Vì sao quản lý rừng không thể thiếu flycam và ảnh vệ tinh
Ứng dụng flycam giám sát rừng, ảnh vệ tinh bảo vệ rừng và công nghệ viễn thám GIS là cách sử dụng dữ liệu không gian hiện đại để quan sát, đo đạc và phân tích diện tích rừng cung ứng dịch vụ môi trường rừng, nhằm phục vụ quản lý, cập nhật bản đồ và tổ chức chi trả DVMTR một cách minh bạch, hiệu quả và ít phụ thuộc hơn vào khảo sát thủ công trên thực địa.
Nếu trước đây cán bộ lâm nghiệp buộc phải “đi bộ theo rừng” để kiểm kê, thì giờ đây, flycam và ảnh vệ tinh cho phép nhìn toàn cảnh và theo dõi biến động rừng theo thời gian. Lớp tập huấn do Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng tỉnh Điện Biên tổ chức đã đi đúng hướng khi đặt mục tiêu nâng cao kỹ năng đọc, giải đoán ảnh vệ tinh trong rà soát, xác định diện tích rừng cung ứng dịch vụ môi trường rừng (DVMTR). Đây không còn là lựa chọn mang tính thử nghiệm, mà là điều kiện bắt buộc để hệ thống chi trả dịch vụ môi trường rừng vận hành chính xác, hạn chế tranh chấp và thất thoát nguồn thu.
Chuẩn bị nguồn lực: con người, thiết bị và phần mềm
Trước khi nói đến quy trình, các cơ quan lâm nghiệp cần nhìn thẳng vào yêu cầu nền tảng: con người phải hiểu công nghệ. Các lớp tập huấn hiện nay được thiết kế để nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ cho viên chức, người lao động của Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng trong ứng dụng khoa học kỹ thuật vào rà soát, xác định diện tích rừng cung ứng DVMTR.
Về thiết bị và phần mềm, cán bộ được hướng dẫn cách khai thác, sử dụng, cài đặt một số loại ảnh vệ tinh phục vụ lĩnh vực lâm nghiệp; xử lý ảnh bằng phương pháp tổ hợp màu nhằm tăng cường chất lượng ảnh trên các phần mềm QGIS, MapInfo và cả thiết bị smartphone. Ngoài ra, cần có flycam, phần mềm Pix4Dmapper để xử lý dữ liệu bay, cùng các công cụ viễn thám GIS như Ecognition phục vụ khoanh vi ảnh và chồng xếp lớp bản đồ. Không đầu tư đồng bộ những yếu tố này, mọi khẩu hiệu về chuyển đổi số trong lâm nghiệp sẽ chỉ nằm trên giấy.
Quy trình 5 bước: từ ảnh vệ tinh đến bản đồ chi trả DVMTR
Điểm mạnh của công nghệ viễn thám GIS nằm ở quy trình rõ ràng, có thể chuẩn hóa và nhân rộng. Dưới đây là một quy trình 5 bước gợi ý cho các đơn vị quản lý rừng muốn đưa ảnh vệ tinh bảo vệ rừng và flycam giám sát rừng vào cập nhật bản đồ chi trả dịch vụ môi trường rừng.
- Thu thập dữ liệu: khai thác và cài đặt các loại ảnh vệ tinh phù hợp khu vực nghiên cứu, chuẩn bị lớp bản đồ nền và dữ liệu hiện trạng rừng.
- Xử lý ảnh: áp dụng tổ hợp màu để tăng chất lượng hình ảnh, hỗ trợ nhận diện biến động rừng; thực hiện trên QGIS, MapInfo hoặc phần mềm tương đương.
- Khoanh vi và giải đoán: dùng Ecognition hoặc công cụ tương tự để khoanh vi ảnh; đọc ảnh bằng mắt thường dựa trên điểm mẫu khóa ảnh, lựa chọn, cắt ảnh theo khu vực, rà soát khu vực tăng, giảm diện tích rừng và xuất kết quả khoanh vi.
- Kiểm tra bằng flycam: với những vị trí nghi ngờ nhưng chưa đủ điều kiện xác định trên ảnh vệ tinh, tổ chức bay flycam, chụp ở các hướng, góc phù hợp, ghép ảnh, khoanh vẽ điểm biến động ngay trên thực địa.
- Tích hợp GIS và cập nhật bản đồ chi trả DVMTR: xử lý dữ liệu flycam trên Pix4Dmapper, so sánh với bản đồ; chồng xếp các lớp bản đồ kết quả rà soát, kết hợp số liệu ngoại nghiệp để xây dựng bản đồ vị trí, diện tích rừng và đất rừng, sau đó cập nhật vào bản đồ chi trả DVMTR.
Tối ưu hóa chi trả dịch vụ môi trường rừng bằng công nghệ viễn thám GIS
Điểm then chốt không nằm ở chỗ có dữ liệu, mà ở cách biến dữ liệu thành quyết định chi trả dịch vụ môi trường rừng công bằng. Khi kỹ năng đọc, giải đoán ảnh vệ tinh được nâng cao, cán bộ có thể rà soát, xác định diện tích rừng cung ứng DVMTR chính xác hơn, giảm phụ thuộc vào đánh giá chủ quan. Việc chồng xếp ảnh vệ tinh giữa các tháng, năm cho phép giải đoán biến động rừng trong nhiều thời kỳ, từ đó giải thích rõ ràng các thay đổi trong mức chi trả.
Công nghệ viễn thám GIS tỏ ra đặc biệt hiệu quả trong quản lý và cập nhật bản đồ chi trả DVMTR, vì cho phép biên tập, chồng xếp dữ liệu, kết hợp thông tin thu thập ngoài thực địa để xây dựng bản đồ vị trí, diện tích rừng và đất rừng thống nhất. Một phát biểu đáng ghi nhớ là: “Thông qua tập huấn, học viên nâng cao kỹ năng đọc, giải đoán ảnh vệ tinh phục vụ rà soát, xác định diện tích rừng cung ứng DVMTR”, cho thấy đây là bước chuyển từ làm thủ công sang ra quyết định dựa trên bằng chứng số.
Đào tạo liên tục: điều kiện để công nghệ đi vào cuộc sống
Công nghệ thay đổi nhanh, trong khi công tác lâm nghiệp thường chậm cập nhật. Vì vậy, việc các quỹ bảo vệ rừng chủ động tổ chức tập huấn cho viên chức, người lao động là tín hiệu rất tích cực. Tại Điện Biên, lớp tập huấn 3 ngày (19–21/8) đã kết hợp giữa lý thuyết và thực hành, từ đọc ảnh, giải đoán ảnh vệ tinh đến bay flycam, xử lý ảnh và cập nhật bản đồ chi trả DVMTR.
Những khóa đào tạo như vậy không nên là hoạt động “một lần cho xong”, mà phải trở thành chương trình thường xuyên, mở rộng cho cả kiểm lâm địa bàn, ban quản lý rừng và các chủ rừng lớn. Việc tổ chức tập huấn góp phần nâng cao năng lực ứng dụng công nghệ viễn thám, GIS và các thiết bị, phần mềm chuyên dụng cho đội ngũ viên chức, người lao động của Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng, qua đó nâng cao hiệu quả rà soát, xác định diện tích rừng cung ứng DVMTR và thực hiện chính sách chi trả DVMTR trên địa bàn. Nếu không đầu tư cho con người, mọi hệ thống flycam giám sát rừng hay ảnh vệ tinh bảo vệ rừng sẽ chỉ là những tập tin ngủ quên trong máy tính.
