Mỹ phẩm giả là gì và vì sao người tiêu dùng phải tự bảo vệ mình?
Mỹ phẩm giả là sản phẩm làm nhái thương hiệu, không rõ nguồn gốc, hàng nhập lậu hoặc bị giả mạo nhãn mác, không được kiểm soát chất lượng và có thể chứa thành phần gây hại cho sức khỏe người dùng. Ở thị trường Việt Nam, mỹ phẩm giả đang len lỏi từ cửa hàng nhỏ đến bán hàng online, tận dụng tâm lý ham rẻ và thiếu thông tin của người tiêu dùng. Vấn đề không chỉ là da bị kích ứng mà còn là nguy cơ tích tụ hóa chất độc trong cơ thể, trong khi người bán lại thu lợi từ việc coi thường sức khỏe cộng đồng. Nếu bạn không chủ động kiểm tra nguồn gốc, nhãn mác và chất lượng trước khi mua, thì mọi nỗ lực kiểm soát của cơ quan chức năng cũng khó bảo vệ được bạn triệt để.
Nhà nước đang làm gì: siết quản lý mỹ phẩm giả và hàng kém chất lượng
Điều đáng mừng là Bộ Y tế không đứng ngoài cuộc mà đang siết chặt quản lý mỹ phẩm và các sản phẩm liên quan. Về pháp lý, Bộ đã phối hợp xây dựng và trình Chính phủ ban hành Nghị định 90 quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế. Hiện Bộ tiếp tục xây dựng Nghị định về quản lý mỹ phẩm, trong đó nhấn mạnh kiểm tra, giám sát an toàn và kiểm soát chất lượng mỹ phẩm sau khi công bố thông qua bốn hình thức: kiểm tra chuyên ngành, kiểm tra chất lượng theo quy định, kiểm tra hồ sơ sau công bố và kiểm tra từ xa tài liệu kỹ thuật trích xuất từ hồ sơ thông tin sản phẩm. Đó là bước chuyển từ “tin vào hồ sơ công bố” sang “hậu kiểm liên tục”, nghĩa là doanh nghiệp không còn được phép bán hàng rồi mới tính. Đồng thời, Bộ cũng rà soát Luật Dược và văn bản hướng dẫn để tăng cường quản lý chất lượng thuốc, phòng chống thuốc giả, buôn lậu, gian lận thương mại và hàng không rõ nguồn gốc. Đây là nền tảng để xử lý mạnh tay hơn với mỹ phẩm giả, chứ không chỉ dừng ở những đợt kiểm tra phong trào.
Không dừng ở văn bản, hoạt động hậu kiểm cũng đang được triển khai thực tế. Trong 6 tháng đầu năm, Cục Quản lý Dược đã tổ chức 40 đoàn kiểm tra hậu mại, gồm 27 đoàn trong lĩnh vực dược phẩm và 13 đoàn trong lĩnh vực mỹ phẩm, đồng thời lập 37 quyết định xử phạt vi phạm hành chính với tổng số tiền 4,407 tỷ đồng. Đây là con số cho thấy cơ quan quản lý đã chuyển sang thế chủ động, “sờ” trực tiếp vào nhà máy, kho hàng, hệ thống phân phối thay vì trông chờ vào báo cáo. Song song, Bộ Y tế đang phối hợp sửa đổi, bổ sung Nghị định 115 theo hướng tăng chế tài với vi phạm về an toàn thực phẩm, tạo mặt bằng pháp lý chung nghiêm khắc hơn với mọi loại hàng hóa liên quan sức khỏe. Thông điệp gửi tới thị trường rất rõ: kinh doanh mỹ phẩm giả và hàng nhập lậu là cuộc chơi ngày càng rủi ro cao với người bán.
Từ Bắc Ninh nhìn rộng ra: mỹ phẩm giả và hàng nhập lậu không chỉ là chuyện “ở đâu đó”
Các chiến dịch kiểm soát chất lượng chỉ có ý nghĩa khi chạm đến tận cửa hàng và quầy kệ nơi người tiêu dùng mua hàng hàng ngày. Những vụ việc tại Bắc Ninh cho thấy hệ thống quản lý thị trường ở địa phương đã bắt đầu đánh thẳng vào hàng giả, hàng nhập lậu và giả mạo nhãn mác, không để chúng tràn lan như một “chuyện nhỏ”. Đội Quản lý thị trường số 2 của tỉnh đã xử lý ba vụ vi phạm liên quan hàng giả, hàng nhập lậu và nhãn mác, với tổng tiền phạt 63 triệu đồng, đồng thời tiêu hủy nhiều tang vật vi phạm. Điều này cho thấy khi lực lượng địa phương chủ động nắm bắt thị trường, người bán hàng gian không còn cảm giác “vùng trống pháp luật”.
