Từ “cộng đồng xa xứ” đến nguồn lực chiến lược của quốc gia
Người Việt ở nước ngoài là cộng đồng hơn 6 triệu người sống, học tập và làm việc trên khắp thế giới, ngày càng được Đảng và Nhà nước nhìn nhận như một nguồn lực chiến lược gắn chặt với sự nghiệp xây dựng, phát triển và bảo vệ Tổ quốc chứ không chỉ là một bộ phận xa xứ mang tính tư nhân.
Điểm đáng chú ý nhất của Nghị quyết 23 là sự thay đổi tư duy: người Việt Nam ở nước ngoài không chỉ là bộ phận không tách rời của dân tộc mà còn là một trong những nguồn lực chiến lược quan trọng, là cầu nối giữa Việt Nam với thế giới, đồng hành và tham gia trực tiếp vào phát triển và bảo vệ đất nước. Đây không còn là lời động viên mang tính biểu tượng, mà là cách định vị mới, kéo người Việt ở nước ngoài ra khỏi “vị thế bên lề” và đặt họ vào trung tâm của chiến lược phát triển quốc gia.
Quan trọng hơn, Nghị quyết 23 chuyển phương châm từ “vận động, tập hợp, chăm lo” sang “đồng hành, kiến tạo cơ chế”, nghĩa là Nhà nước cam kết tạo đường băng thể chế để cộng đồng này tham gia sâu rộng hơn vào quá trình phát triển đất nước, thay vì chỉ kêu gọi cảm tính.
Hội nghị Ngoại giao 33 và bước ngoặt chính sách với kiều bào
Chiều 7/8, trong khuôn khổ Hội nghị Ngoại giao lần thứ 33, Bộ Ngoại giao đã tổ chức phiên thảo luận riêng về công tác người Việt ở nước ngoài và công tác đối ngoại Đảng. Việc dành diễn đàn cấp cao như vậy cho chủ đề kiều bào cho thấy đây không còn là phần “phụ lục” của ngoại giao, mà là trụ cột gắn với an ninh, phát triển và vị thế quốc gia.
Tại hội nghị, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Thị Thu Hằng trình bày báo cáo tổng kết Nghị quyết 36 và các văn bản trước đây, đồng thời nêu các nội dung trọng tâm của Nghị quyết 23-NQ/TW ngày 2/8/2026 về người Việt Nam ở nước ngoài. Ba điểm mới được nhấn mạnh: phát huy hiệu quả nguồn lực người Việt ở nước ngoài cho phát triển nhanh và bền vững; đề cao vai trò cộng đồng trong bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa; và tăng cường cơ chế phối hợp liên ngành, liên lĩnh vực.
Khi Thứ trưởng Thường trực Nguyễn Minh Vũ yêu cầu các cấp ủy và cơ quan đại diện khẩn trương cụ thể hóa Nghị quyết 23 và Kết luận 49 thành chương trình hành động theo tinh thần “6 rõ”, đó là tín hiệu rõ ràng rằng chính sách kiều bào đã bước sang giai đoạn hành động có trách nhiệm, chứ không chỉ dừng ở tuyên bố thiện chí.
Tư duy mới: Kiều bào là sứ giả văn hóa và động lực phát triển
Nghị quyết 23 ra đời không hề ngẫu nhiên, mà kế thừa chặng đường hơn 20 năm phát triển tư duy của Đảng về người Việt Nam ở nước ngoài, từ Nghị quyết 36 năm 2004, Chỉ thị 45 năm 2015 đến Kết luận 12 năm 2021. Mỗi văn kiện đều mở thêm một cánh cửa, nhưng Nghị quyết 23 là lần đầu cộng đồng này được định danh rõ ràng là nguồn lực chiến lược cho phát triển quốc gia trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng.
Nghị quyết không chỉ hướng đến kiều bào như nhà đầu tư hay người gửi kiều hối, mà nhấn mạnh vai trò của họ trong khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, công nghệ sinh học và hệ sinh thái khởi nghiệp. Điều này tạo nên một quan điểm đáng trích dẫn: “Nguồn lực người Việt Nam ở nước ngoài cần được phát huy phục vụ phát triển nhanh và bền vững, nhất là trong các lĩnh vực khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.”
