Du lịch Việt Nam – Thái Lan: lợi thế thiên nhiên không còn là yếu tố quyết định
Cạnh tranh du lịch quốc tế giữa Việt Nam và Thái Lan là cuộc so sánh không chỉ về cảnh đẹp, mà về năng lực biến tài nguyên thành trải nghiệm đáng tiền, bền vững và được cộng đồng địa phương chấp nhận lâu dài. TS Phạm Hà khẳng định Việt Nam không hề thua kém, thậm chí có nhiều lợi thế vượt trội so với Thái Lan về tài nguyên tự nhiên và nhân văn. Đó là dải bờ biển dài, di sản thế giới, văn hoá ẩm thực phong phú, và sự đa dạng vùng miền. Nghịch lý nằm ở chỗ, tài nguyên có thể thuộc hàng đẹp nhất khu vực, nhưng mức độ phát triển còn cách rất xa tiềm năng. Nói cách khác, du lịch Việt Nam đang thắng ở “phần cứng” nhưng yếu ở “phần mềm”: tổ chức sản phẩm, quản lý điểm đến, và trải nghiệm khách hàng.
Bài học quá tải du khách từ Thái Lan: nổi tiếng cũng có cái giá
Thái Lan là ví dụ rõ nhất cho mặt trái của thành công du lịch. Trước khi bị đóng cửa năm 2018 để hệ sinh thái phục hồi, vịnh Maya có thời điểm đón khoảng 4.000 khách mỗi ngày và gần 80% diện tích san hô bị ảnh hưởng. Đây là hình mẫu kinh điển của quá tải du khách: danh tiếng kéo theo lượng người vượt sức chịu đựng của tự nhiên. Phuket cũng đang sống trong trạng thái tương tự, khi sau đại dịch, lượng khách tăng mạnh, đem lại doanh thu lớn nhưng gây ùn tắc, rác thải, nước thải và áp lực lên đời sống cư dân. Với du khách, Phuket là một kỳ nghỉ; với người dân, đó là nơi họ phải sống, đi làm, đưa con đến trường mỗi ngày. Khi tiếng nhạc sôi động của du khách trở thành tiếng ồn trong tai người dân, du lịch không còn là câu chuyện chỉ của doanh thu.
Việt Nam: từ rác ở Hạ Long đến mục tiêu doanh thu 80–90 tỷ USD
Nếu Thái Lan loay hoay với quá tải du khách, Việt Nam lại đối mặt với nghịch lý khác: cảnh đẹp nhưng trải nghiệm kém. Câu chuyện đoàn khách 10 người Pháp đi du thuyền hạng sang ở Hạ Long, mê mẩn cảnh sắc nhưng kết luận “Hạ Long mênh mông là rác” và không muốn quay lại, là một cú tát vào ảo tưởng chỉ cần có Vịnh đẹp là đủ. Ông Phạm Hà thẳng thắn thừa nhận nhiều lúc thấy xấu hổ với khách quốc tế vì ô nhiễm, nhà vệ sinh bẩn, thái độ phục vụ và những “7 nỗi sợ” mà khách thường phản ánh. Trong khi đó, Nghị quyết 26 đặt mục tiêu đến năm 2030 đón 45–50 triệu khách quốc tế, phục vụ khoảng 160 triệu khách nội địa và đạt tổng thu 80–90 tỷ USD. Mốc 2030 đã rất gần, nên việc cụ thể hoá nghị quyết thành hành động không còn là lựa chọn, mà là điều kiện sống còn.
Điểm thua quan trọng của Việt Nam: tổ chức cả nền kinh tế để cùng bán du lịch
Điểm hơn của du lịch Việt Nam Thái Lan không nằm ở bãi biển nào đẹp hơn, mà ở chỗ quốc gia nào biết biến mỗi du khách thành nguồn thu cho nhiều ngành. Thái Lan coi du lịch là ngành kinh tế bao trùm: một du khách bước xuống sân bay lập tức tạo doanh thu cho di chuyển, lưu trú, ăn uống, giải trí, bán lẻ, nông sản và công nghiệp quà tặng. Mỗi mắt xích đều tìm cách khiến du khách tiêu thêm tiền nhưng vẫn cảm thấy xứng đáng. Việt Nam thì khác: cái thiếu không phải là thứ để chào bán, mà là khả năng tổ chức cả nền kinh tế để cùng bán sản phẩm du lịch một cách thông minh. Nghị quyết 26 đặt mục tiêu hình thành khoảng 15 tập đoàn, tổng công ty du lịch có thương hiệu mạnh, đủ sức cạnh tranh quốc tế. Nhưng câu hỏi quan trọng là: họ sở hữu tài sản du lịch hay sở hữu thị trường khách? Nếu chỉ có “đại bàng” bất động sản mà thiếu doanh nghiệp lữ hành mạnh về nguồn khách và dữ liệu, chuỗi giá trị sẽ mãi khập khiễng.
Làm khác Thái Lan: tập trung vào tiềm năng du lịch bền vững và hạnh phúc của ba bên
Ngân hàng Trung ương Thái Lan từng cảnh báo 90% khách du lịch ở những thị trường xa tập trung tại chỉ vài khu vực lớn, đe doạ sức hấp dẫn lâu dài của điểm đến. Năm 2026, nước này đặt mục tiêu phân bổ du lịch đồng đều hơn và thậm chí đề xuất thu phí khách quốc tế 450 baht để đầu tư hạ tầng, an toàn. Việt Nam đang tăng trưởng nhanh và cũng không hiếm cảnh quá tải du khách vào mùa hè, lễ tết. Nếu chỉ chăm chăm tăng số lượng, Việt Nam sẽ đi vào vết xe đổ. Một điểm đến bền vững phải tính đến cả người đang sống ở đó. Theo TS Phạm Hà, du lịch bền vững nghĩa là dù doanh thu bao nhiêu, đích cuối vẫn là hạnh phúc của ba bên: du khách chi tiền nhưng thấy xứng đáng, người dân có việc làm và được hưởng lợi, doanh nghiệp có lợi nhuận mà không phá huỷ tài nguyên. Muốn vậy, cả nền kinh tế phải trở thành một cỗ máy thống nhất để mỗi du khách tới Việt Nam đều muốn ở lâu hơn, tiêu nhiều hơn và quan trọng nhất là muốn quay trở lại.
