Cấm thu quỹ lớp: Một bước tiến về minh bạch nhưng đầy khoảng trống thực tế
Cấm thu quỹ lớp là việc nhà trường không còn tổ chức thu các khoản đóng góp chung theo lớp để chi cho sinh hoạt, học tập hay các hoạt động phong trào, thay vào đó mọi khoản chi phí trường học ngoài học phí được quy định rõ, phải có sự đồng thuận của phụ huynh và được công khai minh bạch; phụ huynh nếu muốn hỗ trợ sẽ làm trên tinh thần tự nguyện, không gắn với một “quỹ lớp” cố định. Trong bối cảnh TP.HCM siết quản lý phí học sinh 2026 ngoài học phí, nhiều trường công lập đã chủ động thông báo không thu quỹ lớp, quỹ trường, quỹ phụ huynh. Về lý thuyết, đó là tín hiệu tích cực: giảm bớt những khoản thu mập mờ, tránh lạm thu đầu năm và buộc mọi chi tiêu phải giải trình. Nhưng thực tế trong từng lớp học cho thấy khoảng trống tổ chức và nguy cơ gánh nặng chỉ chuyển từ tập thể sang từng gia đình.
Quy định mới về phí học sinh 2026: Minh bạch hơn, phối hợp phức tạp hơn
Thông điệp rõ ràng của TP.HCM là: không còn chuyện thu tiền “một cục” mơ hồ rồi chi tiêu tùy nghi. Sở GD-ĐT đã ban hành hướng dẫn tổ chức các khoản phí dịch vụ ngoài học phí cho năm học 2026-2027 tại các cơ sở giáo dục công lập. Mỗi khoản thu phải có dự toán chi tiết, đúng chi phí hợp lý, công khai với phụ huynh và được sự đồng thuận trước khi triển khai. Đồng thời, các trường bị yêu cầu không thu nhiều khoản cùng lúc, thời gian thu không được vượt quá khung kế hoạch năm học, tạo điều kiện để gia đình chủ động cân đối chi phí trường học trong năm. Quy định cũng đi kèm trách nhiệm: nếu thu nhiều hơn chi, nhà trường phải hoàn trả phần chênh lệch cho học sinh; nếu thu thiếu, trường phải tự dùng nguồn hợp pháp để bù, tuyệt đối không được thu bổ sung. Đặt lên bàn cân, đó là một hệ thống quỹ lớp học mới mang tính pháp lý rõ ràng hơn, nhưng cũng đòi hỏi năng lực quản trị tài chính và phối hợp với phụ huynh tốt hơn hẳn trước đây.
Không quỹ lớp, phụ huynh phải tự xoay xở cho từng hoạt động
Khi quỹ lớp bị cấm, gánh nặng tổ chức những khoản chi nhỏ nhưng liên tục bỗng đặt lên vai từng phụ huynh. Tại một lớp 11 ở TP.HCM, giáo viên chủ nhiệm thông báo rõ: không có quỹ lớp, mọi hoạt động học tập và phong trào, phụ huynh tự bàn và tự quyết. Ngay lập tức, ban đại diện đưa ra đề xuất thu tiền mỗi học sinh mỗi học kỳ để lo photocopy tài liệu, thi cắm hoa 8-3, văn nghệ 20-11, trồng cây, v.v.. Một phụ huynh đặt vấn đề: nếu con về muộn, cha mẹ bận không kịp photo tài liệu, ai đứng ra làm giúp cả lớp? Nếu thi cắm hoa, mỗi nhà tự chuẩn bị thì học sinh có thể thiếu đồ dùng, chất lượng chênh lệch. Nhu cầu về một khoản “ngân sách hoạt động” chung vẫn hiện hữu, nhưng tên gọi cố tránh chữ quỹ lớp. Điều đáng nói là mọi thứ giờ dựa nhiều vào sự nhiệt tình của vài người trong ban đại diện, thay vì một cơ chế chung có trường cùng chịu trách nhiệm.
Công bằng và minh bạch: Gánh nặng giảm hay chỉ đổi cách thu?
Điều khiến nhiều phụ huynh băn khoăn là ranh giới giữa “ngân sách hoạt động của ban đại diện” và quỹ lớp thực chất không khác nhau là mấy. Có lớp bàn hai phương án: mỗi phụ huynh tự chi cho hoạt động con mình tham gia, hoặc gom một lần đưa cho ban đại diện để dùng cho loạt hoạt động thể thao, văn nghệ, cắm hoa, photo tài liệu. Cách gom tiền theo đầu học sinh dễ tổ chức, nhưng lại dấy lên câu hỏi công bằng: “Nếu con tôi không đá bóng, không thi cắm hoa, không diễn văn nghệ, vì sao vẫn phải góp cho hoa, trang phục, nước uống?”. Ở chiều ngược lại, nếu mọi chi phí đều trả theo hoạt động, các gia đình có con năng nổ sẽ tốn nhiều hơn, còn phụ huynh bận rộn có thể bỏ bớt, làm phong trào lớp teo lại. Cấm thu quỹ lớp giải quyết vấn đề minh bạch trên giấy tờ, nhưng chưa trả lời được bài toán chia đều lợi ích – chi phí trong môi trường học đường vốn cần tinh thần tập thể.
Nhà trường đứng ở đâu trong mô hình chi phí trường học mới?
Điểm đáng chú ý là một số trường ở TP.HCM đã đi trước một bước: không thu quỹ lớp, quỹ trường, quỹ phụ huynh nhiều năm qua, mọi khoản chi trực tiếp cho học tập như in ấn tài liệu đều thông báo cụ thể theo từng nội dung, thời điểm thay vì giữ một quỹ chung. Một trường có tới 2.540 học sinh chia thành 58 lớp vẫn vận hành được mà không cần quỹ lớp, nhờ kiên quyết chỉ thu đúng bảy nhóm dịch vụ hỗ trợ hoạt động giáo dục theo khung phí tối đa của thành phố. Khi cần sự hỗ trợ cho hoạt động, trường lập kế hoạch rõ ràng, mời ban đại diện và mạnh thường quân cùng phối hợp, đồng thời tạo cơ chế để ban đại diện tham gia giám sát. Cách làm này cho thấy: nếu nhà trường chủ động đứng ở trung tâm điều phối và công khai tài chính, cấm thu quỹ lớp không phải điểm kết mà là cơ hội xây lại lòng tin với phụ huynh. Ngược lại, nếu trường “rút chân” khỏi phần tổ chức, mọi thỏa thuận tài chính dễ trôi về những nhóm Zalo nhỏ, thiếu chuẩn chung, khó kiểm soát.
