Phòng cháy chữa cháy học sinh: từ “phụ trợ” thành kỹ năng sống cốt lõi
Kỹ năng phòng cháy chữa cháy và thoát hiểm trong trường học là tập hợp các kiến thức, thao tác và thói quen an toàn giúp học sinh nhận biết nguy cơ cháy nổ, xử lý tình huống ban đầu và thoát nạn có trật tự, hạn chế hoảng loạn, giảm thương vong, đồng thời hình thành ý thức chủ động phòng ngừa ngay trong môi trường học đường và cả đời sống gia đình. Trẻ em vốn rất dễ trở thành nạn nhân đầu tiên trong các vụ hỏa hoạn bởi không biết cách thoát hiểm hoặc tự vệ khi đám cháy xảy ra. Khi nhà trường coi đào tạo PCCC học đường là hoạt động ngoại khóa “cho vui” thay vì nội dung giáo dục bắt buộc, chúng ta đang đặt cả thế hệ trẻ vào thế bị động trước một rủi ro có thể được giảm nhẹ bằng huấn luyện bài bản. Câu hỏi không phải là có nên dạy mà là tại sao vẫn chưa dạy đủ, dạy đều trong mọi cấp học.
Các chương trình PCCC học đường đang thay đổi giáo dục như thế nào?
Điểm đáng mừng là nhiều địa phương đã bắt đầu đối xử với an toàn cháy nổ giáo dục như một trụ cột chứ không phải phần phụ. Tại Lâm Đồng, toàn ngành giáo dục được yêu cầu tăng cường tuyên truyền, trang bị kỹ năng và rà soát điều kiện an toàn PCCC, cứu nạn cứu hộ tại các cơ sở giáo dục, hướng tới kỷ niệm 65 năm Ngày truyền thống lực lượng Cảnh sát PCCC&CNCH và 25 năm Ngày toàn dân PCCC. Theo chỉ đạo, các trường phải phổ biến pháp luật, kiến thức PCCC, kỹ năng thoát nạn, xử lý tình huống cháy nổ cho cán bộ, giáo viên, nhân viên và học sinh, lồng ghép trong sinh hoạt dưới cờ, hoạt động ngoại khóa, trải nghiệm, hướng nghiệp, thay vì tổ chức vài buổi tuyên truyền mang tính phong trào. Từ ngày 1–15/10, hệ thống trường học còn đồng loạt treo pano, băng rôn, khẩu hiệu hưởng ứng Ngày toàn dân PCCC, biến thông điệp an toàn thành hình ảnh xuất hiện hằng ngày trong mắt học sinh.
Kỹ năng thoát hiểm trường học: dạy sớm mới cứu được trẻ nhỏ
Thực tế ở cấp mầm non cho thấy, nếu không dạy sớm, trẻ gần như không có cơ hội tự xử lý khi cháy nổ. Các chuyên gia khẳng định, với nhận thức và kỹ năng còn hạn chế, trẻ rất khó biết cách hành động trong tình huống nghiêm trọng như hỏa hoạn. Vì vậy, câu “dạy trẻ kỹ năng thoát hiểm càng sớm càng tốt” không phải khẩu hiệu mà là yêu cầu tối thiểu. Các buổi huấn luyện tại một số trường mầm non cho thấy cách tiếp cận hiệu quả: trẻ được hướng dẫn dùng một tay lấy khăn che mũi, cúi người thấp, đi theo hướng dẫn của cô giáo để thoát ra ngoài, không hoảng loạn hay la hét. Đồng thời, kiến thức phòng cháy chữa cháy học sinh được truyền tải bằng trò chơi đố vui: không chơi với lửa, không đưa tay vào ổ cắm, báo ngay cho người lớn khi thấy cháy. Những hướng dẫn tưởng đơn giản nhưng là đường ranh giới giữa hoảng loạn và một cuộc sơ tán có kiểm soát.
Trách nhiệm của nhà trường: không thể giao phó hết cho lực lượng PCCC
Sai lầm phổ biến là nghĩ cháy nổ là chuyện của lực lượng chuyên nghiệp, còn nhà trường chỉ cần “gọi cứu hỏa”. Quan điểm này đang bị thực tế phản bác. Ở nhiều cơ sở giáo dục, các đội PCCC cơ sở được củng cố theo phương châm “4 tại chỗ”, rà soát phương tiện và phương án chữa cháy, cứu nạn, thoát nạn phù hợp với điều kiện từng trường. Cán bộ PCCC huấn luyện giáo viên cách sử dụng bình chữa cháy, cách tổ chức sơ tán, đưa toàn bộ trẻ ra vị trí an toàn nhanh chóng khi sự cố xảy ra. Một hiệu trưởng mầm non đã nói rất rõ: an toàn của trẻ là yêu cầu cao nhất và là điều kiện tiên quyết để tổ chức mọi hoạt động giáo dục, từ việc nhận diện nguy cơ, xây dựng phương án đến tập huấn và khắc phục ngay các yếu tố chưa bảo đảm an toàn. Khi nhà trường dám nhận trách nhiệm, mọi buổi diễn tập không còn là “chiếu lệ” mà trở thành bài kiểm tra thực sự cho hệ thống an toàn.
Từ phong trào đến văn hóa an toàn: mục tiêu cuối cùng của đào tạo PCCC học đường
Điều đáng sợ nhất trong các vụ cháy ở trường học không chỉ là ngọn lửa, mà là sự hoảng loạn tập thể. Giáo dục về PCCC hiệu quả có thể giảm panic và tăng khả năng sống sót của học sinh trong tình huống khẩn cấp, bởi các em đã được luyện kỹ năng thoát hiểm, hiểu quy trình, biết tin vào hướng dẫn của giáo viên. Khi ngành giáo dục đặt mục tiêu đưa kiến thức PCCC, cứu nạn cứu hộ trở thành kỹ năng thiết yếu, chuyển từ bị động ứng phó sang chủ động phòng ngừa, đó là bước chuyển từ phong trào sang văn hóa an toàn thường trực. Một trường mầm non sau sáp nhập dự kiến đón hơn 800 học sinh trong năm học mới vẫn kiên định xây dựng cơ sở vật chất gắn với bảo đảm an toàn PCCC, tránh xáo trộn dạy và học. Đây phải là tiêu chuẩn chung cho mọi trường: bất kể quy mô, mọi kế hoạch nâng chất lượng giáo dục đều phải gắn chặt với an toàn cháy nổ. Nếu chúng ta chấp nhận PCCC là “môn học” bắt buộc của đời sống học đường, từ việc treo khẩu hiệu đến các buổi diễn tập sẽ thôi là thủ tục, trở thành thói quen sống an toàn của cả một thế hệ.
