Salmonella trong thực phẩm: mối đe dọa an toàn bếp thường bị xem nhẹ
Salmonella trong thực phẩm là tình trạng vi khuẩn gây bệnh Salmonella xâm nhập vào các nguyên liệu, món ăn hoặc bề mặt chế biến trong gian bếp, gây ngộ độc thực phẩm với triệu chứng tiêu chảy, đau bụng, nôn và sốt, và chỉ cần một lần ăn phải thực phẩm nhiễm bệnh cũng đủ khiến người dùng mắc bệnh, đặc biệt nguy hiểm cho trẻ nhỏ, người cao tuổi và người có sức đề kháng kém. Đây không phải chuyện “đau bụng nhẹ rồi thôi”. Vi khuẩn gây bệnh này có thể khiến nhiễm khuẩn tiến triển nặng, thậm chí dẫn tới nhiễm trùng huyết, suy đa cơ quan, đe dọa tính mạng nếu không được cấp cứu kịp thời. Vấn đề ở chỗ, chúng không chỉ có trong trứng sống hay thịt gia cầm chưa chín kỹ, mà còn xuất hiện ở những thứ rất quen thuộc trên kệ bếp và trong tủ đồ ăn. Nếu gia đình vẫn giữ thói quen nếm bột sống, để rau cạnh thịt tươi, chủ quan với gia vị khô, thì an toàn bếp đang bị đe dọa mỗi ngày.
6 nhóm thực phẩm dễ nhiễm Salmonella mà bạn ít để ý
Những “ổ vi khuẩn” không nằm ở đâu xa, mà trong chính các nguyên liệu ta dùng hàng ngày. Thứ nhất, bột mì và hỗn hợp bột bánh sống: ngũ cốc được thu hoạch ngoài đồng rồi xay thành bột, không trải qua bước xử lý nhiệt bắt buộc nên bột sống có thể mang vi khuẩn gây bệnh. Việc nếm bột bánh quy, pizza, bánh ngọt trước khi nướng là thói quen nên bỏ. Thứ hai, rau củ và trái cây tươi: chúng có thể tiếp xúc với nguồn nước nhiễm Salmonella trong quá trình tưới hoặc sơ chế, hoặc bị nước thịt sống dây sang khi chuẩn bị salad. Thứ ba, chocolate và các loại bơ hạt (bơ đậu phộng, bơ hạnh nhân…). Hàm lượng chất béo cao, ít nước giúp vi khuẩn tồn tại trong thời gian dài; nếu nhiễm trong khâu sản xuất, sản phẩm đóng gói có thể mang mầm bệnh suốt nhiều tháng.
Bất ngờ nhất là nhóm gia vị, thảo mộc khô: Salmonella có khả năng chịu được điều kiện khô, nên có thể tồn tại trong lọ tiêu, ớt bột, các loại lá sấy… rất lâu mà ta không hề hay biết. Thức ăn sống cho thú cưng cũng là ổ vi khuẩn gây bệnh: nhiều sản phẩm làm từ thịt sống, nội tạng chưa chế biến kỹ. Một khảo sát cho thấy 35% mẫu thức ăn thô cho thú cưng chứa vi khuẩn gây bệnh, riêng Salmonella xuất hiện trong 21% mẫu. Đừng quên các món máu sống, đặc biệt là tiết canh: thực chất là máu sống, trong quá trình giết mổ, cắt tiết, vi khuẩn từ da, lông, đường tiêu hóa hoặc môi trường có thể xâm nhập. Người ăn tiết canh có nguy cơ mắc bệnh truyền nhiễm, bệnh đường tiêu hóa, nhiễm khuẩn do liên cầu và ký sinh trùng, và “chỉ một lần sử dụng thực phẩm nhiễm khuẩn cũng có thể dẫn đến bệnh”.
Vì sao ngộ độc thực phẩm do Salmonella nguy hiểm hơn bạn nghĩ?
