Cầu nối số phải bắt đầu từ nhu cầu thật
Tổ công nghệ số cộng đồng là lực lượng tại địa bàn, kết nối chính quyền với người dân bằng cách hướng dẫn trực tiếp cách sử dụng dịch vụ và công cụ số trong đời sống. Giá trị của lực lượng này không nằm ở việc phổ biến ứng dụng cho đủ danh sách, mà ở chỗ giúp người dân tự làm được việc cần thiết.
Trong năm đầu vận hành chính quyền địa phương hai cấp, các tổ kiên trì phương châm “đi từng ngõ, gõ từng nhà, hướng dẫn từng người”. Tại Hòa Khánh, họ hỗ trợ cập nhật thông tin dân cư, kể cả đến nhà người cao tuổi khó đi lại; bà Phạm Thúy Liễu cho biết sự giúp đỡ ấy thiết thực với người ít dùng điện thoại. Đây là hình ảnh cụ thể của chuyển đổi số cơ sở: dịch vụ công phải đến được với người cần, thay vì chờ người dân tự tìm cách tiếp cận.
Theo bà Phạm Thị Ngọc Quyên, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ thành phố Đà Nẵng, các tổ đã phát huy vai trò cầu nối giữa Đảng, chính quyền với người dân.
Có internet chưa đồng nghĩa với biết sử dụng
Kết nối là điều kiện cần, nhưng kỹ năng mới quyết định người dân có dùng được dịch vụ hay không. Ở bản Tùng Hương, xã Tam Quang, khoảng 50% người dân được rà soát là sử dụng điện thoại thông minh và biết ứng dụng tiện ích số. Khoảng 20% người dân không biết chữ, khiến việc đọc hướng dẫn, nhận diện biểu tượng và hoàn tất thủ tục trực tuyến trở nên khó khăn.
Thiếu thiết bị, hạn chế về trình độ và điều kiện kinh tế càng làm việc tiếp cận công nghệ thêm chông chênh; không có người hướng dẫn, dịch vụ sẵn có cũng khó đi vào đời sống. Internet vệ tinh có thể góp phần xóa vùng trắng sóng, nhưng không thể thay thế điện ổn định, thiết bị phù hợp và sự chỉ dẫn kiên nhẫn. Chuyển đổi số ở miền núi chỉ có ý nghĩa khi người dân từng bước tự làm được những việc thiết yếu trên mạng.
Bởi vậy, hướng dẫn trực tiếp không phải giải pháp tình thế mà là một phần của hạ tầng xã hội. Người dân cần được chỉ cách cài và dùng VNeID, tạo tài khoản, nộp hồ sơ trực tuyến, tra cứu tiến độ, thanh toán không tiền mặt và nhận diện lừa đảo.
Học từng kỹ năng để tự chủ hơn
Các mô hình hiệu quả đưa việc học đến nơi người dân sinh hoạt, thay vì chỉ tổ chức tập huấn một lần. Xã Hòa Tiến duy trì 15 tổ với hơn 150 thành viên, phụ trách 15 thôn; mô hình “Gia đình số” khuyến khích mỗi nhà có một người biết công nghệ để hỗ trợ người thân, còn chương trình “Mỗi tuần một kỹ năng số” tổ chức lớp cộng đồng và lớp lưu động.
Năm 2026, Hòa Tiến thí điểm mô hình “Công dân số” tại 260 hộ, đặt mục tiêu mỗi hộ có ít nhất một người thành thạo năm kỹ năng số cơ bản. Chị Nguyễn Thị Thùy Dung kể rằng gia đình chị đã biết cập nhật VNeID, tra cứu thông tin, nhận diện nội dung sai lệch và dùng AI để tìm thông tin, hỗ trợ con học tập. Kỹ năng số cộng đồng vì thế không chỉ phục vụ thủ tục hành chính; nó còn giúp công nghệ hữu ích trong sinh hoạt thường ngày.
Ở Sơn Lâm, 14 tổ gồm một tổ cấp xã và 13 tổ tại các bản phối hợp với Đoàn Thanh niên triển khai phong trào Bình dân học vụ số. Quy mô rộng chỉ có ý nghĩa khi việc hướng dẫn được duy trì đều đặn, có người am hiểu công nghệ đồng hành và nội dung gắn với nhu cầu thực tế.
Muốn đi đường dài, phải đầu tư cho người hướng dẫn
Tính đến tháng 10/2026, thành phố Đà Nẵng có 1.491 tổ công nghệ số cộng đồng tại 1.491 thôn, tổ dân phố, với 11.385 thành viên. Phường Hòa Khánh kiện toàn 52 tổ với 260 thành viên từ tháng 7/2026. Những con số cho thấy mạng lưới đã phủ rộng, nhưng độ phủ không tự động bảo đảm chất lượng hỗ trợ.
Mỗi tổ hiện được hỗ trợ 300.000 đồng mỗi tháng theo chính sách địa phương; Sở Khoa học và Công nghệ dự kiến tham mưu nâng mức hỗ trợ lên 600.000 đồng, đồng thời đề xuất bổ sung người có chuyên môn công nghệ thông tin và tăng cường đào tạo thành viên. Đây là hướng đi cần thiết: người hướng dẫn phải có thời gian, năng lực và công cụ để hỗ trợ tận tình, nhất là với người già, người ít chữ và hộ thiếu thiết bị.
Hòa Tiến đặt mục tiêu đến cuối năm 2026, trên 90% hộ kinh doanh được tuyên truyền, tiếp cận và đánh giá mức độ chuyển đổi số; hơn 70% đăng ký, sử dụng nền tảng phù hợp. Kết quả sau cùng không nên chỉ đếm số tài khoản hay ứng dụng được cài, mà phải đo bằng việc người dân có thể tự giải quyết công việc an toàn, thuận tiện. Khi kỹ năng đi cùng hạ tầng, các tổ mới thực sự đưa dịch vụ số vào đời sống.
