Nhà khoa học thành công không sợ bị từ chối
Hành trình của Robert Langer cho thấy một nhà khoa học thành công là người kiên trì biến các phát hiện bị nghi ngờ thành giải pháp cứu người, đồng thời xây dựng mô hình khởi nghiệp từ phát hiện để đưa công nghệ y sinh từ phòng thí nghiệm ra thị trường, trở thành nguồn cảm hứng cho thế hệ nhà khoa học trẻ khi đối diện thất bại và hoài nghi trong nghiên cứu khoa học. Trong hơn nửa thế kỷ sự nghiệp, Langer không chọn con đường doanh nhân truyền thống mà giữ vai trò giáo sư tại MIT, nhưng ông lại xây được một “đế chế” khoa học – kinh doanh dựa trên nghiên cứu và bằng sáng chế của chính mình. Đây là thông điệp trực diện với giới khoa học trẻ Việt Nam: bạn không cần rời bỏ giảng đường để tạo ra tác động lớn, nhưng bạn phải dám nghĩ vượt ra khỏi bài báo.
Từ quyết định “ngược dòng” đến những phát hiện bị bác bỏ
Sau khi lấy bằng tiến sĩ kỹ thuật hóa học tại MIT, Robert Langer đã từ chối các cơ hội lương cao trong ngành dầu khí và chọn làm nghiên cứu sinh sau tiến sĩ tại Bệnh viện Nhi Boston cùng bác sĩ ung thư Judah Folkman. Quyết định đi về phía bệnh viện thay vì công nghiệp là lựa chọn “ngược dòng” đối với một kỹ sư trẻ, nhưng chính tại đây ông lần đầu phân lập được các chất ức chế tạo mạch máu, mở ra hướng điều trị mới cho ung thư và bệnh mù. Khi công bố, phần lớn chuyên gia bác bỏ kết quả; phải mất nhiều năm sau, dữ liệu tích lũy mới buộc cộng đồng phải thừa nhận và các liệu pháp liên quan cứu được hàng triệu người. Với giới trẻ Việt Nam, đây là bài học sống động về vượt qua thất bại khoa học: bị phản đối không đồng nghĩa với sai, mà thường là bạn đang đi trước thời đại.
Biến giảng đường thành đế chế khởi nghiệp từ phát hiện
Năm 1978, Langer gia nhập MIT với tư cách giảng viên và bắt đầu xây dựng phòng thí nghiệm đầu tiên trong điều kiện tài chính hạn chế nhưng ý tưởng lại vô cùng phong phú. Hơn năm mươi năm sau, ông vận hành phòng thí nghiệm sinh y học lớn nhất trong lịch sử MIT, sở hữu hơn 1.500 bằng sáng chế được cấp phép cho hơn 400 công ty, đồng sáng lập hơn 40 công ty khởi nghiệp. Một câu nói có thể trích dẫn là: “Ông là kỹ sư được trích dẫn nhiều nhất trong lịch sử, với hơn 450.000 lần trích dẫn và hơn 1.600 bài báo khoa học”. Điểm khác biệt là Langer không chỉ công bố rồi dừng lại; mỗi khi một phát hiện đủ tiềm năng, ông hoặc cấp phép cho công ty dược, hoặc cùng cộng sự và sinh viên lập công ty mới để thương mại hóa trực tiếp. Với các nhà khoa học trẻ Việt Nam, đây là mô hình rõ ràng về khởi nghiệp từ phát hiện thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào ngân sách đề tài.
Robert Langer – Moderna và sức mạnh của kiên trì trong công nghệ sinh học
Trong số hơn 40 công ty Langer đồng sáng lập, Moderna là cái tên gắn chặt nhất với hình ảnh nhà khoa học tỷ phú. Năm 2010, ông cùng Noubar Afeyan và Stéphane Bancel lập Moderna dựa trên công nghệ ARN thông tin, lĩnh vực mà nhóm nghiên cứu của ông tại MIT đã đặt nền móng từ nhiều năm trước. Khi đại dịch Covid-19 bùng phát và vaccine Moderna trở thành một trong những công cụ y tế quan trọng nhất thế giới, cổ phiếu công ty tăng mạnh và Langer lần đầu được Forbes xếp hạng tỷ phú. Đằng sau ánh hào quang Robert Langer Moderna là hàng thập kỷ kiên trì với một hướng đi từng bị xem là quá mạo hiểm. Đối với nhà khoa học trẻ Việt Nam, bài học ở đây không phải “hãy làm vaccine”, mà là hãy tin vào đường lối khoa học của mình đủ lâu để đến ngày công nghệ đó tìm được thời điểm phù hợp.
Thông điệp cho nhà khoa học trẻ Việt Nam: bền bỉ, xây hệ sinh thái thay vì tìm cú đột phá duy nhất
Langer hiện là Giáo sư Viện tại MIT, nhà khoa học được trích dẫn nhiều nhất trong lịch sử kỹ thuật và đã nhận hơn 220 giải thưởng lớn, trong đó có giải Kavli năm 2024. Phòng thí nghiệm của ông duy trì hơn 100 nhà nghiên cứu và trở thành nền tảng cho hệ sinh thái những công ty chuyên về y học nano, đưa thuốc vào cơ thể qua hạt nano, tái tạo mô, liệu pháp gen và vật liệu sinh học phân hủy. Quan trọng hơn cả các danh hiệu là cách ông đối xử với thất bại: xem bị từ chối như tín hiệu cần thêm bằng chứng, không là lý do dừng lại. Với nhà khoa học trẻ Việt Nam, con đường khả thi không chỉ là “viết bài SCI rồi chờ cơ hội”, mà là học cách nối liền phòng thí nghiệm với doanh nghiệp, xem mỗi phát hiện như một hạt giống khởi nghiệp, kiên trì nuôi dưỡng qua nhiều năm thay vì chờ một cú đột phá tức thời.
