Thực trạng nguy hiểm nhưng bị xem nhẹ
Tình trạng trẻ em điều khiển xe máy, xe máy điện hoặc xe mô tô đến trường là việc học sinh chưa đủ tuổi theo luật vẫn tự lái các loại xe có động cơ ra đường hằng ngày, bất chấp quy định pháp luật, nguy cơ tai nạn giao thông và sự phản đối của nhà trường, lực lượng chức năng lẫn các chuyên gia an toàn giao thông trẻ.
Tình trạng học sinh chưa đủ tuổi, vẫn điều khiển mô tô, xe gắn máy, xe điện đến trường đã tồn tại từ lâu và ngày càng phổ biến ở cả trung học cơ sở lẫn trung học phổ thông. Phía sau mỗi chiếc xe do một em chưa đủ 16 tuổi cầm lái không chỉ là hành vi vi phạm pháp luật, mà còn là nguy cơ tai nạn, thương tích, thậm chí mất mạng cho chính các em và người đi đường xung quanh. Thế nhưng, nhiều phụ huynh vẫn xem đó là chuyện “nhỏ”, cho rằng con “đi đường quen rồi”, quên mất rằng chỉ một lần phanh gấp hoặc một cú va chạm nhẹ cũng đủ đổi cả cuộc đời gia đình.
Các lực lượng chức năng đã nhiều lần đứng chốt trước cổng trường, kiểm tra, xử lý và cảnh cáo, nhà trường trừ hạnh kiểm, mời phụ huynh lên làm việc. Nhưng nếu sau cổng trường, trẻ gửi xe ở bãi khác, hoặc cha mẹ tiếp tục âm thầm giao xe, thì mọi nỗ lực đó chỉ dừng ở mức “giải quyết bề mặt”. Không thể kỳ vọng an toàn giao thông trẻ được đảm bảo nếu chính người lớn vẫn dung túng cho hành vi sai ngay từ trong nhà.
Luật đã siết chặt, nhưng cha mẹ vẫn là người quyết định
Luật không còn “nhẹ tay” với việc cho trẻ em điều khiển xe máy. Vấn đề là cha mẹ có sẵn sàng thay đổi thói quen thuận tiện của mình hay không.
Điều 59 Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ 2024 quy định: người từ đủ 16 tuổi chỉ được điều khiển xe mô tô dưới hoặc bằng 50cc hay xe điện công suất không quá 4kW; người dưới 16 tuổi tuyệt đối không được điều khiển bất kỳ loại mô tô nào. Học sinh từ 16 đến dưới 18 tuổi chỉ được lái đúng loại xe mà luật cho phép, còn muốn sử dụng xe trên 50cc phải đủ 18 tuổi và có giấy phép lái xe hợp lệ. “Students and teenagers under 18 years old are not allowed to drive motorcycles with a cylinder capacity exceeding 50 cm³.”
Nghị định 168/2024/NĐ-CP đã siết mạnh chế tài. Trẻ từ 14 đến dưới 16 tuổi điều khiển mô tô sẽ bị phạt cảnh cáo. Với người từ 16 đến dưới 18 tuổi lái xe trên 50cc hoặc xe điện trên 4kW, mức phạt từ 400.000 đến 600.000 đồng. Đáng chú ý hơn, chủ xe hoặc cha mẹ phạt cha mẹ cho phép con đi xe khi cho người không đủ điều kiện (chưa đủ tuổi, chưa có bằng…) mượn xe sẽ bị phạt từ 8 đến 10 triệu đồng với cá nhân, 16 đến 20 triệu đồng với tổ chức. Trước đây, mức phạt chỉ 800.000 đến 2 triệu đồng với cá nhân và 1,6 đến 4 triệu đồng với tổ chức. Nếu việc giao xe dẫn tới tai nạn nghiêm trọng, người giao xe có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 264 Bộ luật Hình sự 2015, với mức phạt tù lên tới 3 năm.
Gia đình, nhà trường, công an: Ba mắt xích phải khóa chặt
Không có “khoảng trống” trong quản lý trẻ em đến trường nghĩa là không bên nào được phép buông tay: gia đình, nhà trường và lực lượng chức năng phải cùng chịu trách nhiệm chứ không thể đẩy cho nhau.
