Minh bạch chuỗi cung ứng: Ngưỡng cửa mới buộc phải bước qua
Minh bạch chuỗi cung ứng trong dệt may là việc doanh nghiệp phải công khai, lưu trữ và truy xuất đầy đủ dữ liệu về nguồn nguyên liệu, quy trình sản xuất, điều kiện lao động, tác động môi trường và vòng đời sản phẩm, để đối tác và cơ quan quản lý có thể kiểm tra bất cứ lúc nào nhằm bảo đảm sản phẩm bền vững và đạo đức kinh doanh. Yêu cầu này không còn là khẩu hiệu mà đã trở thành điều kiện ra quyết định đơn hàng tại các thị trường cao cấp. Tác động mạnh nhất tới dệt may Việt Nam hiện nay đến từ châu Âu, trong đó Italia nổi lên như một “bộ lọc” nghiêm ngặt với quy định về Hộ chiếu Sản phẩm Kỹ thuật số (DPP) gắn với lộ trình thực thi Quy định về Thiết kế sinh thái cho sản phẩm bền vững (ESPR). Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu phục hồi chậm, bất ổn địa chính trị và chính sách thuế quan khiến nhu cầu tiêu dùng dệt may suy giảm, minh bạch không chỉ là yêu cầu tuân thủ mà là tấm vé để dệt may Việt Nam ở lại cuộc chơi.
Italia siết chuẩn minh bạch và truy xuất nguồn gốc sản phẩm dệt may
Italia – một trung tâm thời trang cao cấp với chuỗi sản xuất trải rộng từ nguyên phụ liệu đến thương hiệu – đang đẩy yêu cầu minh bạch xuống tận từng mắt xích nhỏ nhất của chuỗi giá trị. DPP buộc mỗi sản phẩm dệt may phải tích hợp tới 49 điểm dữ liệu, từ nguồn gốc nguyên phụ liệu, tỷ lệ sợi tái chế đến hóa chất sử dụng, khả năng tái chế và dấu chân carbon xuyên suốt vòng đời. Nói cách khác, khái niệm truy xuất nguồn gốc sản phẩm được mở rộng: nhà cung cấp không chỉ chứng minh xuất xứ áo quần, mà cả bông, xơ sợi, vải, thuốc nhuộm và các nguyên phụ liệu khác. Theo một nhận định đáng chú ý, "chi phí và năng lực gia công không còn đủ để giữ đơn hàng; dữ liệu, nguyên liệu, tiêu chuẩn môi trường và trách nhiệm xã hội đang ngày càng được đặt lên bàn cân". Các tiêu chuẩn SA8000, SMETA, kiểm kê phát thải theo Scope 1, 2, 3 trở thành bộ lọc bắt buộc, biến Italia thành thị trường thử lửa cho năng lực quản trị chuỗi cung ứng của dệt may Việt Nam.
Dệt may Việt Nam: Từ lợi thế giá rẻ đến cuộc chơi số hóa
Dệt may Việt Nam từng tăng trưởng mạnh nhờ lợi thế chi phí và gia công CMT (Cắt, May, Gia công), nhưng những đơn hàng cạnh tranh chủ yếu bằng giá đang chững lại tại Italia. Cùng lúc, ngành phải đối mặt với nhiều sức ép khác: kinh tế toàn cầu phục hồi chậm, giá năng lượng và logistics cao, nhà nhập khẩu thận trọng, và cuộc điều tra theo Mục 301 của Hoa Kỳ liên quan đến lao động cưỡng bức khiến yêu cầu minh bạch chuỗi cung ứng tăng mạnh. Một điểm nghẽn lớn là sự phụ thuộc 60-70% vào nguyên phụ liệu nhập khẩu, làm giảm khả năng chủ động chuỗi cung ứng và tận dụng quy tắc xuất xứ trong các FTA. Nếu tiếp tục bám vào mô hình gia công giá rẻ, doanh nghiệp Việt Nam sẽ bị loại khỏi các chuỗi cung ứng dài hạn hướng tới bền vững. Ý nghĩa của cuộc chơi đã thay đổi: nâng cấp công nghệ, dữ liệu và năng lực quản trị quan trọng hơn mở rộng quy mô nhà xưởng.
Số hóa ngành dệt may: Tấm hộ chiếu mới để bước sâu vào Italia
Yêu cầu truy xuất theo từng lô nguyên liệu, từng công đoạn sản xuất buộc doanh nghiệp Việt Nam phải số hóa ngành dệt may nếu muốn tồn tại tại Italia. Việc quản lý dữ liệu bằng hồ sơ giấy không thể đáp ứng được khối lượng và độ chi tiết thông tin mà các đối tác Italia yêu cầu để tích hợp vào DPP. Doanh nghiệp cần nâng cấp hệ thống quản lý như ERP, PIM, tự động hình thành dữ liệu trong quá trình sản xuất, đồng thời đầu tư vào công nghệ, tự động hóa và sản xuất xanh. Chuyển đổi này không chỉ phục vụ một thị trường, mà còn là bước chuẩn bị để đáp ứng các yêu cầu ESG toàn cầu về phát triển bền vững, truy xuất nguồn gốc và trách nhiệm xã hội. Đáp ứng được các chuẩn minh bạch sẽ giúp dệt may Việt Nam giảm phụ thuộc vào cạnh tranh giá, tiến sâu vào các phân khúc giá trị cao và củng cố uy tín như đối tác cung cấp giải pháp, chứ không chỉ là xưởng gia công.
Biến áp lực minh bạch thành lợi thế cạnh tranh dài hạn
Bề ngoài, yêu cầu minh bạch chuỗi cung ứng từ Italia là thêm một lớp chi phí tuân thủ trong bối cảnh doanh nghiệp đã phải gánh các tiêu chuẩn môi trường – xã hội – quản trị (ESG). Nhưng nếu chỉ nhìn đây là gánh nặng, dệt may Việt Nam sẽ bỏ lỡ cơ hội nâng cấp vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu. Theo định hướng trong ngành, giai đoạn mới sẽ đặt bền vững, minh bạch và tuần hoàn thành giá trị cốt lõi, thay vì phần phụ trang trí. Các đơn hàng yêu cầu nguyên liệu xanh, sạch đi kèm chứng nhận trách nhiệm xã hội đang tăng nhanh, trong khi phân khúc gia công giá rẻ thu hẹp. Nếu tận dụng quá trình ép minh bạch để đầu tư vào số hóa, sản xuất xanh và quản trị chuỗi cung ứng, doanh nghiệp Việt Nam có thể biến sức ép tuân thủ thành lợi thế cạnh tranh dài hạn: chủ động dữ liệu, kiểm soát rủi ro, được đánh giá cao trong khâu thiết kế giải pháp chứ không chỉ thi công. Italia đang đặt ngưỡng cửa mới, nhưng chính doanh nghiệp Việt Nam quyết định liệu mình bước qua để lên tầng cao hơn hay dừng lại ở vai trò nhà gia công.
