Huyết áp cao không triệu chứng là gì và vì sao nguy hiểm hơn bạn nghĩ
Huyết áp cao không triệu chứng là tình trạng tăng huyết áp diễn tiến âm thầm trong thời gian dài, gần như không có dấu hiệu cảnh báo rõ ràng nhưng vẫn âm ỉ gây tổn thương tim, não, thận và mạch máu, khiến người bệnh chỉ phát hiện khi đã xuất hiện biến chứng nặng, thậm chí đột quỵ hoặc suy tim.
Hai câu chuyện bệnh nhân là lời cảnh báo khó bỏ qua. Anh N.V.T, 40 tuổi ở Thống Tây Hội, TPHCM, chỉ vì nghe lời vợ giục mới đi khám và phát hiện huyết áp lên tới 200/110 mmHg, kèm tổn thương tim, thận và mạch máu não dù gần như không có triệu chứng rõ rệt. Một bệnh nhân khác, anh Đ.V.Đ., 42 tuổi, nhập viện trong tình trạng chóng mặt, đau đầu, huyết áp 190/110 mmHg và được chẩn đoán đột quỵ não. Hai con số 200/110 và 190/110 không chỉ là những chỉ số trên máy đo: đó là lằn ranh sinh tử khi tăng huyết áp âm thầm đã vượt ngưỡng an toàn.
Nếu bạn vẫn đang nghĩ “tôi thấy khỏe nên chắc không sao”, thì chính bạn là đối tượng nguy cơ. Tăng huyết áp giai đoạn sớm thường diễn tiến âm thầm; người bệnh có thể không có bất kỳ triệu chứng nào hoặc chỉ những biểu hiện mơ hồ như đau đầu, hoa mắt, chóng mặt. Thực tế, tăng huyết áp được gọi là “kẻ giết người thầm lặng” vì nó làm tăng nguy cơ đột quỵ, nhồi máu cơ tim, suy tim và suy thận mạn mà không hề ồn ào. Đây không phải vấn đề của riêng người già: khoảng một phần tư người trưởng thành tại Việt Nam được ghi nhận có tăng huyết áp.
Khi huyết áp 190/110 mmHg trở thành ngưỡng đột quỵ não
Ở mức huyết áp 190/110 mmHg hoặc cao hơn, cơ thể không chỉ “cao hơn bình thường một chút” mà đang bị đặt vào trạng thái báo động đỏ. Anh Đ.V.Đ nhập viện với huyết áp 190/110 mmHg và được chẩn đoán đột quỵ não. Anh N.V.T có huyết áp 200/110 mmHg, siêu âm tim cho thấy thành thất trái dày, chức năng co bóp giảm còn 40% – biểu hiện suy tim. Những con số này nói thẳng: huyết áp càng cao, não và tim càng bị kéo sát lại gần tổn thương không thể đảo ngược.
Tăng huyết áp kéo dài không được kiểm soát làm tăng nguy cơ nhồi máu não, xuất huyết não, nhồi máu cơ tim, suy tim, tổn thương thận, mắt và mạch máu. Huyết áp cao không triệu chứng không hề vô hại; nó giống như một đường ống nước bị tăng áp lực liên tục: không rò rỉ ngay, nhưng đến một thời điểm, chỗ yếu nhất sẽ vỡ – với cơ thể, đó có thể là mạch máu não. Một câu nói đáng trích là: “Tăng huyết áp là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây đột quỵ, nhồi máu cơ tim, suy tim và suy thận mạn”.
Điều đáng nói là cả hai bệnh nhân đều không phát hiện sớm. Anh T. gần như không có triệu chứng rõ rệt; anh Đ. dù có tiền sử tăng huyết áp nhưng không điều trị thường xuyên, không dùng thuốc theo chỉ định và không kiểm tra huyết áp định kỳ. Đây là mô típ lặp lại ở rất nhiều ca đột quỵ não: huyết áp tăng âm thầm, người bệnh chủ quan, và lần đo huyết áp tiếp theo là lúc đã nằm trên giường cấp cứu.
