Ngành STEM tuyển sinh áp đảo: mở ra bản đồ nghề nghiệp mới
Sự áp đảo của ngành STEM tuyển sinh tại các trường nghề và trong tuyển sinh đại học 2026 là hiện tượng học sinh, sinh viên chuyển mạnh sang các ngành khoa học – công nghệ – kỹ thuật – toán học gắn với trí tuệ nhân tạo, dữ liệu, bán dẫn, tự động hóa và năng lượng xanh, phản ánh sự dịch chuyển nhu cầu nhân lực và cách xã hội nhìn nhận về giá trị của việc học trong kỷ nguyên số. Điểm nổi bật nhất là tại Trường cao đẳng Cơ giới và Thủy lợi, nơi học sinh, sinh viên theo học thuộc khối STEM chiếm 91,2% tổng tuyển sinh đầu vào năm học mới. Đây không phải biến động cục bộ mà là phần nổi của “tảng băng” thay đổi đường nghề của giới trẻ. Tuyển sinh đại học 2026 cũng cho thấy khoảng một phần ba thí sinh đăng ký nhập học vào khối ngành STEM, gửi đi thông điệp rất rõ: nếu phổ thông vẫn dạy để thi, học sinh sẽ không đủ năng lực bước vào thị trường lao động đang xoay trục sang công nghệ và dữ liệu. Câu hỏi không còn là “có nên học STEM không”, mà là “hệ thống giáo dục chuẩn bị gì để người học không chỉ chạy theo mốt ngành nghề, mà thực sự làm chủ được thế giới nghề nghiệp mới”.
Trường cao đẳng Cơ giới và Thủy lợi: phòng thí nghiệm của sự chuyển dịch
Nếu cần một minh chứng sống cho làn sóng STEM ở bậc giáo dục nghề nghiệp, trường cao đẳng Cơ giới và Thủy lợi là ví dụ điển hình. Trường hiện đào tạo 16 ngành nghề, trong đó có 8 nghề đạt chuẩn quốc tế, được Đức công nhận 6 nghề và Australia công nhận 2 nghề, với quy mô trên 12.000 học sinh, sinh viên mỗi năm. Năm học 2025 – 2026, trường tổ chức đào tạo hơn 12.700 lượt người học, tỷ lệ tốt nghiệp và có việc làm đạt 97% – một con số cho thấy khối STEM ở đây gắn rất chặt với nhu cầu thị trường. Theo TS Nguyễn Văn Chương, đến thời điểm hiện tại, công tác tuyển sinh năm học 2026 – 2027 đã hoàn thành với 5.547 người học, đạt 107% chỉ tiêu được giao; trong đó, 91,2% thuộc khối STEM. Đây là câu nói có thể trích dẫn: "Tỷ lệ học sinh, sinh viên theo học thuộc khối STEM tại trường đạt 91,2% tổng tuyển sinh đầu vào". Đáng chú ý, trường không chỉ đào tạo kỹ thuật cơ giới hay thủy lợi truyền thống mà còn mở rộng sang công nghệ điện tử – bán dẫn, năng lượng tái tạo, logistics, cùng văn hoá khởi nghiệp với 126 dự án chỉ trong một năm, có dự án đạt giải Nhì cấp quốc gia. Nói cách khác, trường cao đẳng cơ giới đang dịch chuyển vị thế: từ nơi cung cấp lao động kỹ thuật đơn thuần, trở thành “hệ sinh thái” đào tạo nhân lực STEM liên kết doanh nghiệp, chuẩn quốc tế và gắn với chuyển đổi xanh.
AI, dữ liệu, bán dẫn: vì sao trở thành ngành nghề phổ biến với giới trẻ?
