Từ thủ phủ tôm đến trung tâm chế biến sâu hướng ra biển
Chế biến thủy sản Cà Mau theo hướng sâu, dựa trên tự động hóa nhà máy thủy sản và gắn với quy hoạch đô thị biển Khánh Bình Tây, là chiến lược kinh tế biển mới nhằm biến nguồn nguyên liệu tôm khổng lồ thành các sản phẩm xuất khẩu tôm gia tăng giá trị, nâng sức cạnh tranh và mở rộng thị trường xuất khẩu khu vực lẫn toàn cầu. Cốt lõi của chiến lược này là xây dựng trung tâm chế biến seafood hiện đại, đồng thời tái cấu trúc không gian đô thị ven biển để hỗ trợ logistics, dịch vụ và nguồn lao động.
UBND tỉnh Cà Mau đã phê duyệt Đồ án Quy hoạch chung đô thị mới Khánh Bình Tây, xã Đá Bạc đến năm 2045. Đây không phải một bước đi thuần về đô thị, mà là nền tảng không gian cho kinh tế biển dựa trên tôm và thủy sản. Quy hoạch hơn 5.118ha, tổ chức theo mô hình “đô thị biển”, mở trục phát triển thẳng ra biển Tây, tạo chỗ đứng cho cảng cá, dịch vụ hậu cần và các cụm trung tâm chế biến seafood trong tương lai. Xuất phát điểm là thủ phủ tôm của cả nước, Cà Mau đang muốn chuyển từ lợi thế tài nguyên sang lợi thế chế biến và quy hoạch thông minh.
Nhà máy Minh Phú Khánh An: tự động hóa để nâng giá trị con tôm
Nếu quy hoạch đô thị tạo khung, thì Nhà máy Chế biến thủy sản Minh Phú Khánh An chính là “trái tim” công nghệ cho tham vọng chế biến sâu. Nhà máy này được khánh thành tại Khu công nghiệp Khánh An vào ngày 28/6/2026, với diện tích gần 5ha, nhà xưởng 24.500m2, công suất thiết kế 35.000 tấn sản phẩm/năm và dự kiến tạo việc làm cho hơn 5.000 lao động. Con số này cho thấy Cà Mau không còn chấp nhận kiểu chế biến thô, mà hướng tới trung tâm chế biến seafood quy mô công nghiệp. Theo VASEP, đến đầu tháng 9/2026, nhà máy đã chạy khoảng 2/3 công suất và dự kiến đạt 100% vào cuối tháng 9.
Điểm khác biệt không nằm ở diện tích hay sản lượng, mà nằm ở mức tự động hóa nhà máy thủy sản. Các khâu phân cỡ, phân màu, lột xẻ đạt tự động hóa 100%, còn ép duỗi nobashi đạt khoảng 70–80%. Những công đoạn tưởng là “phụ” này lại quyết định độ đồng đều, năng suất và khả năng đáp ứng đơn hàng khắt khe từ thị trường nhập khẩu. Khi dây chuyền tự động hóa được đẩy lên, con tôm không chỉ được cấp đông nguyên liệu mà được biến thành chuỗi sản phẩm đa dạng, từ tẩm bột, sơ chế sâu đến các đơn hàng thiết kế riêng cho từng thị trường. Đây là bước nhảy từ “làm theo đơn” sang “tạo chuẩn” của một trung tâm chế biến thủy sản Cà Mau hiện đại.
Chế biến sâu và giá trị gia tăng: con tôm bước vào sân chơi mới
Chế biến sâu không phải khẩu hiệu mà là cách Cà Mau trả lời sức ép từ thị trường nhập khẩu. Các nhà nhập khẩu ngày càng yêu cầu cao về chất lượng, ổn định, truy xuất nguồn gốc và an toàn thực phẩm, đồng thời đòi hỏi sản phẩm đáp ứng đúng yêu cầu riêng của từng đơn hàng. Trong bối cảnh đó, xuất khẩu tôm gia tăng giá trị là lối ra bắt buộc. Nhà máy Minh Phú Khánh An tập trung vào các sản phẩm giá trị gia tăng, với những công đoạn tẩm bột, ép duỗi nobashi cùng nhiều khâu chế biến khác được tự động hóa cao. Khi tôm được phân khúc cho bán lẻ, nhà hàng, thực phẩm tiện lợi, giá trị không dừng ở khâu nguyên liệu mà lan sang thiết kế sản phẩm.
