Cầu nối công nghệ bắt đầu từ sự kiên nhẫn
Tổ công nghệ số cộng đồng là lực lượng tại địa phương trực tiếp hướng dẫn người dân sử dụng thiết bị, ứng dụng và dịch vụ số, đồng thời hỗ trợ họ từng bước hình thành thói quen tự thao tác an toàn. Giá trị của mô hình nằm ở việc có người chỉ dẫn ngay gần nhà, chứ không dừng ở lời kêu gọi chuyển đổi số. Ở thôn Ngọn Rào, xã Phong Nha, ông Dư Xuân Thức đã dùng điện thoại thông minh nhưng còn lúng túng khi cài ứng dụng; anh Hoàng Minh Sơn cũng chưa biết ứng dụng Quảng Trị S là gì. Anh Đinh Hương Sơn, bí thư chi bộ thôn và thành viên tổ công nghệ số cộng đồng, đã trực tiếp hướng dẫn hai người làm quen với các tiện ích trên điện thoại. Ông Thức sau đó được hỗ trợ cài Quảng Trị S, VNeID và biết có thể gọi người trong tổ khi quên thao tác.
Đó là cách làm đáng tin hơn những buổi phổ biến một chiều: cài ứng dụng mới chỉ là bước đầu, còn người dân cần được thực hành, hỏi lại và được hỗ trợ khi quên mật khẩu hoặc vướng ở một bước cụ thể. Theo số liệu tại Quảng Trị, toàn tỉnh có 917 tổ với 9.542 thành viên; riêng xã Phong Nha có 19 tổ, gồm 191 thành viên. Quy mô ấy chỉ có ý nghĩa khi đi cùng sự kiên nhẫn và theo sát nhu cầu từng người.
Từ thủ tục trực tuyến đến an toàn và sinh kế
Hỗ trợ số ở cơ sở không nên chỉ đo bằng số ứng dụng được cài hay tài khoản được tạo. Điều cần hướng tới là người dân có thể tự dùng dịch vụ công trực tuyến, hoàn thiện giấy tờ số và nhận biết rủi ro khi lên mạng. Ở Khánh Hòa, các tổ được định hướng hướng dẫn VNeID, Sổ sức khỏe điện tử, chữ ký số và thanh toán mã QR, đồng thời giúp người dân bảo vệ dữ liệu cá nhân, nhận diện thủ đoạn lừa đảo. Tại Quảng Trị, thành viên tổ còn hướng dẫn cách nhận biết nguồn tin chính thống và thận trọng khi chia sẻ thông tin trên mạng xã hội. Một bước mở rộng hợp lý là gắn kỹ năng số với việc làm ăn. Khánh Hòa đặt nhiệm vụ hỗ trợ hộ kinh doanh, hợp tác xã đưa nông sản, hải sản và sản phẩm OCOP lên sàn thương mại điện tử để mở rộng kênh tiếp cận khách hàng. Khi công nghệ giúp vừa giải quyết thủ tục vừa kết nối đầu ra, chuyển đổi số cơ sở mới tạo được lợi ích gần gũi, có thể thấy trong đời sống.
Tuy nhiên, hướng dẫn trực tiếp không thể thay thế hạ tầng. Khánh Hòa giao cơ quan chuyên môn phối hợp doanh nghiệp viễn thông xử lý vùng lõm sóng, điểm thiếu Internet băng rộng tại khu vực khó khăn, vùng ven biển, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và hải đảo. Tỉnh đặt mục tiêu có Internet cáp quang và wifi công cộng miễn phí tại 100% nhà văn hóa, nhà sinh hoạt cộng đồng và chợ dân sinh, chợ truyền thống. Đây là mục tiêu đáng chú ý, nhưng kết nối chỉ là điều kiện ban đầu: người dân còn cần được thực hành thường xuyên để có thể tự sử dụng dịch vụ thiết yếu.
Nhà văn hóa số biến dịch vụ thành trải nghiệm gần nhà
Nhà văn hóa số có thể biến nơi sinh hoạt quen thuộc thành điểm tiếp cận công nghệ, thay vì buộc người dân tìm đến trụ sở hành chính hoặc tự xoay xở trước màn hình. Cuối tuần tại nhà văn hóa số ở Tổ dân phố 4, phường Giảng Võ, Hà Nội, người dân được hướng dẫn làm thủ tục hành chính trực tuyến qua các ki-ốt thông minh. Mô hình kết hợp tiện ích mới với sinh hoạt cộng đồng vốn có, như thư viện và câu lạc bộ, nên công nghệ không tách rời đời sống thường ngày. Người dân còn có thể tra cứu chính sách, thủ tục và dịch vụ số tại các điểm cộng đồng; sự hỗ trợ tại chỗ giúp nhiều người tự tin thao tác và giải quyết thủ tục mà không mất thời gian đi đến trụ sở phường. Đây là lợi thế rõ ràng của việc đưa dịch vụ đến nơi người dân vốn đã lui tới.
Các nền tảng học tập số cũng cần được nối với hướng dẫn trực tiếp. Thành viên tổ công nghệ số ở Quảng Trị tham gia các buổi tập huấn trực tiếp và trực tuyến, rồi tự học thêm để có thể giải thích lại cho bà con. Trong khi đó, nhà văn hóa và wifi công cộng có thể tạo không gian để người dân thực hành, tra cứu thông tin và học kỹ năng số cộng đồng. Quảng Trị hướng tới tích hợp các đường dẫn văn bản quy phạm pháp luật để người dân tra cứu tại một địa chỉ duy nhất. Mô hình sẽ bền vững nếu địa phương duy trì người hỗ trợ, cập nhật nội dung và thiết kế dịch vụ theo năng lực người dùng. Công nghệ không tự thu hẹp khoảng cách số; sự đồng hành tại chỗ mới giúp người dân chuyển từ được làm hộ sang tự làm được.
