Từ dòng vốn FDI đến tham vọng cực tăng trưởng công nghiệp
FDI Hà Tĩnh là quá trình tỉnh thu hút các dự án đầu tư nước ngoài quy mô lớn, tập trung vào luyện kim, năng lượng, chế biến – chế tạo và hạ tầng khu công nghiệp, qua đó hình thành một hệ sinh thái công nghiệp gắn kết giữa sản xuất, logistics, dịch vụ và năng lượng với mục tiêu trở thành cực tăng trưởng mới của khu vực Bắc Trung Bộ.
Điểm đáng nói không phải chỉ là con số hơn 70 dự án FDI với tổng vốn đăng ký khoảng 16,47 tỷ USD mà là cách Hà Tĩnh dùng các dự án “đầu tàu” để kiến tạo không gian công nghiệp mới, thay vì thụ động trông chờ nhà đầu tư. Tỉnh đã dịch chuyển khỏi mô hình thu hút nhỏ lẻ sang chiến lược chọn lọc dự án luyện kim, năng lượng, công nghiệp hỗ trợ và chế biến – chế tạo để tạo hệ sinh thái công nghiệp đa dạng, có chiều sâu. Đây là lựa chọn mang tính quan điểm: chấp nhận tập trung nguồn lực cho vài trụ cột, rồi mới mở rộng ra các khu công nghiệp khác, thay vì dàn trải.
Formosa Hà Tĩnh và Vũng Áng: Không gian công nghiệp được tái định nghĩa
Trong bức tranh FDI Hà Tĩnh, Khu liên hợp gang thép và cảng Sơn Dương Formosa Hà Tĩnh là “điểm bùng phát” đầu tiên của cực tăng trưởng mới. Với tổng vốn đăng ký hơn 12,76 tỷ USD, đây không chỉ là một dự án lớn mà là nền móng để tái định nghĩa vai trò của Khu kinh tế Vũng Áng. Sự hiện diện của Formosa Hà Tĩnh đã tạo ra bước chuyển biến căn bản đối với Khu kinh tế Vũng Áng khi kéo theo cảng biển, logistics, giao thông và dịch vụ công nghiệp phát triển đồng bộ.
Quan trọng hơn, Formosa đặt nền cho một hệ sinh thái công nghiệp nơi luyện kim gắn chặt với cảng biển, logistics, năng lượng và dịch vụ, tạo nên một không gian công nghiệp liên hoàn thay vì những khu sản xuất rời rạc. Tiếp nối đó, Nhà máy nhiệt điện BOT Vũng Áng 2 bổ sung nền tảng năng lượng cho vùng công nghiệp, tạo hiệu ứng cộng hưởng rõ rệt giữa thép và điện. Ở đây, Hà Tĩnh đang chủ động “khóa chặt” nhà đầu tư bằng chuỗi giá trị đầy đủ: nguyên liệu – sản xuất – năng lượng – xuất khẩu, thay vì chỉ bán mặt bằng.
Từ thép đến xe điện: hai “đầu kéo” công nghiệp mới
Hệ sinh thái công nghiệp Hà Tĩnh không dừng lại ở luyện kim. Chỉ trong 7 tháng, chỉ số sản xuất công nghiệp toàn tỉnh tăng 37,5% so với cùng kỳ, với hai “đầu kéo” là chế biến – chế tạo và sản xuất – phân phối điện. Đây là dấu hiệu cho thấy tỉnh đang dịch chuyển từ một nền công nghiệp dựa vào tài nguyên sang cấu trúc dựa trên chế biến, công nghệ và năng lượng.
Trong nhóm chế biến – chế tạo, chỉ số sản xuất tăng 34,75%, đóng góp tới 26,51 điểm phần trăm vào mức tăng chung, với động lực mới đến từ pin lithium, xe máy điện và ô tô điện. Tại Khu kinh tế Vũng Áng, Nhà máy sản xuất ô tô điện VinFast Hà Tĩnh duy trì dây chuyền VF3, Minio Green hoạt động liên tục và đang hoàn tất lắp đặt dây chuyền VF5, dự kiến vận hành trong tháng 10. Đây là bước đi chiến lược: dùng sản phẩm công nghệ cao để nâng cấp chất lượng hệ sinh thái công nghiệp, tạo chỗ đứng trong chuỗi giá trị toàn cầu, thay vì chỉ gia công sản phẩm chi phí thấp.
