An toàn số là năng lực làm chủ, không phải danh sách điều cấm
An toàn trên mạng là khả năng sử dụng Internet có trách nhiệm, nhận diện tình huống rủi ro, bảo vệ thông tin cá nhân và tìm người hỗ trợ khi cần. Đó là kỹ năng thiết yếu, không phải một lời nhắc trẻ tránh xa màn hình. Điện thoại riêng không phải điều kiện để trẻ lên mạng: các em có thể dùng tivi, máy tính hay thiết bị của cha mẹ để học bài, xem phim và xem YouTube. Vì thế, cấm đoán khó thay thế được hướng dẫn cụ thể về nội dung, thời gian và cách ứng xử. Ngày 26/10, tại Trường Tiểu học, Trung học Cơ sở và Trung học Phổ thông Nam Sài Gòn, KOL Phúc Sino kể trải nghiệm chơi game quá mức để học sinh thấy ảnh hưởng đến sức khỏe, việc học và các mối quan hệ. Câu chuyện nhấn đúng vấn đề: game không tự nhiên có hại; thiếu giới hạn mới khiến việc giải trí lấn át đời sống.
Nhận diện rủi ro phải đi cùng cách ứng phó
Nguy cơ trực tuyến không chỉ đến từ người lạ hay đường liên kết đáng ngờ. Một lời mời nhận quà, yêu cầu cung cấp thông tin, hoặc bình luận về hình ảnh cá nhân cũng có thể khiến trẻ lo sợ, xấu hổ và mất cảm giác an toàn. Tại chương trình ở Trường Tiểu học Nguyễn Bỉnh Khiêm, phường Buôn Ma Thuột, nhà trường phối hợp với lực lượng công an hướng dẫn học sinh nhận biết lừa đảo, dụ dỗ, nội dung xấu độc và cách xử lý tình huống. Các em được nhắc không chia sẻ địa chỉ nhà, số điện thoại, mật khẩu hay hình ảnh riêng tư. Nhưng biết điều gì nguy hiểm vẫn chưa đủ nếu trẻ không biết bước tiếp theo: dừng tương tác, không nhấp vào liên kết lạ, lưu lại thông tin cần thiết và báo người lớn đáng tin cậy. Bắt nạt trực tuyến cũng cần được xử lý bằng sự can thiệp, không phải im lặng hay hùa theo.
Trao kỹ năng, giữ một cánh cửa để trẻ tìm trợ giúp
Giáo dục an toàn số chỉ có tác dụng khi học sinh được luyện cách phản ứng và biết rằng tìm trợ giúp không phải lỗi của mình. Gia đình, nhà trường nên tập cho các em những lựa chọn cụ thể: ngừng trò chuyện khiến mình bất an, từ chối lời mời gặp riêng, không phát tán nội dung làm tổn thương bạn và kể lại sự việc với người đáng tin cậy. Nếu bị bắt nạt trực tuyến, trẻ cần được lắng nghe thay vì bị trách vì đã lên mạng. Chiến dịch “Không một mình 2026” triển khai toàn quốc từ 10/10 đến 10/12, tập trung phòng, chống xâm hại trẻ em và thanh thiếu niên trên mạng, đồng thời xây dựng kỹ năng và mạng lưới hỗ trợ. Khi chưa biết tìm ai, học sinh có thể gọi Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111 để được tư vấn miễn phí 24/24 giờ. Bảo vệ trẻ em hiệu quả là giúp các em tự chủ mà không phải tự xoay xở một mình.
