Đột quỵ ở tuổi trẻ: Thực tế đáng báo động nhưng có thể phòng ngừa
Đột quỵ ở tuổi trẻ là tình trạng tổn thương não đột ngột xảy ra ở người dưới 45 tuổi do tắc hoặc vỡ mạch máu não, gây ra các triệu chứng thần kinh như yếu liệt, rối loạn ngôn ngữ, mất thăng bằng và nếu không xử trí kịp thời có thể để lại di chứng lâu dài hoặc tử vong. Điều nguy hiểm là nhiều người vẫn tin đột quỵ chỉ thuộc về tuổi già, nên bỏ qua các dấu hiệu cảnh báo sớm và không đi tầm soát đột quỵ sớm khi đã có yếu tố nguy cơ. Thực tế, đột quỵ vẫn có thể xảy ra ở người dưới 45 tuổi và đang có xu hướng gia tăng trong những năm gần đây. Quan điểm “trẻ thì chưa lo” đang khiến không ít người đánh cược tương lai và khả năng lao động của chính mình.
Ai dưới 45 tuổi nên nghĩ nghiêm túc về tầm soát đột quỵ sớm?
Quan điểm hợp lý không phải là tầm soát ồ ạt, mà là biết rõ mình có thuộc nhóm nguy cơ hay không rồi chọn thời điểm phù hợp. Người dưới 45 tuổi nếu mắc bệnh tim mạch, tiểu đường, rối loạn mỡ máu nên khám sức khỏe để bác sĩ tư vấn thời điểm tầm soát đột quỵ phù hợp. Đây chính là nhóm có nguy cơ bệnh tim mạch cao, dễ tổn thương thành mạch, hình thành cục máu đông hoặc xuất huyết não. Người trẻ mắc tăng huyết áp, tiểu đường, rối loạn mỡ máu, béo phì hoặc bệnh tim mạch là nhóm nên kiểm tra sức khỏe, tầm soát đột quỵ theo tư vấn của bác sĩ. Thêm vào đó là những người hút thuốc, uống nhiều rượu bia, ít vận động, thức khuya, căng thẳng kéo dài, ăn mặn và ăn nhiều chất béo – những thói quen đang khá phổ biến ở giới văn phòng, công nghệ, start-up.
Nguy cơ bệnh tim mạch và các yếu tố đặc biệt ở người trẻ
Sai lầm phổ biến là nghĩ rằng nguy cơ bệnh tim mạch chỉ tích tụ theo tuổi. Ở người trẻ, ngoài các bệnh nền kinh điển như tăng huyết áp, tiểu đường, rối loạn mỡ máu, béo phì và bệnh tim mạch, còn tồn tại nhiều yếu tố ít gặp ở người lớn tuổi. Một số trường hợp đột quỵ liên quan đến những nguyên nhân ít gặp như bất thường mạch máu não, bệnh lý động mạch cảnh, bóc tách động mạch, bệnh tim gây hình thành cục máu đông hoặc rối loạn đông máu. Theo TS.BS Nguyễn Thị Minh Đức, Trưởng khoa Thần kinh, Trung tâm Khoa học Thần kinh, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, tầm soát đột quỵ sẽ được cá thể hóa dựa trên tuổi, bệnh nền, triệu chứng, tiền sử gia đình và các yếu tố nguy cơ. Câu chuyện không phải là “nên tầm soát hay không”, mà là “nên tầm soát kiểu gì, lúc nào cho đúng với từng người”.
Dấu hiệu cảnh báo đột quỵ: Đừng bỏ qua dù chỉ thoáng qua
Đột quỵ ở tuổi trẻ thường bị bỏ qua vì triệu chứng thoáng qua, người bệnh chủ quan hoặc tự chờ “hồi lại”. Đây là thói quen nguy hiểm. Khi xuất hiện triệu chứng thần kinh bất thường và đột ngột như tay chân tê yếu, méo miệng, nói khó, nhìn mờ hoặc mất thăng bằng trong thời gian ngắn, người dưới 45 tuổi nên đi khám. Bác sĩ có thể chỉ định tầm soát nguy cơ đột quỵ vì đây là dấu hiệu cơn thiếu máu não thoáng qua. Bác sĩ Đức khuyến cáo, khi phát hiện bất thường, người bệnh không nên chờ tự hồi phục, tự uống thuốc hoặc theo dõi tại nhà. Với đột quỵ thiếu máu não, một số phương pháp điều trị chỉ hiệu quả trong khoảng thời gian nhất định, nên đến bệnh viện sớm là cách duy nhất không bỏ lỡ “cửa sổ vàng” cứu não.
Tầm soát đột quỵ ở người trẻ: Cá thể hóa và lối sống mới là trọng tâm
Người trẻ khỏe mạnh, không có triệu chứng và không thuộc nhóm nguy cơ cao thường không cần tự ý chụp CT hoặc MRI não định kỳ. Việc tầm soát đột quỵ sớm cần có chiến lược: đo huyết áp, kiểm tra đường huyết, mỡ máu, cân nặng, đánh giá lối sống; khi cần, bác sĩ có thể chỉ định điện tim, siêu âm tim, siêu âm mạch máu hoặc các phương tiện chẩn đoán hình ảnh hiện đại như MRI 3 Tesla để tìm bất thường ở não và hệ mạch máu. Tuy nhiên, nếu chỉ chăm chăm vào kỹ thuật chẩn đoán mà bỏ qua thay đổi thói quen sống thì vẫn là cách tiếp cận nửa vời. Mỗi người cần duy trì vận động, ăn uống cân bằng, không hút thuốc, ngủ đủ, giảm cân nếu béo phì, khám sức khỏe định kỳ và kiểm soát tốt bệnh nền đang có. Đó là chiến lược bền vững để giảm đột quỵ ở tuổi trẻ.
