Đại lộ cảnh quan sông Hồng là gì và vì sao phải làm ngay?
Đại lộ cảnh quan sông Hồng là dự án quy hoạch dọc hai bờ sông Hồng, kết hợp hai tuyến đại lộ lớn, chuỗi 11 cụm công viên đô thị và vùng sinh thái ven sông, nhằm biến không gian thoát lũ thành hành lang xanh, giao thông và văn hóa mới cho Hà Nội.
Hiện UBND Hà Nội đang lấy ý kiến người dân trong 20 ngày cho đồ án điều chỉnh tổng thể Quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng tỷ lệ 1/5.000, phục vụ triển khai Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng. Cùng lúc, Viện Quy hoạch xây dựng Hà Nội công bố phương án tuyến ở tỷ lệ 1/500 để tham vấn cộng đồng. Đây không phải thêm một bản vẽ treo, mà là bước bật quan trọng quyết định diện mạo hai bờ sông ít nhất vài thập kỷ tới.
Lý do phải làm bây giờ khá rõ: hệ thống đường trên đê sông Hồng hiện vừa gánh vai trò đê điều, vừa làm đường giao thông, nhưng nhiều đoạn chỉ rộng 3,5–7 m, đã quá tải so với nhu cầu xe cơ giới tăng nhanh. Cộng thêm áp lực biến đổi khí hậu, yêu cầu không gian thoát lũ và tiêu thoát nước an toàn, Hà Nội không còn nhiều lựa chọn ngoài việc tái định nghĩa toàn bộ quy hoạch sông Hồng.
Hành lang xanh 40 km và chuỗi 11 cụm công viên dọc sông
Phần lõi của quy hoạch sông Hồng lần này là một trục đại lộ cảnh quan dài khoảng 40 km, từ cầu Hồng Hà đến cầu Mễ Sở, tương đương 1/3 chiều dài đoạn sông chảy qua Hà Nội. Trên trục này, thành phố muốn tổ chức hai bên bờ thành hành lang xanh đặc trưng, kết hợp cây xanh, mặt nước, không gian văn hóa – lịch sử và cảnh quan ven sông.
Theo đồ án, 25% quỹ đất mỗi phân đoạn dành cho công viên chuyên đề và 5% cho công viên công cộng – một tỷ lệ hiếm thấy trong các dự án công viên Hà Nội hiện nay. “Quy hoạch được cụ thể hóa bằng 18 dự án thành phần, trong đó có 11 dự án đầu tư công viên”, tạo nên chuỗi cụm công viên Tráng Việt, Ô Diên, Thượng Cát – Liên Mạc, Phú Thượng, Hồng Hà, Lĩnh Nam, Lĩnh Nam – Nam Phù – Hồng Vân, Tàm Xá, Ngọc Thụy, Long Biên – Cự Khối và Xuân Quan – Phụng Công.
Cách tổ chức này nhằm chuyển vai trò không gian ven sông từ vùng “chỉ để thoát lũ” thành hệ thống không gian xanh, công cộng và sinh thái có khả năng kết nối với đô thị hai bên. Các khu vực ngập nước thường xuyên phía ngoài đê bối được định hướng thành công viên bảo tồn tự nhiên, kết hợp những vùng không gian thoát lũ đặc biệt và giải pháp thích ứng biến đổi khí hậu, thiên tai. Nếu làm đúng, đây sẽ là bước nâng cấp căn bản không gian xanh Hà Nội, thay vì thêm vài mảng xanh rời rạc như trước.
Hai đại lộ 10 làn, hơn 80 km: cơ hội giao thông hay áp lực bê tông?
Song hành với các công viên là hai tuyến đại lộ cảnh quan sông Hồng chạy dọc hai bờ, tổng chiều dài khoảng 80,4 km. Bờ trái dài khoảng 35,04 km, từ khu vực cầu sông Hồng ở xã Mê Linh đến Bát Tràng; bờ phải dài khoảng 45,34 km, từ khu vực cầu Hồng Hà ở Ô Diên tới cầu Mễ Sở, kết nối với Vành đai 4.
Mỗi tuyến được thiết kế là trục đường đô thị chính với 6 làn xe cơ giới tốc độ thiết kế 80 km/giờ và đường gom tối đa 4 làn tốc độ 60 km/giờ, tổng thể có thể hình dung như “highway” tới 10 làn xe. Tùy từng đoạn, bề rộng nền đường nghiên cứu trong khoảng 54–73,5 m. Nói cách khác, đây là một trong những dự án hạ tầng Hà Nội quy mô nhất hiện nay, không chỉ giải quyết bài toán giao thông ven sông mà còn tạo “lớp kết nối mới” cho cả mạng lưới đô thị.
