Tách song sinh dính liền: phép thử khắc nghiệt của y học và lòng tin
Tách song sinh dính liền là cuộc phẫu thuật nhi siêu phức tạp nhằm tách hai trẻ có chung một phần cơ thể, đòi hỏi sự phối hợp đa chuyên khoa, kỹ thuật y khoa cao, hệ thống hồi sức hiện đại và đặc biệt là kinh nghiệm điều phối sinh mạng kép trên cùng bàn mổ trong hàng chục giờ liên tục. Nếu thế giới coi đây là thước đo trình độ phẫu thuật nhi, thì Việt Nam đã có câu trả lời rất thuyết phục. “Bàn tay vàng” GS.TS.BS Nguyễn Thanh Liêm đã trực tiếp thực hiện thành công 5 ca tách song sinh dính liền phức tạp, cứu sống nhiều cặp trẻ từng được coi là không còn hy vọng. Điều này không chỉ là câu chuyện về một cá nhân xuất chúng, mà còn là tuyên bố mạnh mẽ: phẫu thuật nhi Việt Nam không đứng sau các trung tâm lớn trên thế giới nữa.
Nguyễn Thanh Liêm: từ nội soi, robot đến đóng góp giáo khoa thế giới
Điều đáng nói ở GS.TS.BS Nguyễn Thanh Liêm không phải chỉ là số ca mổ ấn tượng, mà là cách ông thay đổi chuẩn mực phẫu thuật nhi Việt Nam. Từng giữ vị trí Giám đốc một bệnh viện nhi tuyến cuối, ông là người đặt viên gạch đầu tiên đưa phẫu thuật nội soi trẻ em về nước từ năm 1997, rồi trở thành người đầu tiên thực hiện phẫu thuật robot ở trẻ em trong nước. Với hơn 500 ca u nang ống mật chủ và hơn 300 ca thoát vị cơ hoành, kỹ thuật của ông được đưa thẳng vào sách giáo khoa phẫu thuật nhi thế giới Ashcrafts Pediatric Surgery. Khi một bác sĩ Việt Nam tạo ra 9 kỹ thuật nội soi hoàn toàn mới cho phẫu thuật nhi toàn cầu, câu hỏi không còn là “Việt Nam có theo kịp thế giới không?”, mà là “thế giới đã đủ chú ý đến Việt Nam chưa?”.
Từ ghép đa tạng đến 200 triệu lượt khám: nền y tế không còn ở tuyến sau
Nếu tách song sinh dính liền là phần nổi của tảng băng, thì phía dưới là cả một hệ thống y tế đang âm thầm vươn lên. Mỗi năm, các cơ sở y tế trong nước phục vụ khoảng 200 triệu lượt khám, chữa bệnh, trong đó khoảng 10% là điều trị nội trú – một khối lượng khổng lồ đòi hỏi năng lực chuyên môn và quản trị vượt xa hình dung quen thuộc về một hệ thống “đang phát triển”. Ấn tượng hơn, cả nước hiện có 34 trung tâm ghép tạng, thực hiện ghép tim, gan, phổi, thận và giác mạc, không chỉ dừng ở ghép đơn tạng mà đã làm chủ kỹ thuật ghép đa tạng, ghép tạng domino, với trình độ “không thua kém các trung tâm ghép tạng hàng đầu thế giới”. Khi những ca ghép phổi, ghép đa tạng phức tạp được thực hiện thường quy, lý do sang nước ngoài điều trị đang mất dần sức thuyết phục.
Bước ngoặt tế bào gốc: khi dao mổ chạm đến giới hạn
Điểm đáng trân trọng ở GS.TS.BS Nguyễn Thanh Liêm là ông không dừng lại ở vinh quang phẫu thuật. Đứng trước trẻ bại não, tự kỷ, ông nhận ra ngoại khoa có giới hạn: dao mổ có thể sửa cấu trúc nhưng bất lực trước tế bào não tổn thương. Chính trăn trở ấy thôi thúc ông tiên phong đưa liệu pháp tế bào gốc và y học tái tạo vào điều trị bệnh nan y. Khởi đầu bằng ca ghép tế bào gốc điều trị teo mật năm 2012, phạm vi điều trị mở rộng sang bại não, tự kỷ, xơ gan, đột quỵ, chấn thương sọ não, bệnh phổi tắc nghẽn, nhồi máu cơ tim. Năm 2017, ông là người đầu tiên trên thế giới ghép tế bào gốc điều trị loạn sản phế quản phổi, tiếp tục đi tiên phong trong viêm não tự miễn năm 2019. Hàng trăm bệnh nhân ung thư huyết học, Thalassemia có thêm hy vọng sống nhờ ghép tế bào gốc tạo máu – đó là nơi kỹ thuật y khoa cao chạm thẳng vào đời thường.
Tương lai: y tế thông minh hay tiếp tục chảy máu chất xám?
Khi những thành tựu khó nhất, cao nhất – từ tách song sinh dính liền, ghép đa tạng đến can thiệp bào thai – đều đã thực hiện được trong nước, câu chuyện không còn là năng lực, mà là tầm nhìn. Sự phát triển nhanh của khoa học công nghệ đặt ra yêu cầu mới: không chỉ mua thiết bị, mà phải biến chúng thành hiệu quả điều trị thực tế. Một thành phố lớn với hơn 170 bệnh viện, khoảng 50.000 giường bệnh đang chuyển sang quản trị y tế thông minh, hồ sơ bệnh án điện tử, liên thông dữ liệu, kho dữ liệu dùng chung, ứng dụng AI, phẫu thuật robot, y học chính xác, y học cá thể hóa, mở rộng ghép tạng, can thiệp bào thai và điều trị ung thư. Điều này sẽ quyết định liệu những bàn tay vàng như GS.TS.BS Nguyễn Thanh Liêm có được tiếp sức bởi hệ thống thông minh, hay tiếp tục phải gồng gánh một mình trên nền cơ sở vật chất chậm đổi mới. Tương lai y tế phụ thuộc vào việc chúng ta đối xử với trí tuệ – của máy móc lẫn của bác sĩ – nghiêm túc đến mức nào.
