Áp lực giữ đơn hàng: Tăng trưởng có nhưng không còn “dễ thở”
Xuất khẩu dệt may Việt Nam là hoạt động bán các sản phẩm sợi, vải, quần áo và phụ kiện ra thị trường quốc tế, dựa chủ yếu vào đơn hàng từ những khách mua nước ngoài, và hiện đang chịu sức ép vừa phải giữ được khách hàng, vừa phải đáp ứng nhanh hơn, xanh hơn và thông minh hơn trong kỷ nguyên số. Theo Hiệp hội Dệt May Việt Nam (Vitas), kim ngạch xuất khẩu toàn ngành trong tám tháng năm 2026 đạt 32 tỷ USD, tăng 3% so với cùng kỳ năm 2025. Con số này cho thấy xuất khẩu dệt may Việt Nam vẫn có đà, nhưng không còn là cuộc chơi tăng trưởng bằng số lượng đơn thuần. Thị trường toàn cầu biến động, địa chính trị căng thẳng, sức mua tại Nga, Mỹ, châu Âu chưa phục hồi, khiến khách hàng thận trọng hơn trong đặt và thanh toán đơn hàng. Trong bối cảnh đó, bài toán không chỉ là kiếm thêm đơn mà là giữ được đơn, giữ được biên lợi nhuận mỏng và giữ được việc làm cho lao động.
Vì sao AI và tự động hóa trở thành “điều kiện bắt buộc”
Trong một ngành cạnh tranh khốc liệt về giá, tốc độ giao hàng và chất lượng, tự động hóa ngành dệt không còn là lựa chọn đẹp trên brochure mà là điều kiện sống còn. Vitas nhấn mạnh việc ứng dụng tự động hóa, robot và trí tuệ nhân tạo trong quản trị sản xuất để nâng năng suất và cải thiện hiệu quả hoạt động. AI trong sản xuất vải giúp doanh nghiệp lập kế hoạch chuyền may theo thời gian thực, dự báo rủi ro chậm tiến độ, tối ưu tiêu hao nguyên liệu, từ đó đáp ứng đơn hàng ít, thời gian giao ngắn nhưng yêu cầu chất lượng cao mà khách hiện nay ưu tiên. Theo một nguồn tin, "các doanh nghiệp dệt may Việt Nam đang dành nguồn lực lớn cho tự động hóa, robot, AI và những giải pháp sản xuất thân thiện với môi trường". Điều đáng nói là đây không chỉ là đầu tư công nghệ, mà là đổi mô hình vận hành, buộc lãnh đạo phải làm chủ dữ liệu và quyết định nhanh dựa trên số liệu chứ không dựa vào cảm tính.
Năng lượng sạch và sản xuất xanh: Tấm vé vào sân chơi mới
Xuất khẩu dệt may Việt Nam đang ngày càng chịu chi phối bởi yêu cầu sản xuất xanh, từ tiêu chuẩn môi trường đến điều kiện lao động và truy xuất nguồn gốc hàng hóa. Khách mua không chỉ hỏi "giá bao nhiêu, giao bao lâu" mà còn hỏi quy trình có dùng năng lượng sạch dệt may hay không, nước thải xử lý thế nào, dữ liệu chứng minh ra sao. Vitas cảnh báo những tiêu chuẩn về môi trường, lao động, nguồn gốc, phát triển bền vững ngày càng khắt khe, và doanh nghiệp phải chuẩn bị hồ sơ, dữ liệu, quy trình ngay trong sản xuất, thay vì đợi đối tác yêu cầu mới phản ứng. Việc các doanh nghiệp mạnh tay với giải pháp thân thiện môi trường là cách cụ thể hóa tinh thần Nghị quyết 57-NQ/TW trong một ngành xuất khẩu chủ lực. Nếu AI và tự động hóa giúp tăng sức cạnh tranh dệt may về tốc độ và chi phí, thì năng lượng sạch giúp sản phẩm vượt qua hàng rào xanh, giữ được chỗ đứng trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
Mục tiêu 47–47,5 tỷ USD: Không thể đạt nếu vẫn làm như cũ
Với đà hiện tại, ngành đặt mục tiêu xuất khẩu dệt may đạt 47–47,5 tỷ USD trong năm 2026. Nhưng muốn tiến gần con số này, chỉ trông vào thị trường truyền thống là không đủ. Vitas cho biết hàng dệt may Việt Nam đã có mặt tại 137 quốc gia và vùng lãnh thổ, đồng thời mở thêm cơ hội ở châu Phi và Trung Đông. Đa dạng hóa thị trường nghe quen, nhưng đi kèm là bài toán hiểu tiêu chuẩn từng nơi, điều chỉnh sản phẩm, cách giao dịch, giá thành. Chi phí logistics nội địa chiếm khoảng 9–10% trong khi biên lợi nhuận ngành chỉ 3–5%, nên nếu không ứng dụng AI, tự động hóa ngành dệt để tối ưu vận hành, không liên kết chuỗi từ nguyên liệu đến logistics, doanh nghiệp sẽ bị ăn mòn lợi nhuận và khó giữ đơn hàng lâu dài. Mục tiêu xuất khẩu cao vì thế là sức ép buộc doanh nghiệp phải đổi mới công nghệ, chứ không phải khẩu hiệu trang trí.
Kết luận: Đổi mới công nghệ hay chấp nhận bị loại khỏi cuộc chơi
Yêu cầu ngày càng cao từ thị trường quốc tế đang tạo ra ranh giới rất rõ: doanh nghiệp dệt may biết dùng AI trong sản xuất vải, tự động hóa và năng lượng sạch để nâng sức cạnh tranh dệt may sẽ có cơ hội giữ đơn hàng; phần còn lại sẽ bị dạt ra rìa. Thị trường toàn cầu biến động, chính sách thương mại thay đổi, sức mua thận trọng khiến những ai đi chậm không còn nhiều thời gian thử sai. Nghị quyết 57 đã chỉ hướng, nhưng việc biến nó thành dây chuyền tự động, hệ thống quản trị số, nhà máy xanh là câu chuyện trách nhiệm của từng doanh nghiệp. Muốn xuất khẩu bền vững, ngành dệt may không thể hoạt động kiểu gia công giá rẻ. Con đường duy nhất: chấp nhận chi phí đổi mới hôm nay để đổi lấy khả năng tồn tại trong hệ sinh thái xuất khẩu ngày mai.
