Gỡ rào cản học phí để người dân có thể học nghề
Đào tạo nghề nông thôn là hoạt động trang bị kiến thức và kỹ năng thực hành phù hợp với sinh kế địa phương, giúp người lao động nâng hiệu quả sản xuất hoặc tiếp cận việc làm mới. Với nhiều gia đình thu nhập hạn chế, miễn học phí và tổ chức lớp gần nơi ở không phải ưu đãi phụ: đó là điều kiện để người học tham gia mà không phải bỏ bê ruộng vườn hay gánh thêm chi phí.
Tại xã Bình Phú, khóa học chăm sóc và phòng bệnh cho gà khai giảng ngày 24-4-2026, có 60 lao động nông thôn tham gia trong ba tháng. Học viên được miễn toàn bộ học phí, cấp tài liệu và thiết bị thực hành; người đủ điều kiện được hỗ trợ đào tạo sơ cấp dưới ba tháng theo học phí thực tế, tối đa 4 triệu đồng mỗi người mỗi khóa. Tuy nhiên, nhóm học viên của lớp này không thuộc diện nhận hỗ trợ ăn ở và đi lại. Vì vậy, cần nói rõ hỗ trợ nào áp dụng cho ai: miễn học phí đã giảm rào cản, nhưng chưa đồng nghĩa mọi chi phí sinh hoạt đều được bù.
Kết quả ban đầu cho thấy lớp học tại địa phương có sức hút thực tế: 53 người đủ điều kiện hoàn thành chương trình và nhận chứng chỉ nghề sơ cấp, còn 7 người nghỉ vì lý do cá nhân. Chính sách hỗ trợ học nghề phát huy tác dụng tốt nhất khi đi cùng lịch học linh hoạt, thực hành sát công việc và thông tin minh bạch về các khoản được hỗ trợ.
Thực hành tạo thay đổi, nhưng phải đo bằng sinh kế
Một khóa học đáng giá không dừng ở số buổi hay tờ chứng chỉ; giá trị nằm ở việc người học áp dụng được kỹ thuật để giảm rủi ro và cải thiện sản lượng. Lớp tại Bình Phú hướng dẫn chọn con giống, chăm sóc, phòng bệnh và tổ chức chăn nuôi an toàn sinh học, kết hợp lý thuyết với thực hành. Cách dạy này phù hợp với lao động đang làm nông: kiến thức có thể đưa vào chuồng trại ngay thay vì chờ một công việc khác xuất hiện.
Bà Lê Thị Sự, người trực tiếp nuôi gà, áp dụng kiến thức về chuồng trại, an toàn sinh học và phòng bệnh sau khóa học. Bà cho biết đàn gà khỏe hơn, tỷ lệ chết giảm và tốc độ tăng trưởng cải thiện so với trước. Đây là bằng chứng cụ thể về tác động tới sản xuất hộ gia đình, dù chưa đủ để khẳng định thu nhập đã tăng ở mức nào.
Giới hạn ấy cần được nhìn thẳng: kỹ thuật tốt hơn không bảo đảm đầu ra ổn định nếu người nuôi thiếu vốn mở rộng hoặc khó tiếp cận thị trường. Bà Sự cũng mong được kết nối tiêu thụ và vay vốn ưu đãi. Do đó, đào tạo nghề nông thôn nên được thiết kế cùng tư vấn sản xuất, thông tin thị trường và hỗ trợ sau khóa học; nếu thiếu các mắt xích này, hiệu quả dễ dừng ở cải thiện tay nghề.
Chứng nhận kỹ năng phải nối với nhu cầu tuyển dụng
Mở rộng đào tạo là cần thiết, nhưng cũng cần phân biệt chứng chỉ hoàn thành khóa học với chứng nhận kỹ năng nghề quốc gia. Chứng nhận quốc gia dựa trên đánh giá năng lực theo tiêu chuẩn kỹ năng nghề ở từng bậc; vì thế, số người dự học không thể xem là số người đủ điều kiện hoặc đã được cấp chứng nhận. Muốn đánh giá đúng chính sách, cần theo dõi cả năng lực thực tế, kết quả đánh giá và khả năng dùng kỹ năng đó trong công việc.
Giai đoạn 2021-2025, Phú Thọ hỗ trợ đào tạo nghề cho hơn 22.000 người dân tộc thiểu số, triển khai 173 mô hình cho 12.712 người và hỗ trợ 9.462 người tham gia học nghề; 75 người được cấp chứng chỉ kỹ năng nghề quốc gia, còn 8 người được đào tạo nghề và ngoại ngữ để đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng. Khoảng cách giữa quy mô tham gia và số chứng nhận cho thấy đánh giá kỹ năng cần được mở rộng, nhưng phải chọn nghề phù hợp và tạo điều kiện để người dân vùng xa tiếp cận kỳ đánh giá.
Địa hình phức tạp, giao thông khó và dân cư phân tán khiến việc mở lớp, tổ chức đánh giá tốn công hơn. Vì vậy, việc làm vùng khó không thể được cải thiện bằng chỉ tiêu cấp chứng nhận đơn thuần. Trường nghề cần phối hợp doanh nghiệp để xác định kỹ năng đang thiếu, tăng thời lượng thực hành và gắn công nhận năng lực với tuyển dụng. Khi chứng nhận phản ánh đúng tay nghề mà nhà tuyển dụng cần, nó mới giúp người lao động có thêm cơ hội việc làm và khả năng thương lượng thu nhập.
Từ hỗ trợ học nghề đến việc làm ổn định
Giai đoạn 2026-2030, Phú Thọ đặt mục tiêu hỗ trợ đào tạo, đào tạo lại và nâng cao kỹ năng cho khoảng 76.500 lao động nông thôn, bình quân 15.300 người mỗi năm; tỉnh phấn đấu tỷ lệ có việc làm sau đào tạo đạt ít nhất 85%, ưu tiên hộ nghèo, cận nghèo, người dân tộc thiểu số, người khuyết tật và lao động ở địa bàn đặc biệt khó khăn. Với lao động dân tộc thiểu số, mục tiêu còn là hơn 40% được đào tạo phù hợp và có việc làm ổn định, trong đó phụ nữ chiếm 50%; mỗi năm thu hút trên 3% lao động vùng cao chuyển sang công nghiệp, dịch vụ và du lịch.
Các mục tiêu này chỉ có ý nghĩa nếu kết quả được đo bằng việc làm và thu nhập, không chỉ bằng số lượt học. Cần công khai điều kiện tham gia đánh giá, địa điểm tổ chức và chính sách hỗ trợ; đồng thời kết nối cơ sở đào tạo với doanh nghiệp, hợp tác xã và mô hình sản xuất tại chỗ. Với người tiếp tục làm nông, kỹ năng phải giúp tăng năng suất hoặc giảm hao hụt; với người chuyển nghề, chứng nhận cần được nhà tuyển dụng nhận biết.
Miễn học phí mở cánh cửa, thực hành giúp người học làm tốt hơn, còn chứng nhận và liên kết tuyển dụng biến năng lực thành cơ hội kiếm sống. Muốn chính sách tạo thu nhập bền vững, hỗ trợ học nghề cần đi liền với đánh giá kỹ năng phù hợp và dịch vụ sau đào tạo. Khi ba khâu ấy nối được với nhau, người lao động vùng khó mới có cơ sở để ổn định cuộc sống thay vì chỉ hoàn thành một khóa học.