Song song, Nghị quyết định vị người Việt ở nước ngoài là những “đại sứ văn hóa, đất nước và con người Việt Nam”, có nhiệm vụ gìn giữ tiếng Việt, lan tỏa bản sắc văn hóa dân tộc và tăng cường kết nối các thế hệ kiều bào với quê hương. Đây là cách nhìn vừa mềm vừa cứng: văn hóa là sức mạnh mềm, trong khi tri thức, công nghệ và mạng lưới chuyên gia là sức mạnh cứng, cùng hợp lại thành lợi thế cạnh tranh cho phát triển quốc gia.
Từ Fukuoka nhìn ra thế giới: kiều bào hành động thế nào?
Câu chuyện ở Fukuoka (Nhật Bản) cho thấy khi có định hướng chính sách rõ ràng, cộng đồng người Việt ở nước ngoài sẵn sàng chuyển mình từ người thụ hưởng sang chủ thể hành động. Ông Nguyễn Duy Anh, Chủ tịch Hội Người Việt Nam tại Fukuoka và Tổng Thư ký Mạng lưới Giảng dạy tiếng Việt và Văn hóa Việt Nam toàn cầu, khẳng định Nghị quyết 23 tạo động lực mới để hoạt động văn hóa của cộng đồng phát triển bài bản, bền vững; qua đó gìn giữ tiếng Việt, lan tỏa bản sắc văn hóa và tăng cường kết nối các thế hệ kiều bào với quê hương.
Thực tế, mạng lưới này đã kết nối hàng nghìn giáo viên, tình nguyện viên, trường tiếng Việt và hội đoàn người Việt tại nhiều quốc gia, tổ chức các hoạt động gắn với Tết cổ truyền, Tết Trung thu, Giỗ Tổ Hùng Vương, áo dài, dân ca, trò chơi dân gian, thư pháp, ẩm thực và lịch sử dân tộc. Đó chính là cách người Việt ở nước ngoài trở thành “sứ giả” mỗi ngày: dạy tiếng Việt cho con em, giới thiệu món ăn Việt, kể những câu chuyện đẹp về quê hương, lan tỏa giá trị Việt trên không gian số.
Nhìn rộng ra, khi Nghị quyết 23 được triển khai bằng các chương trình hành động và cơ chế đồng bộ, những mô hình như Fukuoka có thể nhân rộng, biến mạng lưới kết nối Việt kiều thành một hệ sinh thái sống, nơi tri thức, vốn xã hội và tình yêu quê hương gặp nhau để phục vụ phát triển quốc gia.
Kết luận: Muốn biến kiều bào thành nguồn lực chiến lược, phải coi họ là đối tác bình đẳng
Việc khẳng định người Việt ở nước ngoài là nguồn lực chiến lược trong Nghị quyết 23 mới là bước khởi đầu. Điều quyết định là cách hệ thống chính trị biến khẩu hiệu thành cơ chế cụ thể, minh bạch và bình đẳng để kiều bào tham gia. Phải coi họ là đối tác cùng thiết kế chính sách, cùng triển khai dự án, chứ không chỉ là đối tượng “vận động” hay “hỗ trợ”.
Khi các chương trình hành động sau Nghị quyết 23 được xây dựng theo tinh thần “6 rõ” mà Hội nghị Ngoại giao 33 đặt ra, việc huy động tối đa nguồn lực người Việt ở nước ngoài sẽ không còn là mong muốn trừu tượng mà trở thành nhiệm vụ thường xuyên của đối ngoại và phát triển. Lúc đó, mỗi kiều bào – dù là nhà khoa học, doanh nhân, nghệ sĩ hay công nhân – đều có thể đóng góp thiết thực cho khát vọng xây dựng đất nước hùng cường, phồn vinh trong kỷ nguyên mới.
