Từ tăng trưởng 3% đến áp lực phải đổi mô hình
AI và tự động hóa trong ngành dệt may là việc dùng robot, phần mềm trí tuệ nhân tạo và hệ thống sản xuất thông minh để quản trị đơn hàng, tối ưu quy trình, giảm phụ thuộc lao động giá rẻ, tăng năng suất và đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng khắt khe về chất lượng, thời gian giao hàng và sản xuất xanh. Ngành dệt may Việt Nam xuất khẩu đạt khoảng 32 tỷ USD trong tám tháng đầu năm, tăng 3% so với cùng kỳ. Đây là kết quả đáng khích lệ nhưng không đủ để doanh nghiệp yên tâm, bởi thị trường toàn cầu vẫn biến động, sức mua tại Nga, Mỹ và châu Âu chưa phục hồi, và chính sách thương mại lẫn tiêu chuẩn môi trường, lao động ngày càng khắt khe. Nếu ngành cứ bám vào mô hình gia công giá rẻ, lợi thế sẽ bị bào mòn rất nhanh.
AI, tự động hóa: Từ khẩu hiệu thành năng lực cạnh tranh thực sự
Trong bối cảnh cạnh tranh gay gắt về giá, tốc độ giao hàng và chất lượng, công nghệ không còn là lựa chọn mà là đường sống của sức cạnh tranh ngành dệt. Việc ứng dụng tự động hóa, robot và trí tuệ nhân tạo trong khâu quản trị sản xuất giúp doanh nghiệp nâng năng suất và cải thiện hiệu quả hoạt động một cách trực tiếp. Nói thẳng, doanh nghiệp nào xử lý được đơn hàng nhỏ, thời gian giao ngắn, yêu cầu chất lượng cao với chi phí thấp nhờ AI tự động hóa dệt may sẽ giữ được khách hàng; phần còn lại sẽ bị đào thải. Các doanh nghiệp dệt may Việt Nam vì thế đang dành nguồn lực đáng kể cho tự động hóa, robot, AI và giải pháp sản xuất thân thiện với môi trường. Câu hỏi không còn là "có đầu tư hay không" mà là "đầu tư đủ nhanh để không tụt lại hay không".
Giữ đơn hàng: Đa thị trường, đa sản phẩm nhưng phải thông minh
Dệt may Việt Nam xuất khẩu sang 137 quốc gia và vùng lãnh thổ, với các thị trường lớn như Mỹ, EU, Hàn Quốc, Nhật Bản, Trung Quốc và ASEAN, đồng thời mở rộng sang châu Phi và Trung Đông. Đa dạng hóa thị trường, đối tác và sản phẩm đang là trụ cột để giảm rủi ro, như chính đại diện ngành dệt may nhấn mạnh. Nhưng nếu chỉ mở rộng thị trường theo kiểu cơ học mà không hiểu đặc điểm tiêu dùng, tiêu chuẩn kỹ thuật và yêu cầu giao hàng của từng nơi, doanh nghiệp sẽ rơi vào vòng luẩn quẩn: nhận đơn nhiều, lợi nhuận ít, rủi ro cao. AI có thể hỗ trợ phân tích dữ liệu đơn hàng, hành vi mua của từng nhóm khách, từ đó thiết kế danh mục sản phẩm và kế hoạch giao phù hợp. Sự linh hoạt trong nhận các lô hàng nhỏ, thời gian giao ngắn chỉ có ý nghĩa khi đi kèm hệ thống theo dõi tiến độ và điều phối nguồn lực thông minh.
Năng lượng sạch và liên kết chuỗi: Điều kiện để xuất khẩu xanh mà vẫn có lãi
Yêu cầu về sản xuất xanh đang tác động ngày càng rõ đến hoạt động xuất khẩu dệt may. Khách hàng lớn không chỉ hỏi về chất lượng vải, mà còn về dấu chân carbon, điều kiện lao động, nguồn gốc nguyên liệu. Các doanh nghiệp dệt may đang dành nguồn lực cho giải pháp sản xuất thân thiện với môi trường, gắn liền với câu chuyện năng lượng sạch dệt may như điện tái tạo, tiết kiệm năng lượng và xử lý nước thải tốt hơn. Đa dạng hóa thị trường cùng phát triển năng lượng sạch thực chất là chiến lược dài hạn để duy trì sức cạnh tranh, vì nó giúp doanh nghiệp đáp ứng các tiêu chuẩn mới, đồng thời tránh phụ thuộc một vài thị trường dễ biến động. Tuy nhiên, chi phí logistics trong nước từ nhà máy đến cảng đã chiếm khoảng 9-10% trong khi biên lợi nhuận của ngành chỉ khoảng 3-5%. Nếu không tăng cường liên kết chuỗi giữa nguyên liệu, sản xuất và logistics để tổ chức giao hàng đồng bộ, mọi nỗ lực sản xuất xanh rất dễ bị bào mòn bởi chi phí ngoài nhà máy.
Mục tiêu 47,5 tỷ USD: Không còn dư địa cho doanh nghiệp "đứng ngoài cuộc chơi"
Ngành dệt may đang hướng tới mục tiêu xuất khẩu 47-47,5 tỷ USD trong năm, trong khi đơn hàng hiện mới đảm bảo sản xuất đến cuối năm và một phần đầu năm sau. Khoảng cách giữa con số 32 tỷ USD tám tháng và mục tiêu cuối năm không chỉ là vấn đề thêm đơn hàng, mà là khả năng giữ và thực hiện từng hợp đồng trong bối cảnh sức mua thận trọng. Nghị quyết 57 đặt rõ yêu cầu nâng sức cạnh tranh trong kỷ nguyên số, nhưng văn bản chính sách sẽ vô nghĩa nếu doanh nghiệp xem việc đầu tư AI, tự động hóa và năng lượng sạch dệt may như phong trào nhất thời. Thực tế đang rất rõ: doanh nghiệp nào sớm tích hợp công nghệ, dữ liệu và liên kết chuỗi sẽ đủ sức chơi dài hạn trên bản đồ dệt may Việt Nam xuất khẩu; doanh nghiệp nào tiếp tục lệ thuộc vào lao động rẻ, sản xuất thủ công sẽ bị thị trường quốc tế đào thải. Đây không phải là xu hướng, mà là đường ranh sinh – tử của cả ngành.
