Chấp thuận mở đường, nhưng chưa bật công tắc
Dự án điện xuyên biên giới là kế hoạch đưa điện qua hạ tầng kết nối nhiều quốc gia, đòi hỏi phối hợp đồng thời về nguồn phát, truyền tải, mua bán và vận hành hệ thống. Vì vậy, chấp thuận có điều kiện của Singapore đáng chú ý như một bước mở lối về thủ tục, chứ chưa phải xác nhận dự án đã sẵn sàng xuất điện.
Ngày 26/10/2026, tại lễ khai mạc Tuần lễ Năng lượng Quốc tế Singapore, Cơ quan Quản lý Thị trường Năng lượng Singapore (EMA) cấp Chấp thuận có điều kiện cho Sembcorp Utilities, đơn vị nhập khẩu điện trong Dự án VMS. Đây là tín hiệu cho phép các bên tiếp tục phát triển kế hoạch xuất khẩu điện sạch từ Việt Nam qua Malaysia tới Singapore. Nhưng chấp thuận ban đầu không thay thế các phê duyệt dự án hay thủ tục đầu tư, xây dựng và xuất khẩu còn phải hoàn tất tại cả ba nước.
Nói cách khác, tin đáng kể không phải là Singapore đã nhận điện Việt Nam, mà là dự án đã vượt qua một cửa quản lý quan trọng. Đánh đồng hai việc này sẽ thổi phồng tiến độ và che khuất khối lượng công việc còn lại.
Quy mô 2 GW nguồn phát, mục tiêu 1,3 GW xuất khẩu
Theo phương án đang được nghiên cứu, VMS dự kiến phát triển khoảng 2 GW điện gió ngoài khơi tại vùng biển phía Nam Việt Nam. Điện sẽ được truyền qua tuyến cáp ngầm cao áp dưới biển dài gần 800 km tới Malaysia; tại đây, một phần sản lượng phục vụ nhu cầu trong nước, còn phần còn lại kết hợp với điện mặt trời để hướng tới xuất khẩu khoảng 1,3 GW điện tái tạo sang Singapore.
Hai con số mô tả hai khâu khác nhau, không mâu thuẫn: khoảng 2 GW là quy mô nguồn điện gió dự kiến ở Việt Nam, còn 1,3 GW là lượng điện tái tạo dự án nhắm tới việc đưa vào Singapore. Hành lang truyền tải kết nối ba nước khiến đây không còn là câu chuyện riêng của một trang trại gió; công suất nguồn phải đi cùng cáp biển, cơ chế chia sẻ sản lượng và phương án vận hành.
Đó cũng là lý do cần giữ đúng cách gọi: đây là kế hoạch điện Việt Nam – Singapore có Malaysia tham gia, không phải một tuyến xuất khẩu song phương đã hoàn thành.
Vai trò Việt Nam và bài toán phối hợp ba nước
Việt Nam giữ vai trò cung cấp nguồn điện gió ngoài khơi, trong khi Malaysia vừa dự kiến sử dụng một phần điện, vừa làm điểm trung chuyển để đưa phần còn lại tới Singapore. Mô hình ấy mở rộng ý nghĩa của dự án: năng lực phát triển nguồn tại Việt Nam chỉ phát huy giá trị xuất khẩu khi gắn được với hạ tầng và thỏa thuận xuyên biên giới.
Cơ sở hợp tác được xây dựng qua Thỏa thuận Phát triển chung ký tháng 5/2025 giữa Liên danh VMS và Liên danh MY Energy Consortium. Việc Singapore cấp chấp thuận có điều kiện nay tạo thêm cơ sở để các bên tiếp tục nghiên cứu kỹ thuật, phương án thương mại và các thủ tục phê duyệt. Đây cũng là một hướng thúc đẩy Sáng kiến Lưới điện ASEAN, vốn đặt mục tiêu tăng kết nối hệ thống điện trong khu vực.
Thách thức vì thế không chỉ nằm ở xây dựng điện gió ngoài khơi quy mô lớn. Ba quốc gia còn phải thống nhất đầu tư truyền tải, cơ chế mua bán điện xuyên biên giới và cách phối hợp vận hành. Chấp thuận của Singapore là động lực, nhưng không thể tự giải quyết những bài toán ấy.
Mốc 2035 còn phụ thuộc nhiều điều kiện
Dự án dự kiến bắt đầu cung cấp điện từ năm 2035, với thời gian cung cấp khoảng 30 năm. Trước mốc đó, các bên còn phải hoàn thiện khảo sát, phương án đầu tư, hạ tầng truyền tải, cơ chế thương mại và thủ tục pháp lý tại Việt Nam, Malaysia và Singapore. Vì vậy, 2035 là kế hoạch dự kiến, không phải lịch giao điện đã được bảo đảm.
Cách nhìn thận trọng không làm nhẹ ý nghĩa của bước tiến mới. Trái lại, nó đặt sự kiện đúng vị trí: Singapore đã phát tín hiệu chấp thuận có điều kiện đối với kế hoạch nhập khẩu, còn dự án vẫn phải chứng minh tính khả thi qua các vòng chuẩn bị tiếp theo. Với một dự án điện xuyên biên giới, tiến độ quản lý và thỏa thuận liên quốc gia quan trọng không kém việc hình thành nguồn phát.
Kết luận: VMS đưa Việt Nam tiến gần hơn tới vai trò nhà cung cấp điện sạch trong mạng lưới khu vực, nhưng hiện mới tiến thêm một bước về thủ tục. Chỉ khi các điều kiện còn lại được đáp ứng, kế hoạch 1,3 GW mới có thể chuyển từ đề xuất thành dòng điện thực sự.