Lý do cốt lõi khiến học sinh, sinh viên ồ ạt chọn ngành trí tuệ nhân tạo, khoa học dữ liệu, bán dẫn, tự động hóa hay an ninh mạng là bản đồ nghề nghiệp đang thay đổi nhanh hơn tốc độ điều chỉnh chương trình phổ thông. Những lĩnh vực này không còn là khái niệm xa vời; chúng trực tiếp quyết định chuỗi cung ứng, năng lượng, y tế, nông nghiệp và cả đời sống hàng ngày. Từ THCS, học sinh đã được khuyến khích tìm hiểu các thế giới nghề nghiệp như AI, bán dẫn, khoa học dữ liệu, kinh tế xanh… như một phần định hướng tương lai. Trong bối cảnh đó, việc chọn ngành trí tuệ nhân tạo hay dữ liệu không chỉ vì “hot” mà còn vì cảm nhận rõ cơ hội việc làm. Tại trường cao đẳng Cơ giới và Thủy lợi, hợp tác quốc tế về các ngành nghề mũi nhọn như AI, chuyển đổi xanh, logistics, nông nghiệp xanh và thông minh, công nghệ bán dẫn cho thấy nhà trường đang bám sát xu hướng để cập nhật chương trình, giáo trình và mô hình đào tạo phối hợp với doanh nghiệp. Song, nếu phổ thông vẫn dạy học nặng ghi nhớ, học sinh sẽ bước vào các ngành STEM với nền tảng sai: thiếu tư duy logic, thiếu kỹ năng phân tích dữ liệu, thiếu tiếng Anh – những năng lực nền tảng được chính các chuyên gia giáo dục nhấn mạnh phải hình thành từ sớm. STEM không thể chỉ là tên gọi ngành nghề; nó phải là cách học và cách nghĩ.
Tuyển sinh đại học 2026: lời cảnh báo gửi tới giáo dục phổ thông
Tuyển sinh đại học 2026 cho thấy ít nhất một phần ba tổng số thí sinh đăng ký nhập học vào khối ngành STEM, đánh dấu sự tái định hướng rõ rệt sang các lĩnh vực kỹ thuật và khoa học. Điều này được mô tả thẳng thắn: tuyển sinh đại học 2026 gửi thông điệp rằng thế giới nghề nghiệp đang thay đổi, nên cách chuẩn bị cho học sinh cũng phải thay đổi. Nếu phổ thông chỉ chăm chăm luyện thi để lấy điểm cao, hệ thống đang đánh lạc hướng người học. Giá trị của điểm số không còn bảo đảm khả năng thích ứng với thị trường lao động 5–10 năm tới; ngược lại, người biết đặt câu hỏi, kiểm chứng thông tin, sử dụng công nghệ và tự học sẽ có ưu thế hơn. Chuyển đổi này buộc nhà trường phải đưa STEM vào như một phương pháp học: toán bắt đầu từ bài toán thực tế, vật lý gắn với xe điện và năng lượng tái tạo, hóa học với vật liệu mới, sinh học với công nghệ gen, tin học với dữ liệu và AI. Không thể nói cần sáng tạo nhưng kiểm tra đánh giá vẫn chủ yếu là câu hỏi có một đáp án quen thuộc; càng không thể nói phát triển năng lực nhưng coi điểm số là gần như thước đo duy nhất. Nếu giáo dục không sửa, lựa chọn ngành nghề phổ biến đang nghiêng về STEM sẽ chỉ tạo thêm áp lực cho thế hệ trẻ thay vì mở ra cơ hội thực.
Kết luận: STEM mạnh lên, giáo dục phải thay đổi chứ không chạy theo mốt
Việc hơn 90% học sinh, sinh viên của một trường cao đẳng công lập chọn học khối STEM, với tỷ lệ tốt nghiệp – có việc làm lên tới 97%, không chỉ là câu chuyện thành tích; đó là chỉ báo về việc xã hội đang “bỏ phiếu” cho những ngành nghề gắn với công nghệ, dữ liệu và chuyển đổi xanh. Khi tuyển sinh đại học 2026 cũng nghiêng mạnh về các ngành STEM, hệ thống giáo dục phổ thông buộc phải tự hỏi: mình đang đào tạo thế hệ lao động nào cho tương lai? Quan điểm cần rõ ràng: ủng hộ sự trỗi dậy của STEM nhưng không thần thánh hóa, không xem đó là con đường duy nhất. AI càng phát triển, những năng lực mang tính con người như đồng cảm, trách nhiệm, đạo đức, sáng tạo và khả năng hiểu con người càng trở nên quý hiếm. Giáo dục tốt không tạo ra “cỗ máy STEM” mà tạo ra con người biết kết hợp khoa học – công nghệ với hiểu biết xã hội và nhân văn. Cách hành động thực tế là: phổ thông phải chuyển từ hỏi “học sinh nhớ được bao nhiêu” sang “học sinh làm được gì với kiến thức và có thể tiếp tục học hay không”, tích hợp STEM vào từng môn học, coi ngoại ngữ và dữ liệu là năng lực nền tảng, và đổi mới kiểm tra đánh giá để đo tư duy, quá trình, sản phẩm – không chỉ điểm số. Nếu làm được, làn sóng ngành STEM tuyển sinh hiện nay sẽ không phải “cơn sốt nhất thời”, mà là nền móng cho một lực lượng lao động biết học suốt đời và sống được với nghề mình đã chọn.