Vấn đề là tuyến đường đi qua khu vực đô thị hiện hữu với nhiều công trình, di tích lịch sử. Vì vậy, phương án không áp cùng một mặt cắt cứng cho toàn tuyến mà điều chỉnh từng đoạn, như thu hẹp đoạn từ cầu Bắc tới cầu Thăng Long để giảm tác động tới các đền, đình. Đây là điểm đáng khen: nếu Hà Nội không cẩn trọng, đại lộ cảnh quan sông Hồng sẽ biến thành bức tường bê tông, cắt đứt cư dân với mặt nước thay vì mở ra không gian xanh Hà Nội như mục tiêu ban đầu.
Giai đoạn 2026–2030: thử lửa tại Phú Thượng và Hồng Hà
Theo tiến độ đề xuất, các dự án thành phần của đại lộ cảnh quan sông Hồng được thực hiện trong giai đoạn 2026–2038, trong đó 2026–2030 là thời kỳ triển khai các hạng mục nền tảng. Hai dự án công viên được đưa vào kế hoạch đầu tư sớm là Công viên công cộng phường Phú Thượng và Công viên bãi sông phường Hồng Hà, thực hiện đồng thời với trục đại lộ hai bên sông, kè và chỉnh trị lòng sông, chỉnh trang hai bờ và khu vực “phòng khách đô thị”.
Thành phố định hướng bố trí không gian đô thị sinh thái, không gian sống, công cộng và công viên theo hình thái kiến trúc gắn với cao độ và mức báo động lũ, đồng thời kết nối giao thông đường bộ, đường thủy, đường sắt đô thị và hệ thống 17 cây cầu vượt sông dọc trục đại lộ cảnh quan; từng bước chuyển đổi cảng hàng hóa thành cảng du lịch. Nếu hai cụm Phú Thượng và Hồng Hà thất bại, cả tầm nhìn 11 cụm công viên sẽ bị nghi ngờ; ngược lại, nếu thành công, đây sẽ là “bản mẫu sống” cho cách Hà Nội làm công viên Hà Nội thế kỷ mới.
Lựa chọn này cũng là phép thử về khả năng lồng ghép lợi ích: giữa nhu cầu giao thông, an toàn thoát lũ, bảo tồn cảnh quan và quyền lợi cư dân lâu năm. Hà Nội không thiếu bản vẽ đẹp; điều còn thiếu là sự kiên định với những nguyên tắc đã đặt ra cho quy hoạch sông Hồng: hành lang xanh, không gian công cộng mở và thích ứng khí hậu. Giai đoạn 2026–2030 sẽ cho thấy thành phố đứng về phía nào trong thực tế.
Kết luận: sông Hồng trở thành trục xanh hay đại lộ xe hơi?
Quy hoạch đại lộ cảnh quan sông Hồng là cơ hội hiếm để Hà Nội đồng thời giải quyết ba bài toán: giao thông trục Bắc – Nam mới, thích ứng biến đổi khí hậu và thiếu hụt không gian xanh công cộng. Với 11 cụm công viên, 40 km hành lang xanh nghiên cứu và hai đại lộ 10 làn hơn 80 km, quy mô dự án đủ lớn để định hình lại cấu trúc đô thị dọc sông.
Tuy nhiên, quy mô lớn cũng đồng nghĩa rủi ro lớn: nguy cơ thương mại hóa quá mức, bê tông hóa bãi sông, đẩy cư dân yếu thế ra ngoài rìa. Để tránh kịch bản “đại lộ xe hơi” đội lốt “hành lang xanh”, Hà Nội cần kiên quyết giữ tỷ lệ đất công viên, bảo tồn vùng ngập nước như công viên tự nhiên và đảm bảo quyền tiếp cận không gian công cộng cho mọi tầng lớp. Nếu làm được, đại lộ cảnh quan sông Hồng sẽ không chỉ là một dự án hạ tầng Hà Nội hoành tráng, mà là bước ngoặt đưa sông Hồng trở lại đời sống thường ngày của người dân – đúng nghĩa dòng sông trung tâm của một đô thị hiện đại.
