Từ nơi sản xuất đến đối tác đồng kiến tạo
Hợp tác đồng kiến tạo Việt Nhật là mô hình trong đó doanh nghiệp hai nước cùng phát triển sản phẩm, công nghệ và chuỗi cung ứng, thay vì chỉ chuyển giao công nghệ hoặc đặt hoạt động sản xuất tại Việt Nam. Đây là thông điệp đáng chú ý trong lời kêu gọi chuyển cấp quan hệ kinh tế từ mở rộng giao dịch sang chia sẻ năng lực và giá trị.
Sáng 9/11, tại Tokyo, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tọa đàm với lãnh đạo và đại diện cấp cao các tập đoàn lớn của Nhật Bản trong khuôn khổ chuyến thăm chính thức. Ông đề nghị doanh nghiệp Nhật Bản coi Việt Nam là đối tác chiến lược dài hạn, cùng sáng tạo sản phẩm và phát triển công nghệ chiến lược, hướng tới tăng trưởng chất lượng cao, bền vững.
Đây không chỉ là lời mời tăng đầu tư. Nó đặt ra yêu cầu thay đổi cách doanh nghiệp nhìn nhận Việt Nam: từ một mắt xích thực hiện đơn hàng thành nơi có thể tham gia vào quyết định về sản phẩm, công nghệ và hướng phát triển kinh doanh.
Vì sao cần nâng cấp mô hình hợp tác
Mô hình tiếp nhận rồi chuyển giao có thể tạo việc làm và năng lực sản xuất, nhưng chưa đủ để xây dựng sự gắn kết sâu giữa doanh nghiệp trong nước với các khâu có giá trị cao. Nếu Việt Nam chỉ tham gia ở công đoạn sản xuất, phần năng lực thiết kế, nghiên cứu và định hình sản phẩm vẫn có nguy cơ nằm ngoài nền kinh tế trong nước.
Tô Lâm kêu gọi hai bên chuyển từ hợp tác truyền thống dựa trên “tiếp nhận - chuyển giao” sang “đồng kiến tạo”, gắn kết sâu hơn về chuỗi giá trị và chuỗi cung ứng, nhằm nâng chất lượng tăng trưởng và tăng năng lực tự chủ chiến lược cho cả hai nước. Cách tiếp cận này cũng mở ra khả năng hợp tác cân bằng hơn, thay vì chỉ dựa vào vốn và công nghệ từ một phía.
Lời kêu gọi đặc biệt có ý nghĩa khi Keidanren quy tụ hơn 1.500 doanh nghiệp hàng đầu Nhật Bản. Quy mô này khiến cam kết của các tập đoàn thành viên có thể góp phần định hình cách đầu tư, kết nối nhà cung ứng và chia sẻ chuẩn mực kinh doanh trong quan hệ đối tác Việt Nhật.
Công nghệ chiến lược cần đi cùng sản phẩm và hệ sinh thái
Trọng tâm hợp tác được nêu không dừng ở chuyển giao thiết bị hay mở rộng nhà máy. Hai bên được khuyến khích cùng phát triển sản phẩm, thử nghiệm mô hình kinh doanh mới và xây dựng hệ sinh thái trong các ngành công nghệ cao, bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, trung tâm dữ liệu quy mô lớn và giải pháp AI.
Danh mục này cho thấy Việt Nam muốn tham gia sớm hơn trong quá trình tạo ra công nghệ và sản phẩm, thay vì chỉ tiếp nhận thành quả đã hoàn thiện. Đầu tư vào hạ tầng thông minh, năng lượng xanh, logistics xanh và công nghệ giảm phát thải cũng được đặt trong cùng định hướng; các lĩnh vực tài chính, y tế tiên tiến, dược phẩm và công nghệ sinh học là những hướng hợp tác tiềm năng.
Để đồng kiến tạo có nội dung thực chất, hợp tác nghiên cứu cần gắn với năng lực nhân lực và mạng lưới doanh nghiệp tại Việt Nam. Nếu thiếu liên kết đó, công nghệ chiến lược có thể vẫn chỉ hiện diện trong dự án mà chưa nâng được vị trí của doanh nghiệp Việt Nam trong chuỗi giá trị.
Lời mời đầu tư cần được đáp lại bằng điều kiện hợp tác
Muốn doanh nghiệp Nhật Bản xem Việt Nam là đối tác dài hạn, lời kêu gọi đồng sáng tạo phải đi kèm môi trường đầu tư đủ ổn định và dễ dự đoán. Tô Lâm cam kết Việt Nam giữ vững ổn định chính trị - xã hội để tạo sự an tâm cho các kế hoạch đầu tư dài hạn.
Việt Nam cũng nêu hướng tiếp tục cải cách thể chế, rà soát và cắt giảm thủ tục, xử lý điểm nghẽn, xây dựng hành lang pháp lý minh bạch, nhất quán và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của nhà đầu tư. Nguồn điện, nước, hạ tầng viễn thông, quỹ đất sạch và nhân lực ổn định cũng là những điều kiện được đặt ra để hỗ trợ hoạt động kinh doanh.
Thông điệp vì thế vừa là lời mời, vừa là phép thử cho cả hai phía: Nhật Bản cần sẵn sàng chia sẻ sâu hơn trong phát triển công nghệ và sản phẩm; Việt Nam cần biến cam kết cải thiện môi trường đầu tư thành điều kiện cụ thể để doanh nghiệp cùng tạo giá trị.
Kết luận: đo quan hệ bằng giá trị cùng tạo ra
Lời kêu gọi của Tô Lâm đánh dấu mong muốn đưa quan hệ kinh tế Việt Nhật vượt khỏi khuôn khổ Việt Nam làm công xưởng sản xuất thô hoặc thị trường tiêu thụ. Mục tiêu là một quan hệ đối tác trong đó doanh nghiệp hai nước cùng phát triển sản phẩm, công nghệ chiến lược và mạng lưới cung ứng.
Thành công của bước chuyển này sẽ không thể chỉ đo bằng số dự án hay dòng vốn. Thước đo quan trọng hơn là doanh nghiệp và nhân lực tại Việt Nam tham gia sâu đến đâu vào nghiên cứu, đổi mới và các khâu tạo giá trị cao. Đó mới là cách để chuỗi giá trị gắn kết thực chất, tăng năng lực tự chủ và làm cho đối tác Việt Nhật trở nên cân bằng, bền vững hơn.