Các vụ thu giữ gần đây cũng minh họa rõ mức độ tinh vi của hành vi giả mạo nhãn mác. Tại một hộ kinh doanh ở xã Hoàng Vân, lực lượng chức năng phát hiện quần áo giả mạo nhãn hiệu Adidas cùng 96 lọ nước hoa dung tích nhỏ là hàng nhập lậu có xuất xứ nước ngoài. Ở một vụ khác, hàng hóa không ghi nhãn hoặc chỉ có nhãn gốc tiếng nước ngoài mà không có nhãn phụ tiếng Việt vẫn được đưa ra thị trường. Đáng lo hơn, hàng trăm phụ tùng xe máy như tem Wave ZX, ổ khóa có logo và nhãn hiệu HONDA, YAMAHA bị phát hiện là giả mạo nhãn hiệu, trong khi chủ hộ không xuất trình được hóa đơn chứng từ hợp pháp. Các vụ việc này không phải chuyện của riêng ngành xe máy; cùng cơ chế giả mạo nhãn mác đó, mỹ phẩm giả hoàn toàn có thể được gắn mác thương hiệu lớn rồi bán cho người tiêu dùng không mảy may nghi ngờ.
Sức mạnh của phối hợp: từ Bộ Y tế đến công an, quản lý thị trường và địa phương
Để kiểm soát mỹ phẩm giả và hàng nhập lậu, một cơ quan không thể làm hết. Điểm đáng chú ý hiện nay là sự phối hợp kiểm soát giữa các cơ quan chức năng từ trung ương đến địa phương đang được tăng cường. Bộ Y tế cho biết đang phối hợp với Bộ Công an, Bộ Công Thương, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch và các cơ quan liên quan để kiểm tra, xử lý hành vi lợi dụng mạng xã hội và bán hàng trực tuyến nhằm kinh doanh thuốc, mỹ phẩm, thực phẩm giả, hàng không rõ nguồn gốc hoặc quảng cáo sai sự thật. Song song, Bộ tiếp tục làm việc với các bộ, ngành và địa phương để tăng cường kiểm tra, giám sát việc thực hiện trách nhiệm quản lý nhà nước, đảm bảo không có “điểm mù” trong hệ thống. Đây là nền tảng để truy vết từ quảng cáo online đến kho hàng và tận nơi sản xuất.
Ở cấp địa phương, sự phối hợp cũng thể hiện rõ qua các đợt kiểm tra thực tế. Khi xử lý các vụ việc tại Bắc Ninh, Đội Quản lý thị trường số 2 không hoạt động đơn lẻ mà phối hợp cùng Phòng Nghiệp vụ – Tổng hợp thuộc Chi cục Quản lý thị trường tỉnh, Phòng Cảnh sát kinh tế – Công an tỉnh và Công an xã Hợp Thịnh. Cách làm này khiến đường dây hàng giả, hàng nhập lậu khó “đánh du kích” và trốn tránh bằng cách chia nhỏ khâu vận chuyển, bảo quản, trưng bày. Đồng thời, đối với trường hợp cơ quan, tổ chức hoặc cán bộ buông lỏng quản lý hay tiếp tay cho vi phạm, Bộ Y tế khẳng định sẽ xem xét xử lý theo tính chất, mức độ vi phạm. Nói cách khác, nếu hệ thống kiểm soát lỏng lẻo, không chỉ người bán hàng giả mà cả người có trách nhiệm quản lý cũng phải trả giá.
Lời kết: Nhận diện mỹ phẩm giả bắt đầu từ ý thức mua sắm của từng người
Các động thái tăng cường kiểm soát chất lượng từ Bộ Y tế và lực lượng quản lý thị trường là tín hiệu tích cực, nhưng không thể thay thế trách nhiệm tự bảo vệ mình của mỗi người tiêu dùng. Mỹ phẩm giả, hàng nhập lậu, sản phẩm giả mạo nhãn mác tồn tại được vì vẫn có người mua mà không bận tâm đến kiểm tra nguồn gốc, nhãn tiếng Việt hay tính hợp pháp của sản phẩm. Khi bạn chọn một lọ kem hoặc chai nước hoa chỉ dựa vào giá rẻ và logo trên hộp, bạn đang đặt sức khỏe của mình lên bàn cược. Sự phối hợp ngày càng chặt chẽ giữa các cơ quan trung ương và địa phương cho thấy Nhà nước đã “ra tay”, nhưng vòng bảo vệ cuối cùng vẫn là quyết định mua hoặc không mua của bạn. Hãy nhớ: mỗi lần từ chối mỹ phẩm không rõ ràng, bạn vừa bảo vệ da, vừa góp phần siết chặt thị trường khỏi hàng giả.