Mở rộng không gian khu công nghiệp, đón nhà đầu tư thứ cấp
Nếu Vũng Áng là “trái tim” của hệ sinh thái công nghiệp, thì mạng lưới khu công nghiệp đang là “mạch máu” đưa FDI lan ra toàn tỉnh. Dòng vốn đầu tư nước ngoài đã bắt đầu mở rộng khỏi Vũng Áng với các dự án hạ tầng khu công nghiệp như KCN Bắc Thạch Hà (giai đoạn 1) do VSIP Hà Tĩnh đầu tư. Năm 2026 đánh dấu bước tiến mới khi nhiều dự án KCN quy mô được chấp thuận chủ trương, cho thấy Hà Tĩnh không muốn phụ thuộc vào một cực duy nhất mà đang xây thêm các cực công nghiệp vệ tinh.
Tại KCN Gia Lách mở rộng, chủ đầu tư đang gấp rút hoàn thiện nhà điều hành để đưa vào vận hành ngày 2/9 và đồng thời thi công hạ tầng kỹ thuật như trạm xử lý nước thải, hệ thống thoát nước, bể phòng cháy chữa cháy. Ở KCN Bắc Thạch Hà, hàng chục nhà thầu cùng lúc san lấp, xây dựng hạ tầng chính, cho thấy quyết tâm “trải thảm” đón nhà đầu tư thứ cấp. Việc đẩy nhanh hạ tầng KCN không chỉ tạo mặt bằng sạch mà còn mở thêm dư địa tăng trưởng cho công nghiệp và nâng sức hấp dẫn của FDI Hà Tĩnh trong cạnh tranh khu vực.
Chiến lược hệ sinh thái công nghiệp: cơ hội và điều kiện đi kèm
Từ những dự án tỷ USD, Hà Tĩnh đang chuyển mình từ “điểm đến FDI” thành “hệ sinh thái công nghiệp” với cấu trúc đa tầng: Vũng Áng là cực luyện kim – năng lượng – logistics; các KCN như Bắc Thạch Hà, Gia Lách là không gian cho công nghiệp hỗ trợ, dệt may, bao bì, thức ăn chăn nuôi và các ngành chế biến ổn định. Việc hiện thực hóa Quy hoạch điện VIII điều chỉnh được coi là bước đi chiến lược để tạo lợi thế thu hút đầu tư, mở rộng không gian công nghiệp. Hiện thực hóa Quy hoạch điện VIII điều chỉnh không chỉ là bài toán phát triển hạ tầng điện mà còn là bước đi chiến lược để Hà Tĩnh tạo lợi thế thu hút đầu tư, mở rộng không gian công nghiệp.
Tuy vậy, hệ sinh thái công nghiệp chỉ bền nếu tỉnh xử lý đồng thời ba bài toán: chất lượng hạ tầng, nguồn nhân lực và liên kết doanh nghiệp. Hiện các dự án hạ tầng KCN vẫn chịu áp lực thiếu lao động tại chỗ, phải tuyển công nhân từ các tỉnh phía Bắc để kịp tiến độ. Các dự án mới như Kho LNG Bắc Trung Bộ tại Vũng Áng được phê duyệt quy hoạch chi tiết không chỉ đáp ứng nhu cầu năng lượng mà còn mở rộng chuỗi giá trị năng lượng – công nghiệp trong tương lai. Hà Tĩnh đã đi đúng hướng khi coi FDI là chất xúc tác để tái cấu trúc nền công nghiệp; vấn đề còn lại là kiên định với đường lối chọn dự án chất lượng, thay vì chạy theo số lượng bằng mọi giá.
