Việt Nam không chỉ là điểm đến FDI mà còn là nguồn vốn xuất khẩu
Đầu tư nước ngoài Việt Nam là quá trình doanh nghiệp trong nước mang vốn, công nghệ và năng lực quản trị sang xây dựng, mua lại hoặc góp vốn vào các dự án ngoài lãnh thổ, qua đó biến nền kinh tế từ vai trò tiếp nhận dòng vốn thành một chủ thể chủ động góp phần định hình chuỗi giá trị khu vực và toàn cầu. Điểm đáng chú ý là trong 7 tháng gần đây, tổng vốn đầu tư ra nước ngoài đã tăng gấp nhiều lần so với cùng kỳ, cho thấy bước ngoặt tư duy: Việt Nam không chỉ “đất lành chim đậu” mà còn bắt đầu đưa đàn chim của mình đi tìm vùng trời mới. Điều này phản ánh sự trưởng thành của doanh nghiệp nội địa và tham vọng mở rộng quốc tế doanh nghiệp, đồng thời đặt ra câu hỏi: chúng ta muốn xuất khẩu vốn đi đâu và để làm gì.
Tăng vốn 4,5 lần: tín hiệu của một chiến lược, không phải con số ngẫu nhiên
Việc tổng vốn đầu tư của Việt Nam ra nước ngoài trong 7 tháng đạt mức cao gấp 4,5 lần so với cùng kỳ không nên được nhìn như một “cơn sốt” nhất thời mà là kết quả của tích lũy năng lực và khát vọng mở rộng thị trường. Sự bùng nổ này đến đúng thời điểm nền kinh tế trong nước đang đón lượng vốn FDI lớn, với quy mô đăng ký mới tăng mạnh, khẳng định Việt Nam vẫn là điểm đến hấp dẫn đối với nhà đầu tư toàn cầu. Nhưng giai đoạn phát triển tiếp theo không chỉ dừng lại ở thu hút vốn, mà còn đòi hỏi tạo ra và giữ lại giá trị cao hơn từ dòng vốn đó. Khi doanh nghiệp Việt mang vốn ra nước ngoài, họ không chỉ đi tìm lợi nhuận; họ đi tìm vị thế trong mạng lưới sản xuất, logistics, năng lượng của khu vực. Đây là bước nhảy từ “nhận vốn” sang “xuất khẩu năng lực”.
Vận tải kho bãi và hạ tầng: Việt Nam chọn đánh vào động mạch logistics khu vực
Việc doanh nghiệp Việt ưu tiên đầu tư vào vận tải kho bãi, hạ tầng và năng lượng cho thấy một lựa chọn có tính chiến lược. Thay vì dàn trải vào các lĩnh vực dễ nhưng giá trị gia tăng thấp, họ đang nhắm vào động mạch logistics khu vực, nơi quyết định tốc độ và chi phí chu chuyển hàng hóa. Đây chính là phần việc mà trước đây Việt Nam thường phụ thuộc vào các tập đoàn nước ngoài khi tham gia thương mại quốc tế. Khi doanh nghiệp Việt làm chủ thêm các mắt xích vận tải kho bãi ở Lào, Campuchia, Indonesia hay các thị trường mới nổi khác, họ không chỉ mở rộng quốc tế doanh nghiệp, mà còn tạo nền tảng để hàng hóa, dịch vụ Việt đi xa hơn với chi phí và rủi ro do chính mình kiểm soát. Nếu chiến lược này được kiên trì, Việt Nam sẽ không còn đứng ở “phần rìa” của mạng lưới logistics Đông Nam Á.
Từ Đổi Mới 2.0 đến tham gia sâu chuỗi giá trị toàn cầu
Nghị quyết 10 được xem như tầm nhìn cho giai đoạn Đổi Mới 2.0, nhấn mạnh rằng thành công không chỉ đo bằng lượng vốn FDI đổ vào, mà bằng công nghệ, kỹ năng và năng lực nghiên cứu đi kèm. Điều này đặt ra áp lực trực diện lên doanh nghiệp Việt: nếu vẫn chỉ đứng ngoài chuỗi cung ứng toàn cầu, lợi ích từ FDI sẽ khó lan rộng. Chính vì thế, việc mang vốn đi đầu tư nước ngoài cần được hiểu như một cách chủ động giành chỗ trong mạng lưới đó, thay vì chờ các tập đoàn lớn “dành phần”. Nghị quyết 10 ưu tiên cải cách thể chế, thúc đẩy cơ chế hỗ trợ dựa trên kết quả nghiên cứu, chuyển giao công nghệ và nâng cấp năng lực nhà cung ứng, quản lý chất lượng, quản trị doanh nghiệp. Đây là bộ khung giúp doanh nghiệp Việt đáp ứng tiêu chuẩn khắt khe của đối tác quốc tế và tham gia bền vững vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Tác động đến người lao động và người tiêu dùng: lợi ích có về đến trong nước?
Một câu hỏi cần được đặt ra thẳng thắn: khi vốn và doanh nghiệp Việt đi ra nước ngoài, lợi ích có quay lại đủ mạnh cho người lao động và người tiêu dùng trong nước hay không? Khu vực có vốn FDI hiện đóng góp khoảng ba phần tư giá trị xuất khẩu của Việt Nam, đồng nghĩa người lao động được hưởng thêm việc làm và thu nhập từ các nhà máy, xí nghiệp do nhà đầu tư nước ngoài xây dựng. Nếu doanh nghiệp Việt nhờ mở rộng quốc tế doanh nghiệp mà tiếp cận được công nghệ, thị trường và tiêu chuẩn quản trị cao, rồi mang những năng lực này về áp dụng, lợi ích sẽ nhân lên nhiều lần. Khi năng lực nhà cung ứng, hệ thống quản lý chất lượng và quản trị được cải thiện, hàng hóa dịch vụ trong nước không chỉ rẻ hơn mà còn đáng tin cậy hơn cho người tiêu dùng. Vấn đề không phải là “đi hay ở”, mà là biết cách đưa giá trị về lại quê nhà.
