Tăng tốc xây dựng nhà máy điện mặt trời Việt Nam: 690 MW không còn là con số thử nghiệm
Làn sóng xây dựng nhà máy điện mặt trời Việt Nam với tổng công suất 690 MW trong vài tháng gần đây phản ánh bước chuyển rõ rệt từ giai đoạn thăm dò sang giai đoạn đầu tư quy mô lớn, kết hợp công nghệ hiện đại, mô hình nổi trên hồ thủy điện và cơ chế thị trường điện cạnh tranh để phục vụ mục tiêu năng lượng sạch, an ninh điện và tăng trưởng xanh trên phạm vi quốc gia. Hai dự án tâm điểm của làn sóng này là Dầu Tiếng 5 450 MW tại Tây Ninh và nhà máy Đồng Nai 2 nổi 240 MW tại Lâm Đồng, đều được triển khai với tham vọng vừa bổ sung nguồn điện sạch, vừa thử nghiệm những mô hình kỹ thuật – thị trường mới cho hệ sinh thái năng lượng tái tạo Việt Nam.
Dầu Tiếng 5 450 MW: dự án lớn và phép thử cho thị trường điện cạnh tranh
Điểm sáng rõ nhất trong bức tranh này là Dầu Tiếng 5 450 MW, nhà máy điện mặt trời vừa được khởi công ngày 4/8 tại xã Dương Minh Châu, Tây Ninh, với tổng vốn đầu tư 7.774 tỷ đồng. Đây không chỉ là dự án điện mặt trời lớn nhất của tỉnh, mà còn cho thấy địa phương sẵn sàng biến lợi thế bức xạ mặt trời thành trụ cột phát triển năng lượng sạch. Theo thiết kế, nhà máy có công suất lắp đặt khoảng 450 MW và dự kiến sau khi vận hành thương mại vào cuối năm 2027 sẽ phát lên lưới khoảng 808 GWh điện mỗi năm, bổ sung đáng kể nguồn điện sạch trong bối cảnh nhu cầu sử dụng điện ngày càng tăng. Việc dự án thuộc nhóm đầu tiên áp dụng cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) cho thấy Việt Nam đang thử nghiệm nghiêm túc một thị trường điện cạnh tranh, nơi các doanh nghiệp có nhu cầu điện xanh có thể mua điện trực tiếp từ đơn vị phát điện thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào mua buôn truyền thống.
Đồng Nai 2 nổi 240 MW: mô hình kết hợp thủy điện – năng lượng tái tạo nên được nhân rộng
Nếu Dầu Tiếng 5 gây chú ý nhờ quy mô và cơ chế thị trường, thì nhà máy Đồng Nai 2 nổi 240 MW lại cho thấy cách Việt Nam có thể xây dựng năng lượng sạch mà không gia tăng áp lực đất đai. Dự án điện mặt trời nổi trên lòng hồ thủy điện Đồng Nai 2 tại Lâm Đồng, do một doanh nghiệp thủy điện làm chủ đầu tư, có tổng mức đầu tư khoảng 4.916,12 tỷ đồng, công suất khoảng 240 MW trên diện tích sử dụng 354,8 ha, trong đó khoảng 350 ha mặt nước dành cho các cụm pin quang điện nổi. Việc tận dụng hồ thủy điện hiện hữu để lắp đặt pin và dùng chung hạ tầng truyền tải giúp tiết kiệm không gian, giảm xung đột với nông nghiệp và dân cư, đồng thời mở ra mô hình khai thác hai tầng – thủy điện và điện mặt trời – trên cùng một diện tích mặt nước. Kế hoạch triển khai từ quý I/2026 đến hết quý IV/2027 với giai đoạn thi công chính từ quý IV/2026 cho thấy đây là dự án được chuẩn bị kỹ về thủ tục và hạ tầng trước khi hòa lưới thương mại.
Công nghệ lưu trữ và hạ tầng truyền tải: lời giải cho bài toán ổn định nguồn năng lượng tái tạo
Hai nhà máy điện mặt trời Việt Nam này đều không dừng lại ở việc lắp pin trên diện rộng, mà tập trung vào giải quyết điểm yếu cố hữu của năng lượng tái tạo: tính biến động theo thời tiết và thời gian trong ngày. Dầu Tiếng 5 được đầu tư đồng bộ với hệ thống pin hiệu suất cao, biến tần phân tán, trạm biến áp 220 kV và hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin (BESS), nhằm tăng tính ổn định và bảo đảm kết nối an toàn với lưới điện quốc gia. Đồng Nai 2 nổi cũng tích hợp BESS quy mô khoảng 25 MW/50 MWh, để tích trữ điện khi phát dư và hỗ trợ vận hành khi công suất giảm do thời tiết, đồng thời đầu tư trạm biến áp 220 kV mới và nâng cấp đường dây đấu nối với thủy điện Đồng Nai 2. Một câu trích dẫn quan trọng từ tài liệu dự án là: “Việc tích hợp hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin được xem là giải pháp quan trọng nhằm nâng cao tính ổn định của nguồn điện tái tạo trong bối cảnh tỷ trọng điện mặt trời ngày càng tăng trong hệ thống điện quốc gia”.
Năng lượng tái tạo trong chiến lược chuyển dịch xanh của Việt Nam: hai dự án, nhiều kỳ vọng
Điều đáng chú ý là cả Tây Ninh và Lâm Đồng đều đặt các dự án này trong khung khổ cam kết chuyển đổi năng lượng sạch và phát triển bền vững. Với Dầu Tiếng 5, tỉnh Tây Ninh xem đây là dấu mốc quan trọng trong chiến lược phát triển năng lượng sạch, gắn với lộ trình giảm phát thải và hướng tới tăng trưởng xanh; tỉnh ưu tiên phát triển các nguồn năng lượng tái tạo, đầu tư hạ tầng truyền tải, hệ thống lưu trữ và công nghiệp hỗ trợ để hình thành hệ sinh thái năng lượng hiện đại. Đồng Nai 2 nổi lại được nhấn mạnh như một hướng đi có nhiều tiềm năng trong chiến lược phát triển năng lượng bền vững của Việt Nam, khi vừa tận dụng hiệu quả hạ tầng thủy điện, vừa giảm áp lực sử dụng đất và gia tăng nguồn điện sạch trong bối cảnh nhu cầu điện tiếp tục tăng cao. Nếu cả hai dự án về đích đúng tiến độ và vận hành hiệu quả, chúng sẽ là bằng chứng thuyết phục rằng Việt Nam không chỉ nói về chuyển dịch xanh, mà đang đầu tư vào những mô hình cụ thể, đa dạng và có thể nhân rộng cho giai đoạn tiếp theo của quá trình xây dựng năng lượng sạch.
