Giải phóng mặt bằng Quảng Ngãi: từ “nút thắt” thành công cụ hút vốn
Giải phóng mặt bằng Quảng Ngãi là quá trình tỉnh chủ động tháo gỡ vướng mắc về đất đai, bồi thường và quỹ đất tái định cư nhằm tạo quỹ đất sạch, đi kèm rút ngắn thủ tục hành chính, để đẩy nhanh triển khai các dự án tư nhân, nhất là dự án công nghiệp và đô thị quy mô lớn. Thay vì xem đây là khâu kỹ thuật bị động, Quảng Ngãi đang biến giải phóng mặt bằng thành một công cụ chính sách để hút dòng vốn tư nhân. Bức tranh rõ nhất là tại dự án Nhà máy sản xuất ray và thép đặc biệt Hòa Phát Dung Quất, nơi nhu cầu mặt bằng quyết định từng mốc tiến độ đầu tư. Cách tỉnh xử lý những điểm nghẽn ở đây cho thấy nếu không làm quyết liệt, cơ hội đón dòng vốn mới sẽ trôi qua.
Nhà máy sản xuất ray và thép đặc biệt Hòa Phát Dung Quất có công suất thiết kế 700.000 tấn/năm và tổng mức đầu tư lớn, dự kiến cho ra lò sản phẩm ray đường sắt cao tốc đầu tiên trong quý I/2027. Tuy nhiên, đến nay vẫn còn vướng mắc ở khu đất khoảng 5,3 ha phục vụ tập kết thiết bị, cùng tuyến ống khí than với 23 trường hợp chưa bàn giao mặt bằng mà doanh nghiệp đề nghị phải xử lý dứt điểm trong tháng 9 để kịp khởi công từ đầu tháng 10. Tỉnh đã giao chính quyền cơ sở, Trung tâm Phát triển quỹ đất và doanh nghiệp rà soát từng trường hợp, xác định nguồn gốc, tài sản trên đất để có cơ sở bồi thường, hỗ trợ và bố trí tái định cư. Cách làm này đặt trách nhiệm giải quyết ở cấp cơ sở, thay vì chờ “lệnh” từ cấp tỉnh.
Quỹ đất tái định cư: điều kiện tiên quyết để dự án tư nhân Quảng Ngãi chạy đúng hẹn
Điểm khác biệt của Quảng Ngãi so với giai đoạn trước là tỉnh không đợi dự án bế tắc mới đi tìm đất tái định cư, mà chủ động chuẩn bị quỹ đất tái định cư song song với giải phóng mặt bằng. Điều này thể hiện rõ tại xã Vạn Tường, nơi chính quyền phối hợp với Hòa Phát và Trung tâm Phát triển quỹ đất rà soát từng nhóm trường hợp vướng mắc, xác định rõ ranh giới đất và thời điểm hình thành tài sản trước khi bồi thường. Với phần diện tích còn “treo” do chưa phê duyệt phương án bồi thường, các đơn vị đã xây dựng phương án cho 0,95 ha, tương ứng 36 lô đất tái định cư, tổng giá trị khoảng 66 tỷ đồng. Đây là bước đi cho thấy tỉnh chấp nhận bỏ nguồn lực để người dân có chỗ ở ổn định trước khi yêu cầu nhường đất cho dự án.
Giải phóng mặt bằng ở Quảng Ngãi vì thế không chỉ là một thủ tục của từng dự án, mà là bài test về năng lực đưa vốn tư nhân vào sản xuất, kinh doanh một cách có trật tự. Tỉnh đang áp dụng cách tiếp cận này không chỉ tại Khu kinh tế Dung Quất, mà còn ở các khu công nghiệp VSIP I, VSIP II và nhiều dự án đô thị như Khu đô thị sinh thái Coastal Quảng Ngãi, Khu đô thị An Phú Sinh. Yêu cầu chung được đặt ra là phải rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục, tránh “xin ý kiến nhiều vòng”, đồng thời bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người dân: nếu người dân không được hưởng lợi từ phát triển thì dự án dù lớn đến đâu cũng khó bền vững. Nói cách khác, quỹ đất tái định cư là nền tảng xã hội cho tăng trưởng dựa vào tư nhân.
