Tòa án chuyên biệt: nền tảng thể chế cho tham vọng trung tâm tài chính quốc tế
Tòa án chuyên biệt Việt Nam tại Trung tâm tài chính quốc tế là một thiết chế tài phán hiện đại, được thiết kế để giải quyết tranh chấp tài chính, đầu tư và thương mại quốc tế trên cơ sở chuyên môn cao, thủ tục linh hoạt, ngôn ngữ xét xử bằng tiếng Anh và khả năng áp dụng cả pháp luật trong nước lẫn pháp luật nước ngoài theo quy định, nhằm tạo niềm tin pháp lý cho nhà đầu tư toàn cầu. Điểm đáng chú ý là Việt Nam không xem đây chỉ là một “tòa án mới” trong hệ thống Tòa án nhân dân, mà là trụ cột thể chế để nâng tầm trung tâm tài chính quốc tế. Trong bối cảnh thu hút dòng vốn và định chế tài chính toàn cầu, cơ chế giải quyết tranh chấp chuyên nghiệp, minh bạch, hiệu quả và có khả năng dự báo cao được coi là điều kiện sống còn để cạnh tranh với các trung tâm tài chính khu vực. Việc ban hành Luật Tòa án chuyên biệt tại Trung tâm tài chính quốc tế cho thấy lựa chọn chính sách đã khá rõ ràng: muốn có dòng vốn dài hạn, phải đầu tư nghiêm túc vào hạ tầng pháp lý.
Phiên họp Việt Nam - Singapore: bước chuyển từ ý tưởng pháp lý sang tổ chức thực thi
Ngày 05/10/2026, tại trụ sở Tòa án nhân dân tối cao, Nhóm công tác Việt Nam - Singapore tổ chức phiên họp lần thứ 2 về việc thành lập và vận hành tòa án chuyên biệt tại Trung tâm tài chính quốc tế Việt Nam, tiếp nối phiên làm việc trực tuyến ngày 12/8/2026. Sự kiện này không chỉ mang tính nghi thức hợp tác song phương, mà là dấu mốc chuyển từ xây dựng khung pháp lý sang xử lý những câu hỏi rất cụ thể về mô hình tổ chức và vận hành. Phía Việt Nam, do Phó Chánh án TANDTC Lê Tiến chủ trì, xác định rõ mục tiêu của phiên họp là triển khai sâu hơn các nội dung đã thống nhất, từ thiết kế bộ máy đến chuẩn bị nhân lực và quy trình. Về phía Singapore, Thẩm phán Tòa án Tối cao, Chánh án Tòa Thương mại Quốc tế Singapore Philip Jeyaretnam nhấn mạnh Tòa án Tối cao Singapore sẵn sàng hỗ trợ Việt Nam trong quá trình xây dựng và phát triển tòa án chuyên biệt. Ở đây, hợp tác Singapore Việt Nam không dừng ở chia sẻ "bài học thành công" mà hướng đến đồng hành thể chế, với các chương trình thực tập cho thư ký tòa án và lộ trình hoạt động rõ ràng cho Nhóm công tác.
SICC: kinh nghiệm thực tiễn cho thiết kế thể chế và bộ máy tòa án chuyên biệt
Tòa Thương mại Quốc tế Singapore (SICC) là điểm tham chiếu mà Việt Nam chủ động lựa chọn, bởi Singapore đã trở thành một trung tâm tài chính và giải quyết tranh chấp thương mại quốc tế quan trọng của khu vực. Điều Việt Nam quan tâm không chỉ là các quy định trên giấy, mà là cách SICC tổ chức và vận hành hằng ngày: cách tuyển chọn thẩm phán, cách xử lý vụ việc phức tạp có yếu tố nước ngoài, và đặc biệt là cách thiết kế thủ tục nhằm bảo đảm tính tranh tụng, quyền tự định đoạt của các bên và khả năng lựa chọn pháp luật áp dụng. Quan điểm của Phó Chánh án Lê Tiến rất thực tế: phía Singapore không chỉ được đề nghị chia sẻ kết quả đạt được mà còn cả những khó khăn SICC từng gặp và cách giải quyết. Đây là lựa chọn khôn ngoan. Học kinh nghiệm SICC không phải để sao chép mô hình, mà để nhận diện trước “điểm nghẽn” thể chế, từ xung đột pháp luật, khác biệt văn hóa tố tụng, đến cách bảo đảm thi hành phán quyết. Việt Nam cần những bài học này để tránh vòng lặp thử - sai tốn kém khi xây dựng hệ thống tòa án chuyên biệt Việt Nam.
