Kiệt sức giáo viên là gì và vì sao chúng ta đang bỏ quên họ?
Kiệt sức giáo viên là trạng thái mệt mỏi kéo dài về thể chất, cảm xúc và tinh thần, khi thầy cô phải gánh nhiều áp lực dạy học, chăm sóc cảm xúc học sinh và kỳ vọng xã hội nhưng lại thiếu hệ thống hỗ trợ, khiến họ dần cạn năng lượng, mất động lực và khó duy trì sự thấu cảm trong lớp học. Nói thẳng: chúng ta đang yêu cầu giáo viên làm “nhà tâm lý” cho cả lớp, nhưng lại xem sức khỏe tâm thần giáo dục của chính họ như chuyện phụ. Nhiều thầy cô mỗi ngày lắng nghe, trấn an hàng chục, thậm chí hàng trăm học sinh, trong khi bản thân không có nơi an toàn để nói về nỗi sợ, áp lực, hay những lần muốn bỏ nghề. Đây không phải vấn đề cá nhân yếu đuối, mà là burnout nhà giáo mang tính hệ thống.
Burnout nhà giáo: Nước mắt sau những giờ lên lớp
Những câu chuyện tại Ngày hội An Lạc cho thấy kiệt sức giáo viên không còn là khái niệm trừu tượng mà là những giọt nước mắt rất cụ thể. Một cô giáo trẻ ở cơ sở giáo dục đặc biệt kể có lúc phải một mình quản lý hơn 20 trẻ có nhu cầu đặc biệt, cảm giác “kiệt sức” đến mức run giọng khi chia sẻ trước nhóm. Bình thường, cô không dám khóc trước đồng nghiệp hay học sinh, phải “gồng” để làm tròn vai người chăm sóc. Nhiều thầy cô khác thừa nhận áp lực nghề nghiệp, áp lực từ gia đình học sinh và cả mạng xã hội khiến họ căng thẳng, choáng ngợp, nhưng lại chọn im lặng vì sợ bị đánh giá yếu kém. Đây chính là mặt tối của burnout nhà giáo: mệt mỏi triền miên, không dám bộc lộ, và dần mất kết nối với chính cảm xúc của mình.
Khi người chăm sóc cũng cần được chăm sóc: Ngày hội An Lạc nói gì?
Ngày 10-10, đúng Ngày Sức khỏe Tâm thần Thế giới, Ngày hội An Lạc được tổ chức tại Parc Mall (TP.HCM) từ 8h đến 16h30, đón gần 100 thầy cô, cán bộ giáo dục và 70 tình nguyện viên tham gia. Đây là lần đầu tiên chương trình dành trọn cho một nhóm nghề nghiệp: những người làm giáo dục, sau 5 kỳ trước tập trung vào các nhóm khác. Khởi xướng từ năm 2024, Ngày hội An Lạc đã có trên 420 lượt người tham dự cùng 310 lượt tình nguyện viên đồng hành, và đến nay tổng cộng 521 người tham gia với 380 tình nguyện viên trên cả nước. Một phát biểu đáng nhớ là câu hỏi “Ai chăm sóc cho người chăm sóc?” của ông Phạm Đình Nguyên. Câu hỏi ấy lật lại giả định lâu nay: thầy cô chỉ cho đi, không cần nhận lại.
Không gian an toàn cho thầy cô: từ hơi thở đến nước mắt
Điểm đáng giá của Ngày hội An Lạc là không biến hỗ trợ tâm lý thầy cô thành một buổi “giảng đạo” khô cứng, mà là một không gian trải nghiệm hai trụ cột: đồng cảm diễn tiến tâm lý và trải nghiệm thể lý với thiền tập, vận động sáng tạo, viết nhật ký cảm xúc. Thầy cô được chia thành 10 nhóm nhỏ cùng điều phối viên, được khuyến khích lắng nghe mà không vội khuyên, chia sẻ mà không bị phán xét. Họ tập chú ý hơi thở, cảm nhận bàn chân chạm sàn, siết rồi thả lỏng các nhóm cơ, quán tưởng bãi cỏ xanh, làn gió mát, dòng suối trong để tạm rời khỏi bộn bề. Nhiều giáo viên bật khóc đơn giản vì “hôm nay có người chịu nghe mình” và vì họ cảm nhận được sự đồng cảm từ đồng nghiệp và các nhà tham vấn tâm lý. Đó là bước đầu để họ nhận diện và gọi tên cảm xúc, thay vì tiếp tục chịu đựng trong im lặng.
Chăm sóc người thầy là chăm sóc lớp học
Điều quan trọng nhất mà Ngày hội An Lạc nhắc lại là: chăm sóc người thầy cũng chính là chăm sóc lớp học. Một lời nhắc nhở từ giáo viên khi còn bình tĩnh sẽ khác hoàn toàn so với lúc họ đã cạn kiệt năng lượng. Khi thầy cô được hỗ trợ tâm lý, được học cách nhận biết và chấp nhận cảm xúc của mình, họ có thể lắng nghe học trò bằng sự kiên nhẫn thay vì phản ứng từ mệt mỏi. Chương trình được xây dựng để mỗi giáo viên “tìm lại sự bình an trong chính mình”, từ đó góp phần xây dựng “lớp học hạnh phúc, trường học hạnh phúc”. Câu nói đáng trích dẫn ở đây là: “Khi thầy cô an toàn và hạnh phúc, lớp học sẽ hạnh phúc”. Nếu chúng ta coi sức khỏe tâm thần giáo dục là nền tảng, thì kiệt sức giáo viên không còn là chuyện riêng của một nghề, mà là thước đo văn minh của cả cộng đồng.