Gia đình phải là “chốt chặn” đầu tiên: cha mẹ không giao chìa khóa, không để con tự ý lấy xe máy, xe máy điện khi chưa đủ tuổi hoặc chưa đủ điều kiện. Việc phạt cha mẹ cho phép con đi xe không chỉ là chuyện tiền bạc; đó là lời nhắc rất rõ ràng rằng nếu người lớn “nhắm mắt cho qua”, pháp luật sẽ không cho qua. Nhà trường không thể dừng ở vài khẩu hiệu an toàn giao thông trẻ treo trước cổng hay một buổi ngoại khóa cho có hình thức; giáo viên chủ nhiệm cần nắm được học sinh đi học bằng phương tiện gì để kịp thời phát hiện trường hợp có nguy cơ vi phạm.
Khi phát hiện học sinh chưa đủ tuổi điều khiển xe, nhà trường phải lập tức trao đổi với phụ huynh, yêu cầu chấm dứt hành vi và phối hợp lực lượng chức năng khi cần. Lực lượng công an, đặc biệt là CSGT, vẫn cần kiểm tra trước cổng trường, nhưng nên chuyển sang hướng phòng ngừa theo chuyên đề, tập trung vào những tuyến đường, khung giờ và trường học có nguy cơ cao. Khi gia đình không giao xe, nhà trường chủ động giám sát, lực lượng chức năng kiên quyết xử lý và địa phương bổ sung lựa chọn đi lại an toàn, ba mắt xích ấy sẽ tạo thành “hàng rào” đủ chắc để ngăn trẻ em điều khiển xe máy khi chưa đủ tuổi.
Giải pháp thay thế: Tự lập không đồng nghĩa với tự lái xe
Nếu không muốn con lái xe máy, cha mẹ phải chủ động sắp xếp phương tiện khác thay vì phó mặc cho con “tự lo”. Tự lập không đồng nghĩa với việc cho con cầm tay lái sớm.
Ngoài việc xử phạt và tuyên truyền, cần tạo cho học sinh nhiều lựa chọn an toàn để các em không buộc phải vi phạm mới có thể đến trường. Địa phương có thể tăng số tuyến xe buýt đến khu vực trường học, bố trí tuyến theo giờ học, tổ chức điểm đón – trả tập trung để phụ huynh thuận tiện gửi con. Các mô hình xe đưa đón học sinh, nhóm phụ huynh luân phiên chở con trong xóm, hay các giải pháp giao thông học đường khác nếu được tổ chức nghiêm túc sẽ giảm mạnh nhu cầu cho trẻ em điều khiển xe máy.
Giáo dục an toàn giao thông trẻ phải là nội dung thường xuyên, không phải “phong trào”. Nhà trường cần dạy kỹ năng quan sát, đi bộ an toàn, đi xe đạp, đội mũ bảo hiểm đúng quy cách; đồng thời nhấn mạnh thông điệp: tuân thủ quy định là bảo vệ chính mình chứ không phải “sợ công an”. Các chuyên gia cũng cho rằng xử phạt chỉ là một phần giải pháp; cốt lõi vẫn là mỗi gia đình lựa chọn phương tiện phù hợp, không để con điều khiển phương tiện khi chưa đủ điều kiện, và thường xuyên nhắc con chấp hành luật giao thông.
Kết luận: Dừng giao xe hôm nay để không ân hận ngày mai
Mỗi sáng nhìn con phóng xe máy đến trường có thể mang lại cảm giác “con mình đã lớn”, nhưng đó là một cảm giác giả tạo. Sự trưởng thành không thể xây trên hành vi vi phạm pháp luật. Khi pháp luật đã quy định rõ độ tuổi, loại xe và mức xử phạt, mọi lý do kiểu “nhà xa”, “bận đi làm”, “con đi đường quen rồi” đều trở nên yếu ớt trước một tai nạn có thể xảy ra bất cứ lúc nào.
Trách nhiệm không chỉ thuộc về một phía. Gia đình phải kiên quyết không giao xe; nhà trường phải quản lý chủ động, không để trẻ em điều khiển xe máy lọt qua mắt mình; lực lượng chức năng phải xử lý nhất quán, không nhân nhượng với vi phạm; địa phương phải mở thêm lựa chọn đi lại an toàn. Nếu mỗi người lớn chịu khó bất tiện hơn một chút hôm nay, chúng ta sẽ bớt đi những cú điện thoại báo tin tai nạn, những chiếc bàn học bỏ trống và những bản án lương tâm kéo dài suốt đời.