Tập trung vào thể chế, bộ máy và thủ tục: ba trụ cột phải cải thiện đồng bộ
Nếu chỉ xây một tòa án chuyên biệt trên giấy, Trung tâm tài chính quốc tế sẽ không đủ sức cạnh tranh với các điểm đến khác. Do đó, nhiệm vụ hiện nay được xác định là hoàn thiện đồng bộ tổ chức bộ máy, nhân lực, quy trình tố tụng, cơ chế phối hợp và các điều kiện bảo đảm vận hành hiệu quả. Trong hai ngày làm việc 5–6/10, Nhóm công tác hai nước tập trung trao đổi 10 nhóm nội dung bám sát Luật Tòa án chuyên biệt, cho thấy hướng đi không né những vấn đề kỹ thuật phức tạp mà đối diện trực diện. Từ góc nhìn chính sách, thể chế là điểm khởi đầu, nhưng nếu bộ máy không chuyên nghiệp và thủ tục không nhất quán, niềm tin nhà đầu tư sẽ bị bào mòn. Các yếu tố như xét xử bằng tiếng Anh, khả năng có thẩm phán nước ngoài, hay áp dụng pháp luật nước ngoài chỉ phát huy hiệu quả khi đi kèm quy trình minh bạch và nhân lực được đào tạo bài bản. Chính vì vậy, hợp tác Singapore Việt Nam về đào tạo thẩm phán, thư ký và các chủ thể tham gia giải quyết tranh chấp là phần không thể tách rời của chiến lược xây dựng tòa án chuyên biệt phục vụ trung tâm tài chính quốc tế.
Không sao chép SICC, mà tùy biến để phục vụ lợi ích dài hạn của Việt Nam
Một điểm được nêu rõ tại phiên họp là Việt Nam không coi kinh nghiệm SICC như một "công thức" phải tuân thủ tuyệt đối. Việc nghiên cứu SICC kinh nghiệm được nhìn nhận như quá trình lựa chọn và tiếp thu những nội dung phù hợp với điều kiện pháp lý và thực tiễn trong nước, đồng thời bảo đảm tính hiện đại, chuyên nghiệp và khả năng hội nhập quốc tế cho thiết chế mới. Điều này là chìa khóa để tránh rơi vào tình trạng áp dụng máy móc mô hình nước ngoài rồi phải chỉnh sửa liên tục. Theo định hướng, việc thành lập tòa án chuyên biệt là xây dựng một cơ chế tài phán đủ sức xử lý tranh chấp tài chính, đầu tư và kinh doanh có mức độ phức tạp cao, đáp ứng yêu cầu của môi trường giao dịch quốc tế chứ không chỉ mở thêm một phòng xử án. Phiên họp lần thứ 2 của Nhóm công tác Việt Nam - Singapore vì vậy là bước đi cụ thể trong quá trình chuyển từ xây dựng khung pháp lý sang chuẩn bị điều kiện tổ chức và vận hành. Nếu Việt Nam tiếp tục nghiêm túc nghiên cứu, chọn lọc kinh nghiệm Singapore và kiên trì với chuẩn mực minh bạch, dự báo được, tòa án chuyên biệt có thể trở thành điểm tựa thể chế giúp trung tâm tài chính quốc tế không chỉ được thành lập trên danh nghĩa mà hoạt động hiệu quả trong thực tế, đồng thời làm sâu sắc hơn quan hệ Đối tác Chiến lược toàn diện Việt Nam - Singapore.