Salmonella không phải dạng “rối loạn tiêu hóa nhẹ rồi tự khỏi” vô hại. Khi nhiễm, người bệnh thường bị tiêu chảy, đau quặn bụng, đôi khi kèm nôn và sốt; triệu chứng xuất hiện sau 12–72 giờ và kéo dài 4–7 ngày. Phần lớn có thể tự hồi phục, nhưng nhóm dễ tổn thương – trẻ nhỏ, người già, người có bệnh nền – có nguy cơ diễn biến nặng, phải nhập viện điều trị. Với các món máu sống như tiết canh, rủi ro còn lớn hơn. Vi khuẩn, virus và ký sinh trùng có thể xâm nhập, gây tiêu chảy, tả, lỵ, nhiễm khuẩn do liên cầu, thậm chí nhiễm trùng huyết, suy đa cơ quan, nguy hiểm tính mạng nếu không được cấp cứu kịp thời. Ấu trùng sán có thể ký sinh tại cơ, mắt, não, gây đau đầu, co giật, rối loạn trí nhớ và để lại di chứng lâu dài. Chúng ta có xu hướng coi những lần đau bụng, tiêu chảy sau ăn như “chuyện nhỏ”, nhưng đó có thể là lời cảnh báo rằng an toàn bếp trong gia đình đang bị bỏ ngỏ.
Cách chọn, bảo quản thực phẩm để giảm nguy cơ nhiễm khuẩn
Muốn bảo vệ sức khỏe gia đình, cần thay đổi cách chọn và bảo quản thực phẩm, không chỉ trông chờ vào thuốc sau khi đã mắc ngộ độc thực phẩm. Trước hết, đừng mua nguyên liệu trôi nổi; hãy ưu tiên nguồn gốc rõ ràng, nơi uy tín, đọc kỹ nhãn và chú ý thông báo thu hồi sản phẩm nếu có. Với chocolate, bơ đậu phộng và bơ hạt, chỉ dùng sản phẩm còn hạn, bao bì nguyên vẹn, bảo quản theo đúng hướng dẫn trên nhãn để hạn chế vi khuẩn gây bệnh tồn tại lâu. Bột mì và hỗn hợp bột nên cất trong hộp kín, khô ráo, tránh côn trùng và độ ẩm; quan trọng hơn là tuyệt đối không ăn sống, chỉ dùng sau khi đã nấu hoặc nướng chín. Rau củ, trái cây cần rửa dưới nước sạch, nên ngâm và để ráo; luôn tách riêng khỏi thịt cá sống trong tủ lạnh lẫn trên mặt bàn chế biến để tránh lây nhiễm chéo.
Thức ăn sống cho thú cưng phải được bảo quản và rã đông ở khu vực riêng, không chung với thực phẩm cho người. Dụng cụ, hộp đựng, bát của thú cưng nên rửa sạch sau mỗi lần sử dụng, không dùng chung chậu, miếng rửa với đồ nhà bếp. Với gia vị, thảo mộc khô, hãy định kỳ kiểm tra hạn dùng, vứt bỏ các lọ ẩm mốc hoặc có dấu hiệu vón cục bất thường. Những món từ máu động vật chưa nấu chín – đặc biệt tiết canh – nên bị loại khỏi thực đơn gia đình: đây là cách phòng tránh đơn giản mà hiệu quả. Nói thẳng, không có món tiết canh “sạch” hay “an toàn” nếu vẫn là máu sống. Sự lựa chọn của người nội trợ – bỏ hay giữ những thực phẩm nguy cơ cao – sẽ quyết định mức độ an toàn bếp và sức khỏe lâu dài của cả nhà.
Nguyên tắc an toàn bếp: rửa tay, nấu chín kỹ và nói không với máu sống
Dù chọn nguyên liệu kỹ đến đâu, nếu khâu chế biến thiếu vệ sinh thì Salmonella trong thực phẩm vẫn có cơ hội gây ngộ độc. Vệ sinh tay và tránh lây nhiễm chéo là hai trụ cột an toàn bếp mà mọi gia đình cần tuân thủ. Cơ quan y tế khuyến cáo: hãy rửa tay thật kỹ sau khi đi vệ sinh và trước khi chế biến hoặc cầm thực phẩm; rửa dụng cụ, thớt bằng nước nóng và nấu chín kỹ thức ăn. Nếu đang có triệu chứng tiêu chảy, nôn, sốt, nên tránh chuẩn bị thức ăn cho người khác để giảm nguy cơ phát tán mầm bệnh. Khi xử lý thức ăn sống cho thú cưng, cần rửa tay bằng xà phòng ngay sau khi chia khẩu phần, lau chùi sạch các bề mặt tiếp xúc, coi chúng như nguyên liệu sống nguy cơ cao chứ không phải đồ chơi vô hại. Và cuối cùng, cách bảo vệ đơn giản nhất trước cả Salmonella lẫn nhiều vi khuẩn, ký sinh trùng khác là không ăn tiết canh và các món từ máu động vật chưa nấu chín, kể cả khi bạn tin rằng con vật được nuôi tại nhà.
