Phim ngắn định dạng dọc: khi chiếc điện thoại trở thành màn hình chính
Phim ngắn định dạng dọc là những series nhiều tập quay theo tỷ lệ màn hình điện thoại, mỗi tập thường dài dưới hai phút, được thiết kế với tiết tấu nhanh, ít phần mở đầu và liên tục kết thúc bằng cao trào bỏ ngỏ để giữ khán giả ở lại trên các nền tảng di động và nội dung ngắn streaming. Các series dưới 2 phút này không còn là hiện tượng bên lề: chúng đang buộc Hollywood xem lại toàn bộ cách sản xuất và phát hành nội dung. Những câu chuyện quay dọc từng bị xem là “tiêu khiển mạng xã hội”, nay có thể thu hút hàng triệu lượt xem và lôi kéo người dùng dành hàng chục phút mỗi ngày trên điện thoại cho một câu chuyện tình giám đốc đẹp trai hay ma cà rồng lãng mạn. Câu hỏi không còn là “phim dọc có nghiêm túc không”, mà là “ai sẽ thống trị cuộc chơi mới này”.
Cuộc chạy đua Hollywood: từ kho phim khổng lồ đến nhà kho quay dọc
Sự trỗi dậy của microseries Hollywood không diễn ra trong khoảng trống mà bùng lên giữa lúc hệ thống cũ đang lung lay. Các thương vụ sáp nhập làm thu hẹp sản lượng, cơ hội việc làm, trong khi trí tuệ nhân tạo đe dọa mô hình diễn viên truyền thống và các dịch vụ streaming trả phí chịu sức ép dữ dội trước thời lượng xem nghiêng hẳn về YouTube. Trong bối cảnh đó, phim màn hình dọc trở thành lựa chọn thực dụng: quay nhanh, chi phí thấp, tiếp cận trực tiếp khán giả qua điện thoại. Câu chuyện của Craig Williams là minh chứng rõ nét: từ một nhà kho cải tạo ở trung tâm Los Angeles, ông chuyển kế hoạch quay MV sang chuyên sản xuất series quay dọc và chỉ sau một năm lịch làm việc đã kín, buộc ông mở thêm cơ sở mới cho Vertical World Studios. Khi người dùng Mỹ trung bình dành 99 phút mỗi ngày để xem video trên điện thoại, ai không chạy theo định dạng này đơn giản là tự bỏ cuộc chơi.
aTwist: mang kỹ năng truyền hình cổ điển vào thế giới clip dưới 2 phút
Điều thú vị là cuộc cách mạng phim ngắn định dạng dọc không chỉ do các startup non trẻ dẫn dắt. aTwist bước vào đường đua với đội ngũ toàn “cựu binh” truyền hình: Susan Rovner, Jana Winograde và Lloyd Braun, những người từng nhiều năm lập kế hoạch chương trình, quản lý tài năng và xây dựng mối quan hệ trong ngành giải trí. Thay vì coi clip dọc là sân chơi một màu dành cho ngôn tình, họ đối xử microseries như một kênh truyền hình: đa dạng thể loại, có lịch phát sóng rõ ràng, gắn với các dịp lễ và khoảnh khắc văn hóa. Winograde nói thẳng rằng mục tiêu của aTwist là áp dụng những bài học giữ chân khán giả trong thời đại streaming – nhịp ra mắt đều đặn, sự kiện hóa từng chương trình, dùng fandom để dẫn dắt khán giả từ thể loại họ thích sang thể loại mới. Đây là lần hiếm hoi kỹ năng cắt cảnh, đặt cliffhanger và xây dựng khung giờ xem của truyền hình cổ điển được nén lại vào từng phút nội dung dọc: “Nó rất giống truyền hình mạng, chỉ là ngắn hơn”.
Khán giả đổi thói quen xem: từ tập 30 phút đến chuỗi cliffhanger 45 giây
Nếu ai còn nghĩ phim ngắn chỉ là giải trí vụn vặt, các con số đang phản bác mạnh mẽ. Khán giả giờ không cần sofa, họ chỉ cần khoảng nghỉ ngắn và chiếc điện thoại. Theo eMarketer, mỗi người Mỹ trung bình dành 99 phút mỗi ngày xem video trên điện thoại; và một nền tảng phim dọc lớn ghi nhận người dùng dành khoảng 38 phút mỗi ngày chỉ để xem phim trên điện thoại, mức sử dụng cao hơn cả ứng dụng di động của nhiều dịch vụ streaming lớn. Các tập phim 45 giây đến hai phút, gần như không có phần intro dài dòng, sát thẳng vào mạch truyện, mỗi tập kết thúc bằng một tình tiết bỏ ngỏ. Đó là thứ ngôn ngữ kể chuyện phù hợp hoàn hảo với tâm lý “xem thêm một tập nữa” – khi “một tập nữa” chỉ mất chưa tới hai phút. Các nền tảng còn dùng chiến lược cho xem vài tập miễn phí rồi thu phí theo tuần hoặc tháng, biến thói quen lướt mạng xã hội thành thói quen trả tiền cho nội dung ngắn streaming.
Các hãng lớn không muốn lỡ chuyến tàu dọc – và đây là cuộc chiến dài hơi
Quan điểm “phim dọc chỉ là trò nhất thời” đang mất dần chỗ đứng, bởi chính các tập đoàn giải trí lớn đã bắt đầu điều chỉnh chiến lược để bắt kịp thế hệ khán giả ưu tiên điện thoại. NBCUniversal chuẩn bị bổ sung nội dung dọc lên nền tảng của mình từ đầu năm 2025, trong khi Fox ký thỏa thuận với một công ty đứng sau nền tảng My Drama để sản xuất hơn 200 video quay dọc và nhận cổ phần. Ở phía microseries Hollywood, aTwist dùng mạng lưới quan hệ để ký các thỏa thuận với những cái tên quen thuộc và công ty nội dung, trong đó có hợp tác chiến lược giúp nền tảng trở thành ngôi nhà độc quyền cho một loạt microseries hài và chuyển thể sách. Dù các chuyên gia nhận định phim dọc chưa thể thay thế mô hình sản xuất truyền hình truyền thống, sự vươn lên của loại hình này cho thấy Hollywood buộc phải thay đổi hướng đi trong khi khán giả đã quá quen với nội dung ngắn. Cuộc chiến tiếp theo không chỉ là phim nào hay hơn, mà là ai hiểu khán giả cầm điện thoại tốt hơn.
