STEM thành “dòng chính”: Khi lựa chọn đại học bám sát thị trường lao động
Tuyển sinh STEM 2026 là cụm từ chỉ bức tranh tuyển sinh đại học trong đó các ngành khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học chiếm tỷ trọng lớn, phản ánh sự dịch chuyển ưu tiên của người học sang những lĩnh vực gắn với nhu cầu nhân lực chiến lược và định hướng phát triển kinh tế dựa trên tri thức và công nghệ cao. Tính đến ngày 21/8, hơn 633.000 thí sinh đã xác nhận nhập học đại học, tăng khoảng 4,2% so với cùng giai đoạn năm trước. Trong số này, khoảng 212.600 thí sinh chọn các ngành STEM, chiếm 33,6% tổng nhập học, tương đương gần một phần ba quy mô tuyển mới. Đây không còn là biến động nhỏ mà là cú xoay trục rõ ràng: lựa chọn đại học đang gắn chặt hơn với xu hướng nhân lực tương lai và các trụ cột tăng trưởng mới của nền kinh tế.
Điểm chuẩn đại học siết chặt: Bộ lọc mới cho chất lượng nguồn nhân lực
Nếu nhìn vào hệ thống điểm chuẩn đại học hiện nay, có thể thấy Bộ Giáo dục đang dùng ngưỡng đầu vào như một bộ lọc chủ động cho cơ cấu nhân lực tương lai. Từ năm nay, thí sinh xét tuyển đại học phải đạt tối thiểu 15 điểm thi tốt nghiệp THPT cho tổ hợp ba môn. Các ngành đặc thù như sư phạm, y khoa, pháp luật có ngưỡng từ 18 tới 22 điểm, cao hơn hẳn mặt bằng chung. Đáng chú ý, trong nhóm STEM, nhiều ngành trí tuệ nhân tạo và khoa học dữ liệu có điểm chuẩn trên 25, trong khi hơn 60% chương trình vi mạch – bán dẫn lấy từ 22,5 điểm trở lên. Nói cách khác, hệ thống điểm chuẩn không chỉ là thước đo đầu vào, mà đang được dùng để ưu tiên và quy hoạch những lĩnh vực khoa học – công nghệ mũi nhọn, đúng với định hướng “siết chất lượng để đổi cơ cấu” của chính sách mới.
Công nghệ bán dẫn: Từ “thử nghiệm” thành “ngành vua công nghệ”
Trong bức tranh tuyển sinh STEM 2026, ngành công nghệ bán dẫn nổi lên như biểu tượng của một chu kỳ đào tạo mới. Năm học 2026-2027 chứng kiến sự bùng nổ của ngành này trong mùa tuyển sinh. Ngưỡng đầu vào bị siết rất chặt: thí sinh phải đạt tối thiểu 7,5 điểm môn Toán và tổng điểm tổ hợp từ 22,75 trở lên ở các chương trình chuẩn. Điểm chuẩn trúng tuyển dao động từ 24 đến hơn 27 điểm, nhiều trường xếp các chuyên ngành vi mạch – bán dẫn vào nhóm có điểm đầu vào cao nhất toàn trường. Không phải ngẫu nhiên mà ngành công nghệ bán dẫn được gọi là “ngành vua công nghệ”, khi từ chỗ đào tạo mang tính thí điểm, nay trở thành tâm điểm chú ý của hàng triệu thí sinh và phụ huynh. Đây là tín hiệu cho thấy Việt Nam đang đặt cược nghiêm túc vào chuỗi giá trị bán dẫn trong dài hạn, chứ không chỉ đón cơ hội ngắn hạn.
Chính sách học bổng, số hóa tuyển sinh và cú hích tâm lý cho người học
Làn sóng dịch chuyển sang STEM không chỉ đến từ thị trường lao động mà còn từ chính sách. Nghị định 179/2026/NĐ-CP đưa ra mức học bổng từ 3,7 đến 8,4 triệu đồng/tháng cho người học trong các ngành khoa học cơ bản và công nghệ chiến lược, tùy đối tượng và trình độ. Toàn bộ sinh viên trúng tuyển chương trình vi mạch bán dẫn đạt chuẩn sẽ được Nhà nước cấp sinh hoạt phí trực tiếp trong khoảng này. Đây là thông điệp rất rõ: Nhà nước sẵn sàng chia sẻ rủi ro tài chính với những ai chọn lĩnh vực khó, dài hạn nhưng có giá trị chiến lược. Song song, quy trình đăng ký, xét tuyển, nộp lệ phí và xác nhận nhập học được thực hiện hoàn toàn trên hệ thống số, giúp giảm sai sót và tạo trải nghiệm minh bạch, nhất quán cho hơn 633.000 thí sinh tham gia.
Xu hướng nhân lực mới: Cơ hội lớn nhưng rủi ro tập trung hóa
Nhìn rộng hơn, mùa tuyển sinh năm nay cho thấy xu hướng nhân lực đang nghiêng rõ về khoa học và công nghệ: các ngành trí tuệ nhân tạo, khoa học dữ liệu, bán dẫn, máy tính, điện – điện tử, tự động hóa… ngày càng thu hút thí sinh. Trong 15 nhóm ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược, hơn 121.000 người đã xác nhận nhập học, chiếm 19,1% tổng quy mô tuyển. Đây là tin tốt cho chiến lược phát triển kinh tế dựa trên công nghệ, nhưng cũng đặt ra rủi ro: sự tập trung quá mạnh vào một cụm ngành có thể tạo cảm giác “lối đi duy nhất” cho giới trẻ. Theo định hướng mới, Bộ Giáo dục sẽ theo dõi cả chuỗi từ đăng ký, nhập học đến việc làm, thu nhập của người tốt nghiệp, đồng thời rà soát, kiểm tra chất lượng đào tạo các ngành công nghệ mũi nhọn. Câu hỏi còn lại là liệu hệ thống giáo dục có kịp nâng chất lượng để đáp ứng kỳ vọng, thay vì chỉ chạy theo số lượng.
