Thuế quan Trump: dụng cụ bảo hộ sản xuất Mỹ hay gánh nặng giá cả?
Thuế quan Trump là các mức thuế bổ sung đánh lên hàng hóa và linh kiện nhập khẩu, với mục tiêu tuyên bố là đưa hoạt động sản xuất quay về Mỹ, nhưng trong thực tế lại làm tăng chi phí toàn bộ chuỗi cung ứng, khiến sản xuất trong nước khó cạnh tranh và cuối cùng đẩy giá sản phẩm tăng đối với người tiêu dùng.Thuế quan của Tổng thống Donald Trump từng được kỳ vọng là chiếc lá chắn giúp hồi sinh sản xuất Mỹ. Nhưng một nhà máy xe đạp nằm giữa dãy Blue Ridge ở Virginia cho thấy thực tế trái ngược: chính các mức thuế này đang cản trở mục tiêu đó. Việc đánh thuế dày đặc lên linh kiện nhập khẩu khiến những doanh nghiệp lắp ráp tại Mỹ như Lauf Cycles chịu thiệt hơn cả các hãng chỉ nhập nguyên chiếc về bán. Điều trớ trêu là hàng rào thuế được dựng lên nhân danh bảo vệ sản xuất Mỹ lại đang làm sản xuất Mỹ nghẹt thở, trong khi người tiêu dùng phải chấp nhận chi phí tiêu dùng cao hơn.
Linh kiện nhập khẩu: điểm nghẽn khiến sản xuất Mỹ mất lợi thế
Nhìn vào một chiếc xe đạp Lauf, ta thấy rõ thuế quan Trump đánh vào cả chuỗi cung ứng chứ không chỉ sản phẩm cuối cùng. Gần như toàn bộ linh kiện cấu thành chiếc xe – từ khung sợi carbon đến phuộc giảm xóc – đều là linh kiện nhập khẩu và mỗi bộ phận phải chịu một mức thuế riêng. Trong nhiều trường hợp, không có nhà sản xuất Mỹ nào cung cấp được linh kiện thay thế, khiến doanh nghiệp buộc phải nhập khẩu và gánh thuế. Thuế đối với linh kiện nhập khẩu càng gây áp lực khi bản thân việc lắp ráp tại Mỹ đã có chi phí lao động và phúc lợi cao hơn. Kết quả là sản phẩm gắn mác sản xuất Mỹ lại mang cấu trúc chi phí bất lợi. So với xe lắp ráp tại Campuchia hay Việt Nam với chi phí lao động thấp hơn, cộng thêm mức thuế đang phải chịu, sản phẩm Mỹ khó lòng có giá bán cạnh tranh trên thị trường trong nước.
Từ xe đạp đến ôtô: chính sách thuế quan tác động toàn diện
Điểm quan trọng nhưng thường bị bỏ qua là: câu chuyện của Lauf không phải trường hợp cá biệt. Sau nhiều thập kỷ hội nhập kinh tế toàn cầu, phần lớn sản phẩm sản xuất tại Mỹ – từ ôtô đến pin tiên tiến – đều chứa linh kiện sản xuất ở nước ngoài. Khi thuế quan Trump siết chặt, cú sốc chi phí lan khắp chuỗi giá trị, từ nhà máy lắp ráp đến nhà cung cấp cấp hai, cấp ba. Ngành ôtô, vốn phụ thuộc vào mạng lưới cung ứng quốc tế, chỉ nhận được lợi ích rất hạn chế: một số phân khúc có thể được "bảo hộ" tạm thời, nhưng chi phí linh kiện nhập khẩu tăng khiến giá thành tổng thể vẫn đi lên. Bài toán cạnh tranh không chỉ nằm ở vị trí đặt nhà máy, mà ở toàn bộ hệ sinh thái linh kiện. Nếu không có mạng lưới cung ứng nội địa đủ mạnh, thuế quan chỉ biến thành lớp chi phí dày thêm, bào mòn biên lợi nhuận của doanh nghiệp và khả năng chi trả của người tiêu dùng.
Người tiêu dùng Mỹ: đối tượng phải trả hóa đơn thuế quan
Về cuối chuỗi, người tiêu dùng Mỹ là bên không thể tránh khỏi tác động của thuế quan Trump. Khi thuế lên linh kiện và sản phẩm hoàn chỉnh tăng, doanh nghiệp buộc phải điều chỉnh giá bán lẻ, như Lauf đã phải tăng giá khoảng 8% để bù đắp một phần chi phí. Chênh lệch giá giữa sản phẩm lắp ráp tại Mỹ và hàng nhập khẩu vì vậy càng nới rộng, dù chủ trương chính sách là khuyến khích mua hàng nội địa. Theo chia sẻ từ nhà máy lắp ráp, "Đây là một sự bất công rất lớn đối với ngành sản xuất nội địa Mỹ và tạo ra tác động hoàn toàn trái ngược với mục tiêu ban đầu". Người mua xe đạp, ôtô hay các sản phẩm tiêu dùng khác đang trả thêm tiền cho cuộc chiến thuế quan, trong khi lợi ích bảo hộ sản xuất chưa thấy rõ. Thuế quan, thay vì trở thành công cụ tái công nghiệp hóa, đang hóa thành thuế ngầm đánh lên chi phí tiêu dùng.
Tương lai chính sách: giữa bất định thuế và nhu cầu sửa sai
Bối cảnh hiện tại càng phức tạp khi mức thuế ở Mỹ liên tục thay đổi, khiến doanh nghiệp khó lên kế hoạch dài hạn. Chẳng hạn, khung xe sợi carbon từng được miễn thuế 25% trong giai đoạn đầu, nhưng sau đó miễn trừ kết thúc và các mức thuế "Ngày Giải phóng" đẩy gánh nặng lên hơn 77% với một số linh kiện. Tòa án Tối cao sau đó đã bác bỏ một phần lớn các mức thuế áp năm 2025, giúp Lauf được hoàn một khoản tiền, nhưng thiệt hại tích lũy vẫn "tương đối nhỏ so với tổng thiệt hại" theo mô tả của lãnh đạo công ty. Trước mắt, các nhà sản xuất Mỹ hy vọng hội nghị thượng đỉnh giữa Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình sẽ tạo cơ hội xem xét lại chính sách thuế quan. Song song, một nhóm nghị sĩ đã đề xuất đình chỉ thuế linh kiện xe đạp nhập khẩu trong 10 năm nếu dùng để lắp ráp tại Mỹ, nhằm tạo độ ổn định đủ lâu để chuỗi cung ứng nội địa có thời gian xây dựng. Tương lai giá sản phẩm và chi phí tiêu dùng vì thế phụ thuộc rất lớn vào việc chính sách thuế quan có được điều chỉnh để phục vụ đúng mục tiêu ban đầu: hỗ trợ sản xuất Mỹ thay vì trút thêm gánh nặng lên thị trường và người mua.
