Kết nối khoa học bắt đầu từ những cuộc gặp
VinFuture là sáng kiến kết nối trí tuệ khoa học toàn cầu, tạo điều kiện để nhà khoa học quốc tế, giới nghiên cứu trong nước và người học gặp gỡ, trao đổi và mở ra hướng hợp tác nghiên cứu xuyên biên giới. Giá trị của những cuộc gặp ấy không dừng ở việc giới thiệu thành tựu: chúng giúp khoa học trở nên gần gũi, đồng thời cho thấy nghiên cứu được hình thành qua tò mò, thử nghiệm và cả thất bại.
Tinh thần đó được thể hiện trong chuỗi InnovaConnect do VinFuture tổ chức tại Hà Nội, Đà Nẵng và TP.HCM vào cuối tháng 9/2026, với sự tham gia của GS. David MacMillan, chủ nhân Giải Nobel Hóa học năm 2021, và GS. Nguyễn Thành Vinh từ Đại học New South Wales, Australia. Việc đưa các chuyên gia hàng đầu đến gần cộng đồng nghiên cứu tạo ra một không gian trao đổi hai chiều, thay vì chỉ là sân khấu để nghe báo cáo. GS. Nguyễn Thành Vinh cho biết ông ấn tượng với sự tò mò và tinh thần trao đổi cởi mở của người trẻ Việt Nam.
Với sinh viên, cơ hội đặt câu hỏi trực tiếp có thể khiến khoa học quốc tế bớt xa vời; với giảng viên và nhà nghiên cứu, đối thoại chuyên môn có thể làm lộ ra những điểm bổ trợ giữa các nhóm. Đó là bước khởi đầu cần thiết, nhưng để tạo ra hợp tác khoa học có kết quả, cuộc gặp phải được nối tiếp bằng công việc chung.
Từ trao đổi học thuật đến dự án có ích
Một dấu hiệu đáng chú ý của mô hình này là các kết nối có thể chuyển thành nghiên cứu cụ thể. Tại InnovaConnect năm 2025 ở Đà Nẵng, PGS.TS. Võ Thắng Nguyên, giảng viên khoa Lý - Hóa thuộc Đại học Sư phạm, Đại học Đà Nẵng, đã trao đổi chuyên sâu về vật liệu và điện hóa gắn với kinh tế tuần hoàn. Từ những kết nối tại chương trình, ông phát triển hợp tác với TS. Dư Hoàng Long, nhà nghiên cứu tại Đại học Monash, Australia, về sản xuất ammonia từ nước thải bằng phương pháp điện hóa.
Ý nghĩa của hướng nghiên cứu này không chỉ nằm trong phòng thí nghiệm: mục tiêu là chuyển chất thải thành tài nguyên có giá trị, góp phần giảm ô nhiễm và thúc đẩy kinh tế tuần hoàn. Một cuộc trao đổi khác cho thấy hợp tác quốc tế cũng có thể gắn trực tiếp với nhu cầu xã hội. PGS. Nguyễn Thị Thu Trâm, Trường Đại học Y Dược Cần Thơ, đã thảo luận với GS. Haifeng Shen của Southern Cross University và PGS. Lê Nguyễn Quốc Khánh của Taipei Medical University về ứng dụng AI trong chăm sóc sức khỏe, trong đó có việc bảo vệ dữ liệu cá nhân của người bệnh.
Những ví dụ này củng cố luận điểm quan trọng: nhà khoa học Việt Nam không chỉ tiếp nhận tri thức từ đối tác quốc tế mà còn đóng góp chuyên môn và hiểu biết về các vấn đề thực tiễn. Hợp tác xuyên biên giới có sức thuyết phục nhất khi tạo ra câu hỏi nghiên cứu chung và hướng tới lợi ích cộng đồng.
Quy mô kết nối cần đi cùng chiều sâu
Các hoạt động của VinFuture cho thấy kết nối được triển khai qua nhiều hình thức. Tính đến năm 2026, InnovaTalk đã tổ chức 26 hội thảo trực tuyến, thu hút hơn 5.000 chuyên gia từ 72 quốc gia và vùng lãnh thổ; InnovaConnect đã có 12 chuỗi sự kiện tại 10 trường đại học, viện nghiên cứu, với 35 chuyên gia quốc tế và hơn 6.000 người tham dự. Chuỗi Đối thoại Khám phá Tương lai cũng đã đến với 30 trường đại học và kết nối cộng đồng khoa học trong nước với 45 nhà khoa học quốc tế kể từ Tuần lễ Khoa học Công nghệ VinFuture 2023.
Những con số cho thấy độ phủ, nhưng quy mô sự kiện tự nó không bảo đảm nghiên cứu hợp tác sẽ thành hình. Điều quyết định là khả năng duy trì quan hệ sau hội thảo: cùng hướng dẫn nghiên cứu sinh, trao đổi sinh viên và nhà nghiên cứu trẻ, xây dựng đề xuất tài trợ rồi triển khai dự án chung. GS. Nguyễn Thành Vinh mong muốn thúc đẩy những hình thức hợp tác dài hạn giữa Việt Nam và Australia theo hướng đó.
Sự kết hợp giữa các thế mạnh cũng là lý do hợp tác quốc tế có thể mở ra hướng nghiên cứu mà một nhóm đơn lẻ khó thực hiện. Các nhóm tại Đại học New South Wales có năng lực về hóa học tổng hợp, xúc tác và tự động hóa; nhà khoa học Việt Nam có thể bổ sung chuyên môn về hóa dược, vật liệu, sinh học, hợp chất tự nhiên và hiểu biết tại chỗ.
Sứ mệnh là biến cảm hứng thành mạng lưới
Truyền cảm hứng cho người trẻ là điểm khởi đầu, không nên là đích đến. Khi học sinh, sinh viên được gặp nhà khoa học hàng đầu và nghe về hành trình phía sau khám phá, họ có thể hình dung rõ hơn con đường nghiên cứu; khi giảng viên và nhóm nghiên cứu tìm được đối tác phù hợp, cảm hứng ấy có cơ hội chuyển thành công trình và đào tạo thế hệ kế tiếp.
Các kế hoạch tiếp nối cho thấy hướng đi này có thể mở rộng. PGS. Nguyễn Thị Thu Trâm dự kiến duy trì kết nối với chuyên gia quốc tế, hướng tới phát triển nhóm nghiên cứu y tế số tại trường, tổ chức đào tạo về an toàn dữ liệu sức khỏe và đạo đức AI trong y học, đồng thời tìm kiếm cơ hội hợp tác nghiên cứu quốc tế. Xa hơn, GS. Nguyễn Thành Vinh kỳ vọng hình thành mạng lưới rộng mở, liên kết các nhóm khoa học Việt Nam với đối tác quốc tế.
Đây là cách hiểu có sức nặng về sứ mệnh của VinFuture: không chỉ quy tụ nhà khoa học quốc tế trong một sự kiện, mà còn tạo điều kiện để trí tuệ gặp nhau, bổ trợ nhau và cùng giải quyết vấn đề. Kết luận nên rất rõ: giá trị lâu dài của kết nối nằm ở những mối quan hệ được duy trì và những nghiên cứu xuyên biên giới thực sự được bắt đầu.
