Ba loài rùa quý hiếm mới và thông điệp bảo tồn từ Chư Mom Ray
Việc Vườn quốc gia Chư Mom Ray chính thức công bố ba loài rùa quý hiếm mới – rùa núi vàng, rùa đất Sê Pôn và ba ba da trơn – là một sự kiện bảo tồn đa dạng sinh học có ý nghĩa, cho thấy hệ sinh thái rừng nơi đây vẫn còn nhiều giá trị tiềm ẩn và đặt ra yêu cầu cấp bách về nghiên cứu, giám sát và bảo vệ các loài động vật quý hiếm này trong bối cảnh suy giảm đa dạng sinh học toàn cầu. Chiều 16/9, Giám đốc Vườn quốc gia Chư Mom Ray, ông Đào Xuân Thủy, cho biết đơn vị đã công bố, bổ sung 5 loài động, thực vật quý hiếm mới được ghi nhận tại vườn quốc gia. Các loài gồm rùa núi vàng, rùa đất Sê Pôn, ba ba da trơn, cua bay Kon Tum và lan hài đài cuốn. Điều này nâng tổng số loài đã ghi nhận tại Chư Mom Ray lên 1.005 loài động vật (114 loài nguy cấp, quý, hiếm) và 1.896 loài thực vật (184 loài nguy cấp, quý, hiếm).
Rùa núi vàng, rùa đất Sê Pôn, ba ba da trơn: vì sao đặc biệt?
Trong 5 loài vừa được công bố, rùa núi vàng, rùa đất Sê Pôn, cua bay Kon Tum và lan hài đài cuốn đều nằm trong Sách Đỏ Việt Nam. Ba ba da trơn được Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN) xếp ở mức “sẽ nguy cấp” (VU). Đây không chỉ là danh hiệu khoa học mà là lời cảnh báo rằng các loài này đang đối mặt rủi ro thu hẹp quần thể nếu không có biện pháp bảo vệ nghiêm túc. Ba loài rùa – rùa núi vàng, rùa đất Sê Pôn và ba ba da trơn – đại diện cho nhóm loài dễ bị tổn thương trước săn bắt, mất sinh cảnh và ô nhiễm nguồn nước. Rùa núi vàng được ghi nhận trực tiếp tại Vườn quốc gia Chư Mom Ray với hình ảnh do đơn vị quản lý cung cấp, trong khi rùa đất Sê Pôn cũng được xác nhận qua tư liệu hình ảnh của vườn. Những bằng chứng này cho thấy quần thể rùa ở đây không hề thưa vắng, mà đúng hơn là chưa được nhận diện đầy đủ.
Chư Mom Ray – “kho báu xanh” và vai trò của một vườn di sản ASEAN
Với diện tích hơn 56.000 ha, Vườn quốc gia Chư Mom Ray được xem là “kho báu xanh” của Tây Nguyên, nơi sinh sống của hơn một nghìn loài động vật và gần hai nghìn loài thực vật, trong đó có nhiều loài quý hiếm như kim giao, trắc, cẩm lai, gụ mật, mang Trường Sơn, trâu rừng, bò tót, sói đỏ, beo lửa, hổ Đông Dương, voọc, công, trĩ sao, chim hồng hoàng…. Năm 2004, khu vực này được công nhận là Vườn di sản ASEAN, một trong những khu bảo tồn thiên nhiên có giá trị cao của khu vực, góp phần quan trọng vào việc bảo vệ đa dạng sinh học và hệ sinh thái rừng nhiệt đới. Chính trong bối cảnh đó, việc phát hiện thêm các loài động vật quý hiếm như rùa núi vàng và rùa đất Sê Pôn củng cố luận điểm rằng Chư Mom Ray không chỉ là “ngân hàng gen” của Tây Nguyên mà còn là phòng tuyến sinh học quan trọng của cả khu vực. Câu chuyện về ba loài rùa mới là minh chứng sống động cho giá trị này.
Giám sát bằng 280 máy ảnh và những thách thức bảo vệ hệ sinh thái
Để theo dõi các loài động vật quý hiếm, Ban quản lý Vườn quốc gia Chư Mom Ray đã lắp đặt 280 máy ảnh tự động nhằm giám sát đa dạng sinh học. Hệ thống này giúp ghi nhận hình ảnh động vật trong tự nhiên, phục vụ nghiên cứu và bảo tồn. Đây là bước tiến kỹ thuật quan trọng, vì rùa và nhiều loài thú quý thường sống ẩn mình, rất khó quan sát trực tiếp. Tuy vậy, thiết bị chỉ là một phần câu chuyện. Những phát hiện mới về rùa núi vàng, rùa đất Sê Pôn và ba ba da trơn cho thấy áp lực gia tăng lên hệ sinh thái rừng vẫn hiện hữu: săn bắt, xâm lấn sinh cảnh, tác động khí hậu. Không có sự phối hợp chặt giữa lực lượng bảo vệ rừng, nhà khoa học và cộng đồng địa phương, mọi hệ thống giám sát sẽ chỉ dừng lại ở mức ghi nhận, thay vì bảo vệ hiệu quả.
Công bố danh mục mới và tác động tới nhận thức cộng đồng
Việc công bố chính thức ba loài rùa quý hiếm cùng cua bay Kon Tum và lan hài đài cuốn không chỉ để bổ sung danh mục mà còn là cách gửi thông điệp rộng rãi tới công chúng rằng hệ sinh thái Chư Mom Ray mong manh nhưng vô cùng giàu giá trị. Khi người dân biết rõ rùa núi vàng, rùa đất Sê Pôn hay ba ba da trơn là loài được ghi nhận trong Sách Đỏ hoặc ở mức sẽ nguy cấp, thái độ trước săn bắt, mua bán và tiêu thụ sẽ khó có thể thờ ơ như trước. Câu chuyện ở đây vượt khỏi phạm vi một vườn quốc gia. Nó đặt ra trách nhiệm chung: tôn trọng các quyết định khoa học, ủng hộ những chương trình bảo tồn đa dạng sinh học, và coi từng loài động vật quý hiếm là phần tài sản chung. Khi ba loài rùa được gọi đúng tên, ghi đúng chỗ trong hệ thống pháp lý và khoa học, cơ hội sống của chúng trong tự nhiên mới thực sự rộng mở.
