Từ cuộc đua số lượng FDI đến cuộc chơi chất lượng cao
Vốn FDI chất lượng cao là các dòng vốn đầu tư nước ngoài không chỉ mang lại nhà xưởng và việc làm, mà còn kéo theo công nghệ tiên tiến, hoạt động nghiên cứu phát triển, đào tạo nhân lực, chuyển giao quản trị hiện đại và liên kết sâu với doanh nghiệp nội địa, giúp nâng năng suất và giá trị gia tăng cho cả nền kinh tế.
Điểm mấu chốt của Nghị quyết 10 Việt Nam là tuyên bố kết thúc thời kỳ chạy đua vì số lượng dự án bằng mọi giá, chuyển hẳn sang một chiến lược phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài với trọng tâm là chất lượng và hiệu quả. Nói thẳng, Việt Nam không còn chấp nhận vai trò “công xưởng lắp ráp lương rẻ”, mà muốn trở thành điểm đến của vốn FDI chất lượng cao, có hàm lượng công nghệ, đổi mới sáng tạo và đào tạo con người. Đối với nhà đầu tư Nhật Bản Việt Nam, đây là tín hiệu quan trọng: môi trường đầu tư sẽ bớt dựa vào ưu đãi tràn lan, thay bằng một hệ sinh thái chọn lọc và đòi hỏi tiêu chuẩn cao hơn.
Nghị quyết 10: Thay đổi tư duy, xây hệ sinh thái FDI mới
Tại tọa đàm về “Phát triển hệ sinh thái FDI chất lượng cao”, các cơ quan quản lý nhấn mạnh Nghị quyết 10 đặt ra sáu chuyển đổi lớn về tư duy phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài. Quan trọng nhất là chuyển từ “thu hút FDI” sang “phát triển kinh tế có FDI”, xem khu vực này là bộ phận hữu cơ của nền kinh tế, không phải một khối tách biệt. Đồng thời, tiêu chí ưu tiên không còn là quy mô vốn mà là chất lượng, hiệu quả, giá trị gia tăng và mức độ lan tỏa công nghệ.
Theo các phát biểu tại tọa đàm, Việt Nam không muốn tiếp tục gom các dự án FDI rời rạc, mà hướng tới một hệ sinh thái FDI gắn kết với các dòng vốn quốc tế, hỗ trợ lẫn nhau và gắn chặt với doanh nghiệp trong nước. Nước chủ nhà phải chuyển từ tư duy “quản lý đầu tư” sang “kiến tạo môi trường đầu tư kinh doanh”, chủ động chuẩn bị hạ tầng, nhân lực, thể chế để hấp thụ tốt dòng vốn chất lượng cao. Nếu tư duy này thực sự được luật hóa và thi hành nhất quán, đó sẽ là bước tái thiết cuộc chơi FDI cho cả Việt Nam và các nhà đầu tư Nhật Bản.
Nhà đầu tư Nhật Bản: Ủng hộ chiến lược mới nhưng cần hành động thật
Các nhà đầu tư Nhật Bản tại Việt Nam công khai đánh giá cao Nghị quyết 10 khi nó chuyển trọng tâm từ số lượng sang chất lượng, nhấn mạnh công nghệ cao, R&D, phát triển nguồn nhân lực và chuyển giao công nghệ. Thông điệp gửi đến họ rất rõ: Việt Nam muốn những đối tác dài hạn, đồng hành trong chuỗi giá trị toàn cầu, chứ không chỉ săn tìm những nhà thầu lắp ráp giản đơn.
Tuy vậy, góc nhìn Nhật Bản cũng thực dụng: Nghị quyết 10 chỉ là điểm khởi đầu, không phải tấm vé cam kết đầu tư mới. Khi quyết định dòng vốn, họ so sánh Việt Nam với các nước khác về hạ tầng, khung pháp lý bền vững, thủ tục hành chính minh bạch, nguồn nhân lực chất lượng và ưu đãi đầu tư. Họ kỳ vọng định hướng chiến lược này sẽ được cụ thể hóa thành cải cách pháp luật, chính sách ưu đãi cho ngành ưu tiên và các biện pháp cải thiện môi trường đầu tư một cách toàn diện, ổn định, dễ dự đoán. Nếu Việt Nam nói một đằng làm một nẻo, các cam kết dài hạn từ Nhật Bản sẽ dừng ở mức thăm dò.
Vốn FDI chất lượng cao và cơ hội cho doanh nghiệp Việt trong chuỗi giá trị toàn cầu
Một thay đổi quan trọng là trọng tâm chính sách không dừng ở việc kéo FDI vào, mà ở chỗ nâng năng lực hấp thụ của nền kinh tế, đặc biệt là doanh nghiệp nội địa. Như phân tích của các chuyên gia, dòng vốn FDI tốt sẽ không tự động lan tỏa nếu Việt Nam thiếu doanh nghiệp đủ sức tiếp nhận công nghệ, chuẩn quản trị và tiêu chuẩn chất lượng. Mục tiêu xa hơn là hình thành các chuỗi giá trị toàn cầu do chính doanh nghiệp Việt Nam đóng vai trò dẫn dắt, thay vì chỉ đứng ở vị trí nhà cung ứng cấp thấp.
Ở đây, nhà đầu tư Nhật Bản Việt Nam là mắt xích quan trọng. Họ đã xây dựng quan hệ với nhà cung cấp trong nước trong chuỗi cung ứng, tổ chức các triển lãm công nghiệp hỗ trợ và các phiên kết nối kinh doanh nhằm biến tiềm năng thành hợp đồng thực tế. Nhiều công ty Nhật Bản không chỉ mua linh kiện, mà còn giúp doanh nghiệp Việt nâng năng lực cạnh tranh thông qua hỗ trợ kiểm soát chất lượng, quản lý sản xuất và phát triển nguồn nhân lực. Nếu được hỗ trợ đúng, đây chính là con đường đưa doanh nghiệp Việt đi sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu cùng các tập đoàn Nhật.
Điều kiện tiên quyết: Cải cách pháp lý và hành động đồng bộ
Để Nghị quyết 10 không dừng ở khẩu hiệu, Việt Nam buộc phải chuyển hóa định hướng thành thay đổi luật và chính sách cụ thể. Bộ Tài chính đang phối hợp các cơ quan để thể chế hóa vào Luật Đầu tư và các luật liên quan, trong đó có ưu đãi thuế, hỗ trợ chi phí R&D, hỗ trợ đào tạo doanh nghiệp Việt tham gia chuỗi cung ứng và đổi mới phương thức hỗ trợ doanh nghiệp trong nước. Quan trọng hơn, các nghị quyết về FDI, kinh tế tư nhân và doanh nghiệp nhà nước phải được triển khai đồng thời, rà soát lại toàn bộ luật và chính sách công nghiệp hỗ trợ để tránh chồng chéo, dàn trải.
Từ phía nhà đầu tư Nhật Bản, yêu cầu cũng rất rõ: họ chỉ tăng cam kết khi thấy cải cách pháp lý được thực hiện toàn diện, bền vững và nhất quán. Họ kỳ vọng các chính sách ưu tiên được thiết kế đủ mạnh, đúng đối tượng và được duy trì ổn định để tạo môi trường kinh doanh dễ dự đoán. Nếu Việt Nam làm được, lợi ích không chỉ là thêm vốn FDI chất lượng cao, mà còn là một nền kinh tế tự chủ hơn, với doanh nghiệp nội địa đủ sức dẫn dắt các chuỗi giá trị toàn cầu. Khi đó, chiến lược chuyển từ số lượng sang chất lượng mới thực sự thành công.