Theo báo cáo sản xuất, trong 6 tháng đầu năm 2026, Tập đoàn Thủy sản Minh Phú đã sản xuất hơn 24.800 tấn sản phẩm và đặt mục tiêu 68.800 tấn cho cả năm. Lượng hợp đồng đã ký đang ở mức cao, tạo áp lực buộc doanh nghiệp phải tiếp tục hiện đại hóa và tự động hóa để kịp tiến độ giao hàng. Cà Mau hiện có hơn 450.000ha nuôi trồng thủy sản và được xem là thủ phủ tôm quốc gia; nếu chỉ xuất khẩu nguyên liệu, tỉnh sẽ mãi đứng ở “vùng trũng” giá trị. Chế biến sâu đang trở thành chìa khóa nâng sức cạnh tranh của ngành tôm, biến lợi thế vùng nuôi thành sức mạnh công nghiệp.
Quy hoạch đô thị biển: nền hạ tầng cho trung tâm chế biến seafood
Điểm đáng chú ý trong quy hoạch đô thị mới Khánh Bình Tây là định hướng phát triển không gian theo hướng Tây, từ trung tâm hành chính hiện hữu tiến dần ra biển Tây. Đô thị này được xác định phát triển du lịch biển đảo, du lịch sinh thái, đồng thời giữ vai trò thương mại – dịch vụ và đầu mối giao thông đường bộ, đường thủy, đường biển thông qua tuyến đường bộ ven biển và đường tỉnh ĐT.985C. Nói cách khác, đây là “hạ tầng mềm” cho chiến lược kinh tế biển: nơi giao nhau giữa dịch vụ du lịch, cảng cá, logistics thủy sản và các khu công nghiệp chế biến. Khi quy hoạch đồng thời đô thị, du lịch, cảng cá, giao thông ven biển và hạ tầng phòng chống thiên tai, Cà Mau tạo ra một không gian phát triển mới ở phía Tây.
Đồ án quy hoạch được chia hai giai đoạn: ngắn hạn đến năm 2035 và dài hạn đến năm 2045, với tổng diện tích đất xây dựng đô thị dự kiến tăng từ 639,74ha lên khoảng 944,18ha, tương đương 18,45% diện tích khu vực quy hoạch. Trong cơ cấu sử dụng đất, nhóm nhà ở, dịch vụ công cộng, văn hóa – thể thao, cây xanh và giao thông đô thị được phân bổ khá rõ, cho thấy mục tiêu không chỉ là công nghiệp hóa, mà là xây dựng một đô thị biển thích ứng biến đổi khí hậu, có khả năng trữ và tái sử dụng nước cho nhiều mục đích. Khi trung tâm chế biến thủy sản Cà Mau gắn với một đô thị biển được quy hoạch bài bản, câu chuyện xuất khẩu không còn đơn thuần là khối lượng container, mà là chất lượng hệ sinh thái công nghiệp – dịch vụ – dân cư.
Chuỗi giá trị tôm xanh, tuần hoàn và lợi thế cạnh tranh vùng
Điểm mạnh của Cà Mau là không chỉ đầu tư nhà máy mà còn điều chỉnh tư duy phát triển ngành tôm. Theo Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lê Văn Sử, để phát huy lợi thế ngành tôm, tỉnh định hướng phát triển theo hướng xanh, tuần hoàn, phát thải thấp. Từ những dây chuyền tự động hóa ở Khánh An đến những vùng tôm – lúa, tôm – rừng được chuẩn hóa, một chuỗi giá trị mới đang hình thành ở Cà Mau. Khi nguồn nguyên liệu đạt chuẩn môi trường và truy xuất, còn nhà máy đạt chuẩn tự động hóa và chế biến sâu, trung tâm chế biến seafood tại đây đủ năng lực trở thành “hub” xuất khẩu trong khu vực chứ không chỉ cung ứng cho một vài thị trường truyền thống.
Trong 7 tháng đầu năm 2026, kim ngạch xuất khẩu thủy sản của tỉnh đạt hơn 1,3 tỷ USD, tăng gần 7% so với cùng kỳ. Dù con số này ở bình diện quốc gia vẫn còn dư địa tăng trưởng, nó cho thấy thị trường đang tạo lực kéo, buộc Cà Mau phải đi tiếp con đường chế biến sâu và tự động hóa. Tuy nhiên, điểm nghẽn hiện hữu là nguồn lao động: thị trường có đơn hàng, doanh nghiệp có nhà máy và công nghệ, nhưng nhân lực để vận hành tối đa công suất trở thành bài toán khó. Nếu tỉnh giải được bài toán đào tạo nghề, logistics và liên kết vùng nguyên liệu, sự kết hợp giữa quy hoạch đô thị biển và năng lực chế biến sẽ tạo động lực phát triển toàn diện, đưa Cà Mau trở thành đối thủ cạnh tranh xuất khẩu tôm ở tầm khu vực chứ không chỉ là “vựa tôm” nội địa.