Xã Tư Nghĩa: mô hình xúc tiến đầu tư địa phương chủ động với 2 dự án 80 tỷ
Nếu Dung Quất cho thấy cách Quảng Ngãi xử lý giải phóng mặt bằng cho các dự án lớn, thì xã Tư Nghĩa lại chứng minh một vế quan trọng khác: xúc tiến đầu tư địa phương không thể chờ tỉnh làm thay. Ngày 28/8/2026, Tư Nghĩa tự đứng ra tổ chức Hội nghị xúc tiến đầu tư với chủ đề “Tư Nghĩa - Kết nối đầu tư, kiến tạo phát triển”, qua đó giới thiệu cụ thể 30 vị trí, địa điểm, khu vực ở các lĩnh vực thương mại, dịch vụ, đô thị, y tế, giáo dục để mời gọi nhà đầu tư đến tìm hiểu và triển khai dự án. Đến thời điểm hiện tại, đây là cấp xã đầu tiên trong tỉnh – và thuộc nhóm hiếm hoi trên cả nước sau khi thực hiện chính quyền hai cấp – dám chủ động làm xúc tiến đầu tư bài bản thay vì ngồi chờ nguồn vốn “rơi” xuống.
Kết quả đến rất nhanh. Sáng 23/9, Chủ tịch UBND xã Tư Nghĩa xác nhận đã có nhà đầu tư đề xuất hai dự án tư nhân Quảng Ngãi với tổng mức đầu tư khoảng 80 tỷ đồng. Một là Trung tâm dịch vụ ô tô 4S Hải Âu Quảng Ngãi, quy mô khoảng 2 ha đất, cung cấp chức năng showroom, sửa chữa, bảo hành và chăm sóc khách hàng. Hai là Trung tâm trưng bày sản phẩm và dịch vụ Bình Minh Quảng Ngãi, sử dụng khoảng 1,5 ha để xây dựng showroom xe nâng, máy xúc, máy đào. Xã phân công các bộ phận hỗ trợ nhà đầu tư khảo sát, chọn vị trí phù hợp với quy hoạch và hướng dẫn thủ tục. Ở cấp tỉnh, lãnh đạo đã cam kết “đồng hành và tạo điều kiện thuận lợi nhất, hỗ trợ tối đa” để nhà đầu tư sớm triển khai và hoàn thành dự án. Đây là minh chứng rõ ràng rằng nơi nào chủ động xúc tiến, nơi đó sớm có dự án.
Đẩy nhanh thủ tục, cụ thể hóa Nghị quyết 68 vào thực tế địa phương
Điểm chung trong các câu chuyện ở Dung Quất và Tư Nghĩa là Quảng Ngãi coi cải cách thủ tục và điều phối nguồn lực đất đai là cách thiết thực để thực hiện định hướng phát triển kinh tế tư nhân của Nghị quyết 68-NQ/TW. Tỉnh yêu cầu các sở, ngành, địa phương “chủ động phối hợp xử lý ngay từ cơ sở, không để công việc kéo dài hoặc phải chờ lãnh đạo tỉnh chỉ đạo”, đồng thời bảo đảm thời gian giải quyết thủ tục, hạn chế tình trạng xin ý kiến nhiều vòng làm ảnh hưởng tiến độ đầu tư. Đối với những đề xuất mới như hai dự án tại Tư Nghĩa, cấp tỉnh cũng không đứng ngoài cuộc mà yêu cầu nhà đầu tư phối hợp chặt với xã và Sở Xây dựng để lựa chọn vị trí, quy mô phù hợp với quy hoạch và điều kiện thực tế, nhằm đạt hiệu quả cao nhất khi triển khai.
Cách tiếp cận này mang tính lựa chọn: hoặc bộ máy công quyền học cách đồng hành cùng nhà đầu tư, hoặc chấp nhận bị dòng vốn tư nhân bỏ qua. Quảng Ngãi đã chọn vế thứ nhất, nhưng vẫn còn bài toán kỷ luật triển khai: nếu cấp cơ sở không kiên quyết, tiến độ giải phóng mặt bằng sẽ tiếp tục chậm, kéo lùi cả chuỗi dự án. Tín hiệu tích cực là tỉnh đã đặt ra nguyên tắc “hài hòa lợi ích” giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người dân, buộc các bên phải cùng chia sẻ lợi ích và trách nhiệm. Trong bối cảnh cạnh tranh thu hút vốn ngày càng gay gắt, việc tỉnh gắn cải cách thủ tục, giải phóng mặt bằng và quỹ đất tái định cư với một chiến lược xúc tiến đầu tư địa phương chủ động là con đường hợp lý để tăng sức hút của các dự án tư nhân Quảng Ngãi trong những năm tới.
