Thuế quan mới và tham vọng đưa sản xuất chip về Mỹ
Chính sách công nghệ Trump là tổ hợp các biện pháp thuế quan và hỗ trợ sản xuất trong nước nhằm đưa các ngành then chốt như bán dẫn, công nghệ cao và chuỗi cung ứng liên quan quay lại lãnh thổ Mỹ, giảm phụ thuộc nước ngoài và gia tăng lợi thế chiến lược trong cạnh tranh AI.
Theo thông tin rò rỉ, chính quyền Mỹ đang cân nhắc một gói thuế mới với chip bán dẫn và cả những sản phẩm “ăn theo” như laptop, máy chủ trung tâm dữ liệu, thiết bị phần cứng dành cho game. Thay vì đánh một cú sốc thuế duy nhất, các mức thuế bán dẫn Mỹ dự kiến được triển khai theo từng giai đoạn, vừa thăm dò phản ứng thị trường, vừa giữ dư địa điều chỉnh trong vài tháng tới. Trọng tâm chính trị đằng sau rất rõ: “Đưa sản xuất chất bán dẫn trở lại Mỹ là ưu tiên hàng đầu của Tổng thống Trump”. Nhưng khi Washington chọn cách điều tiết bằng thuế, câu hỏi lớn là ai sẽ phải trả hóa đơn cuối cùng: nhà sản xuất, người tiêu dùng hay cả hai.
Thuế bán dẫn Mỹ: Từ răn đe 100% đến thực tế 25% với chip AI
Cách chính quyền Trump xử lý thuế bán dẫn cho thấy một chiến lược “đi bằng hai chân”: lời nói mang tính răn đe cao, hành động triển khai theo từng bước. Năm trước, Trump từng nói mức thuế với chip và chất bán dẫn nhập khẩu có thể lên tới 100%, trong khi các công ty sản xuất tại Mỹ sẽ được miễn thuế. Tuy nhiên, tuyên bố cứng rắn đó chưa trở thành hiện thực đầy đủ.
Đến tháng 1 năm nay, điều được thực thi là mức thuế 25% đối với một số loại chip AI. Đây là dấu hiệu cho thấy Nhà Trắng dùng thuế như đòn bẩy chính trị lẫn công nghiệp: đẩy chi phí lên với chuỗi cung ứng bên ngoài, nhưng đồng thời gửi tín hiệu ưu đãi đến các nhà đầu tư muốn tái định cư sản xuất tại Mỹ. Đáng chú ý, các mức thuế hiện hành đối với chất bán dẫn từ Trung Quốc vốn đã được đưa vào từ thời chính quyền Biden, nay được Trump tận dụng làm nền để gia cố thêm lớp bảo hộ mới.
Áp thuế lên thiết bị công nghệ: Tín hiệu cảnh báo cho toàn bộ chuỗi cung ứng
Việc mở rộng phạm vi thuế từ chip sang laptop, máy chủ, thiết bị phần cứng cho game cho thấy Washington hiểu rất rõ “giá trị lan tỏa” của bán dẫn trong toàn bộ nền kinh tế số. Nếu chỉ đánh vào con chip, doanh nghiệp có thể lách bằng cách chuyển khâu lắp ráp hoặc chọn cấu hình khác. Khi cả hệ sinh thái sản phẩm liên quan cùng gánh thuế, sức ép tái định cư sản xuất trở nên trực diện hơn.
Nhưng chiến lược này mang tính đánh đổi cao. Nếu được triển khai, chính sách mới có thể tạo thêm sức ép lên các doanh nghiệp công nghệ đang phụ thuộc vào chuỗi cung ứng bán dẫn toàn cầu. Không chỉ nhà sản xuất chip, những doanh nghiệp sản xuất máy tính, máy chủ và phần cứng công nghệ cũng có thể chịu tác động nếu sản phẩm nằm trong phạm vi áp thuế. Trong ngắn hạn, doanh nghiệp phải đối mặt với chi phí nhập khẩu cao hơn, rủi ro đứt gãy nguồn cung; về phía người dùng cuối, nguy cơ thiết bị công nghệ đắt hơn và khan hàng là kịch bản khó tránh.
Cuộc đua AI và bài toán bịt lỗ hổng kiểm soát công nghệ
Điều khiến chính sách công nghệ Trump mang màu sắc địa chính trị rõ nét là bối cảnh cuộc đua AI ngày càng gay gắt. Mỹ đang nỗ lực củng cố năng lực sản xuất bán dẫn trong nước, đồng thời giảm sự phụ thuộc vào chuỗi cung ứng nước ngoài với những công nghệ chiến lược cho an ninh kinh tế và cạnh tranh AI. Song song, Washington lo ngại khả năng các doanh nghiệp Trung Quốc vẫn tiếp cận được năng lực tính toán tiên tiến, dù có các hạn chế xuất khẩu.
Một số doanh nghiệp Trung Quốc bị cho là vẫn tiếp cận chip Nvidia thông qua các kênh bên ngoài Trung Quốc hoặc dịch vụ điện toán đám mây ở nước ngoài, khiến những biện pháp kiểm soát hiện tại chưa phát huy đầy đủ hiệu quả. Washington đang thảo luận các dự luật nhằm bịt lỗ hổng này, dù quá trình xây dựng, thông qua và triển khai có thể mất thời gian. Kết quả là cuộc cạnh tranh công nghệ Mỹ – Trung chuyển sang nhiều mặt trận cùng lúc: sản xuất chip, kiểm soát xuất khẩu, năng lực tính toán, xây dựng trung tâm dữ liệu. Thuế quan chỉ là một lớp trong “bộ công cụ” ngày càng phức tạp ấy.
Tái định cư sản xuất: Cơ hội cho Mỹ, thách thức cho phần còn lại
Từ ưu đãi thuế Hollywood đến thuế bán dẫn Mỹ, thông điệp trung tâm của Trump là tái định cư sản xuất – kéo các ngành có giá trị gia tăng cao trở lại lãnh thổ Mỹ. Với bán dẫn, tham vọng này càng rõ nét, bởi đây là nền tảng cho hầu hết ngành công nghiệp tương lai, từ AI, xe điện đến quốc phòng. Về lý thuyết, nếu các doanh nghiệp quốc tế chấp nhận dịch chuyển, Mỹ sẽ được lợi: thêm việc làm, tăng tự chủ công nghệ, giảm rủi ro địa chính trị.
Nhưng với các nhà sản xuất công nghệ toàn cầu, đây là bài toán tối ưu hóa khó khăn. Họ phải cân bằng giữa lợi ích tiếp cận thị trường Mỹ và chi phí xây dựng lại nhà máy, đào tạo lại nguồn nhân lực, điều chỉnh mạng lưới cung ứng. Chuỗi cung ứng quốc tế có thể bước vào giai đoạn phân mảnh sâu hơn, với những cụm sản xuất xoay quanh các trung tâm chính trị – thuế quan khác nhau. Điều này khiến giá thành và tốc độ đổi mới có nguy cơ chậm lại, trong khi cuộc đua AI và dữ liệu thì không chờ đợi.
