Máy tính mở cửa lớp học rộng hơn
Tri thức số trong giáo dục là khả năng tiếp cận, tìm kiếm và học hỏi từ tài nguyên trực tuyến, được hỗ trợ bởi thiết bị và kỹ năng sử dụng công nghệ phù hợp. Với học sinh Xơ Đăng ở Trà Linh, đó không còn là khái niệm xa xôi: các em đang làm quen với máy tính, internet và những bài học trực quan ngay tại trường.
Tại Trường Tiểu học và Trung học cơ sở Ngọc Linh, tivi, máy tính và thiết bị trình chiếu đã trở thành một phần của giờ học hằng ngày; từ lớp 3, học sinh được tiếp xúc trực tiếp với máy tính và internet để tìm thông tin, mở rộng kiến thức ngoài sách giáo khoa. Sự thay đổi có ý nghĩa vì hình ảnh, âm thanh và thao tác trực tiếp giúp bài học bớt trừu tượng. Học sinh lớp 5 Hồ Thị Hồng Thu cho biết em thấy vui và dễ tiếp thu hơn khi học với tivi, máy tính.
Địa phương còn có chủ trương trang bị máy tính xách tay cho toàn bộ học sinh trung học cơ sở, để các em chủ động tra cứu tài liệu và rèn kỹ năng học trong môi trường số. Đây là hướng đi đáng ủng hộ, miễn là thiết bị được đưa vào hoạt động học tập đều đặn thay vì chỉ xuất hiện như món quà mới.
Sáng kiến cộng đồng bắt đầu từ nhu cầu thật
Khoảng cách số không chỉ nằm ở việc trường có máy tính hay không, mà còn ở cơ hội thực hành và khả năng sử dụng thiết bị. Theo UNICEF Việt Nam, 36% học sinh từ 15 đến 24 tuổi có kỹ năng số cơ bản, còn tại vùng sâu, vùng xa, 67% trẻ em thiếu cơ hội tiếp cận giáo dục trực tuyến. Những con số này cho thấy vì sao đầu tư cần xuất phát từ thiếu hụt cụ thể của từng trường.
Một ví dụ là không gian Khám phá sáng tạo “Mở lối tương lai” tại Phân hiệu Trường Tiểu học Tân Mai, Đồng Nai. Trường có 1.054 học sinh, phần lớn là con em công nhân và gia đình lao động, từng thiếu phòng học công nghệ đạt yêu cầu dù Tin học là môn bắt buộc từ lớp 3. Không gian mới được trang bị 32 màn hình thông minh, tivi, máy tính xách tay và các thiết bị phục vụ dạy học.
Tại Thái Nguyên, thư viện “Chắp cánh ước mơ” ở Trường Trung học cơ sở Kim Phượng kết hợp sách với thiết bị công nghệ, tạo nơi để học sinh tra cứu thông tin và rèn thói quen tự học. Đây là cách bổ sung hữu ích cho lớp học: công nghệ không chỉ phục vụ tiết giảng mà còn giúp các em tự tìm câu trả lời.
Có thiết bị thôi chưa đủ
Máy tính chỉ tạo ra cơ hội khi giáo viên và học sinh biết dùng nó vào việc học. Nhận thấy nhu cầu đó, chính quyền Trà Linh mời Thạc sĩ Lê Vũ, Giám đốc Trung tâm Tin học thuộc Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật, Đại học Đà Nẵng, hướng dẫn giáo viên ứng dụng trí tuệ nhân tạo để thiết kế bài giảng, xây dựng học liệu số và hỗ trợ công việc chuyên môn.
Giáo viên được thực hành những việc gắn với công việc hằng ngày, từ soạn bài đến tổng hợp thông tin và tạo công cụ hỗ trợ. Nhưng một buổi tập huấn không thể thay thế sự đồng hành lâu dài. Muốn AI và học liệu số giúp cải thiện việc dạy, nhà trường cần thiết bị phù hợp, bồi dưỡng năng lực số thường xuyên và hỗ trợ chuyên môn sát với điều kiện thực tế.
Điều kiện đến lớp cũng là một phần của cơ hội học tập. Trà Linh đã khắc phục hơn 13 điểm sạt lở và cứng hóa hơn 20 km đường bê tông kết nối các bản làng; đường đi thuận lợi hơn giúp học sinh bớt trở ngại khi thời tiết xấu. Công nghệ không thể bù cho một hành trình đến trường khó khăn, nên cải thiện hạ tầng và duy trì việc học phải được xem là hai việc song hành.
Đưa công nghệ vào đời sống học tập lâu dài
Các sáng kiến cộng đồng cho thấy một nguyên tắc đáng giữ: giải pháp giáo dục có ích khi xuất phát từ nhu cầu của người học và nhà trường. Chương trình Đại sứ cộng đồng LG được triển khai tại Việt Nam từ năm 2025; trước đó, chương trình hỗ trợ nâng cấp thư viện ở Lạng Sơn và hoàn thiện cơ sở vật chất thể thao tại Bắc Ninh. Những dự án như không gian công nghệ hay thư viện hiện đại có thể mở thêm lối tiếp cận tri thức, nhưng cần gắn với hoạt động học tập cụ thể.
Với Trà Linh, bước tiếp theo không chỉ là trao thêm máy tính. Địa phương mong muốn tiếp tục nhận hỗ trợ về công nghệ và chuyên môn để giáo viên đưa công cụ vào bài dạy hiệu quả, thay vì dừng ở mức làm quen. Cùng với đó là bảo đảm kết nối, thời gian thực hành, hướng dẫn an toàn và điều kiện duy trì đến trường.
Công nghệ có thể thu hẹp khoảng cách giáo dục, nhưng không tự làm điều đó. Khi thiết bị đi cùng năng lực số, giáo viên được hỗ trợ liên tục và đường đến lớp bớt gian nan, học sinh vùng núi mới có cơ hội biến một màn hình thành cánh cửa học tập lâu dài.
