Công nghiệp mới cần một hệ sinh thái, không chỉ mặt bằng
Hệ sinh thái công nghiệp là mạng lưới phối hợp giữa doanh nghiệp, nhân lực, cơ sở nghiên cứu, nhà đầu tư và chính sách để đưa công nghệ từ ý tưởng vào sản xuất, kinh doanh. Đây là thước đo đáng chú ý hơn diện tích đất khi TP.HCM tính cách xây dựng công nghiệp thế hệ mới: mặt bằng và hạ tầng có thể tạo sức hút ban đầu, nhưng chính khả năng kết nối mới quyết định liệu nhà máy có tiếp cận được công nghệ, nhân lực và đối tác phù hợp hay không. Ngày Đổi mới sáng tạo mở, tổ chức tại TP.HCM ngày 26/10/2026, mở đầu chuỗi hoạt động Diễn đàn Kinh tế Mùa thu 2026 và nêu rõ hướng đi này. Thành phố đang thúc đẩy kết nối doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học và nhà đầu tư, lấy đổi mới sáng tạo, trí tuệ nhân tạo và năng lực làm chủ công nghệ làm động lực phát triển.
Sau khi hợp nhất với Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu, TP.HCM có thêm dư địa tổ chức lại không gian sản xuất và phát triển các ngành công nghiệp mới. Đây là cơ hội lớn, nhưng mở rộng địa bàn không tự động tạo ra năng lực cạnh tranh. Nếu thiếu mạng lưới hợp tác và năng lực công nghệ, những khu công nghiệp mới có nguy cơ chỉ lặp lại mô hình dựa vào đất và hạ tầng, thay vì tạo ra giá trị cao hơn.
Liên kết doanh nghiệp phải bắt đầu từ bài toán thực
Điểm then chốt không phải là tổ chức thêm những cuộc gặp giữa doanh nghiệp và giới nghiên cứu, mà là để các bên cùng giải quyết một nhu cầu sản xuất cụ thể. Khi doanh nghiệp nêu bài toán, trường đại học, viện nghiên cứu và đối tác công nghệ có thể hướng nghiên cứu tới giải pháp có khả năng được thử nghiệm và thương mại hóa. Ngược lại, nếu nghiên cứu và thị trường hoạt động tách rời, kết quả khoa học khó đi xa hơn báo cáo hay nguyên mẫu. Vì vậy, liên kết doanh nghiệp cần được xem như một phần của hạ tầng công nghiệp, chứ không phải hoạt động phụ trợ.
TP.HCM hiện có hơn 40 vườn ươm, trung tâm đổi mới sáng tạo và cơ sở ươm tạo công nghệ. Con số này cho thấy thành phố đã có những điểm kết nối ban đầu, nhưng số lượng tổ chức không tự bảo đảm hiệu quả nếu thiếu đơn đặt hàng, đối tác đầu tư và con đường đưa giải pháp vào sản xuất. Hướng đi thuyết phục hơn là gắn từng năng lực nghiên cứu với nhu cầu của doanh nghiệp, khu công nghiệp và địa phương, rồi chuyển quan hệ hợp tác thành dự án có mục tiêu rõ ràng.
Từ đổi mới sáng tạo đến năng lực làm chủ công nghệ
Đổi mới sáng tạo chỉ tạo sức bật công nghiệp khi làm tăng năng suất và giúp doanh nghiệp làm chủ công nghệ, thay vì dừng ở khẩu hiệu hay các thử nghiệm rời rạc. AI, sản xuất thông minh, chip bán dẫn và UAV được đặt trong định hướng phát triển công nghệ có khả năng gắn với thiết kế, chế tạo và ứng dụng thực tiễn. Điều đó đòi hỏi thành phố phối hợp với Bộ Khoa học và Công nghệ, cơ sở đào tạo, viện nghiên cứu và doanh nghiệp để cụ thể hóa mục tiêu. Cũng cần hạ tầng tính toán, dữ liệu, nền tảng dùng chung và nhân lực đủ khả năng triển khai công nghệ trong hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Không gian thử nghiệm có kiểm soát có thể giúp công nghệ và mô hình kinh doanh mới được kiểm tra trong điều kiện thực tế trước khi mở rộng. Thành phố được đề nghị chủ động thử nghiệm các lĩnh vực như AI, UAV, hệ thống tự hành và sản xuất thông minh, đồng thời thúc đẩy xây dựng trung tâm AI xuất sắc. Nhưng thử nghiệm chỉ có ý nghĩa nếu kết quả được nối với nhu cầu của doanh nghiệp và kế hoạch triển khai; nếu không, công nghệ mới sẽ không chuyển thành năng lực sản xuất.
Thước đo thành công là những dự án hợp tác đi vào sản xuất
TP.HCM có lợi thế về dư địa công nghiệp, các cơ sở ươm tạo và khả năng huy động đầu tư công, hợp tác công tư cùng nguồn lực tư nhân để chuẩn bị hạ tầng. Tuy nhiên, đây mới là điều kiện để bắt đầu. Thành phố cần biến vai trò kết nối thành cơ chế phối hợp bền vững: doanh nghiệp đưa ra bài toán, nhà nghiên cứu cùng thiết kế giải pháp, nhà đầu tư hỗ trợ mở rộng và chính sách giảm trở ngại khi triển khai. Thành công không nên chỉ được đo bằng số khu công nghiệp hay sự kiện hợp tác, mà bằng việc công nghệ có được ứng dụng và doanh nghiệp có nâng được năng lực hay không.
Định hướng đúng không phải là xem nhẹ đất đai và hạ tầng, mà là đặt chúng đúng vị trí: nền móng cho hệ sinh thái, không phải đích đến. Nếu TP.HCM thu hẹp được khoảng cách giữa nghiên cứu và thương mại hóa, đồng thời nối nhân lực, công nghệ, doanh nghiệp và vốn thành các dự án cụ thể, lợi thế không gian mới có thể chuyển thành lợi thế công nghiệp. Kết luận rất rõ: thành phố sẽ xây được công nghiệp thế hệ mới bằng chất lượng kết nối, chứ không chỉ bằng quy mô quỹ đất.