Tăng huyết áp âm thầm: Lối sống và thói quen đang đẩy người trẻ vào vòng nguy hiểm
Nếu bạn nghĩ tăng huyết áp là “bệnh của cha mẹ”, hãy nhìn lại. Tăng huyết áp ngày càng được ghi nhận nhiều ở người trẻ. Lối sống ít vận động, ăn mặn, thức ăn nhanh, thực phẩm nhiều chất béo bão hòa, uống rượu bia, hút thuốc lá, căng thẳng kéo dài và các vấn đề chuyển hóa như béo phì, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu đang góp phần đẩy chỉ số huyết áp của thế hệ 8x, 9x, 2k lên cao. Điều đáng sợ là tăng huyết áp giai đoạn sớm thường diễn tiến âm thầm; nhiều người trẻ hoàn toàn không có triệu chứng rõ ràng.
Lỗi không chỉ nằm ở lối sống, mà còn ở thái độ. Nhiều người đã được chẩn đoán tăng huyết áp nhưng vẫn không kiểm soát được vì quên uống thuốc, tự ý thay đổi thuốc hoặc duy trì thói quen xấu. Một số người khi thấy huyết áp ổn định liền tự ý ngừng thuốc hoặc chỉ uống thuốc khi có triệu chứng, trong khi huyết áp được kiểm soát không có nghĩa là bệnh đã khỏi. Tự ý ngừng hoặc thay đổi thuốc khiến huyết áp mất kiểm soát, làm tăng nguy cơ tổn thương tim, não, thận và mạch máu.
Điều đáng buồn là chúng ta thường chỉ thay đổi sau khi chứng kiến một ca đột quỵ trong gia đình. Nhưng với tăng huyết áp âm thầm, bài học đó có thể phải trả giá bằng chính khả năng đi lại, nói chuyện, thậm chí là tính mạng. Trường hợp bệnh nhân 42 tuổi bị đột quỵ cho thấy người trẻ không nên chủ quan với tăng huyết áp và các yếu tố nguy cơ tim mạch. Câu hỏi không còn là “tôi có bị tăng huyết áp không?” mà là “tôi có đang bỏ qua huyết áp của mình mỗi ngày không?”.
Kiểm tra huyết áp định kỳ: Cách phòng ngừa đột quỵ não đơn giản nhưng hay bị bỏ qua
Nếu tăng huyết áp âm thầm là kẻ giết người thầm lặng, thì kiểm tra huyết áp định kỳ chính là “chuông báo cháy” duy nhất bạn có. Bác sĩ khuyến cáo người dân nên theo dõi huyết áp nhiều lần trong trạng thái nghỉ ngơi, yên tĩnh và ghi lại kết quả để bác sĩ đánh giá. Quan trọng hơn, cần chủ động kiểm tra huyết áp định kỳ, đặc biệt khi có yếu tố nguy cơ. Người bệnh trong ca đột quỵ đã không làm điều này và hậu quả là bị đột quỵ não ở tuổi 42.
Kiểm soát huyết áp, duy trì điều trị và kiểm tra sức khỏe định kỳ được coi là những biện pháp quan trọng giúp giảm nguy cơ đột quỵ và các biến chứng tim mạch. Người đã được chẩn đoán tăng huyết áp cần dùng thuốc đúng chỉ định, không tự ý ngừng hoặc thay đổi thuốc. Bên cạnh đó là chế độ ăn nhạt, tập luyện đều đặn, kiểm soát cân nặng, hạn chế rượu bia, bỏ thuốc lá. Khi xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ đột quỵ như méo miệng, nói khó, yếu hoặc tê một bên cơ thể, mất thăng bằng, đau đầu dữ dội hoặc chóng mặt đột ngột, phải đến cơ sở y tế ngay lập tức.
Điều cần nhấn mạnh là: đo huyết áp không phải việc chỉ dành cho buổi khám tổng quát hàng năm. Đó nên là thói quen gắn với cuộc sống hiện đại, giống như kiểm tra email hay sạc điện thoại. Chúng ta không thể kiểm soát mọi thứ trong đời, nhưng hoàn toàn có thể chủ động với huyết áp của mình. Nếu bạn muốn phòng ngừa đột quỵ não, hãy bắt đầu từ việc kiểm tra huyết áp định kỳ – trước khi cơ thể phải lên tiếng bằng một cơn đột quỵ.
