Vì sao sức khỏe phải đi trước hành lý trong mọi chuyến đi lễ
Sức khỏe du lịch lễ là việc chủ động phòng ngừa dị ứng, ngộ độc thức ăn và các vấn đề bệnh lý thường gặp bằng cách chuẩn bị hành trang sức khỏe, tủ thuốc cá nhân và kiến thức xử trí cơ bản trước, trong và sau chuyến đi, nhằm bảo vệ cả gia đình khi phải thích nghi với môi trường, thời tiết và đồ ăn thay đổi hoàn toàn. Những chuyến đi chơi xa trong kỳ nghỉ lễ rất hấp dẫn, nhưng thay đổi môi trường, thời tiết và chế độ ăn uống khiến cơ thể dễ bị “sốc” hơn chúng ta tưởng. Kỳ nghỉ Quốc khánh 2/9 là ví dụ điển hình: hàng loạt gia đình đổ ra biển, lên núi, tham gia hoạt động ngoài trời, đồng nghĩa với việc tiếp xúc hàng loạt tác nhân mới có thể gây dị ứng hoặc rối loạn tiêu hóa. Nếu coi sức khỏe là chuyện đến đâu hay đến đó, bạn đang đánh đổi cả chuyến đi chỉ vì vài phút chủ quan.
Biển, núi và những “cái bẫy” dị ứng, ngộ độc thường bị xem nhẹ
Vấn đề không nằm ở việc đi biển hay lên núi, mà ở chỗ chúng ta thường quên rằng cơ thể cần thời gian để thích nghi với nhiệt độ, độ ẩm, độ cao và thức ăn lạ. Tại các vùng biển, hải sản tươi sống dễ trở thành tác nhân gây ngộ độc histamin nếu cá ngừ, cá thu, cá ngừ đại dương không được bảo quản đủ lạnh, vi khuẩn sẽ phân hủy histidin thành histamin, gây ngứa dữ dội, đỏ bừng mặt, nổi mề đay, nôn mửa, đau bụng quặn. Theo TS.BS. Nguyễn Hữu Trường – Phó Giám đốc Trung tâm Dị ứng miễn dịch lâm sàng, Bệnh viện Bạch Mai, ngay cả người chưa từng dị ứng cũng có thể gặp phản ứng kiểu dị ứng sau bữa hải sản như vậy. Ở vùng núi, phấn hoa, cỏ dại, lông sâu róm, ong, vắt và không khí se lạnh là “combo” dễ kích hoạt dị ứng toàn thân hoặc cơn hen cấp ở người có bệnh nền. Thêm vào đó, món ăn từ côn trùng, ấu trùng ve sầu, bọ xít đen chiên từng ghi nhận nhiều ca ngộ độc do vi khuẩn, ký sinh trùng, nấm độc và hóa chất tồn dư. Ai xem đó là “đặc sản cho biết” mà không cân nhắc rủi ro, là đang chơi đùa với sức khỏe của mình.
Hành trang sức khỏe: túi y tế du lịch phải có gì?
Một chiếc vali gọn gàng nhưng thiếu túi y tế du lịch nghĩa là bạn bỏ quên lớp bảo vệ đầu tiên cho cả nhà. TS.BS. Nguyễn Hữu Trường khuyến nghị mỗi gia đình nên chuẩn bị sẵn tủ thuốc cá nhân nhỏ gọn trước khi lên xe hay máy bay, trong đó có thuốc kháng histamin thế hệ mới để giảm nhanh nổi mề đay, ngứa, hắt hơi, sổ mũi do dị ứng thức ăn, thời tiết hoặc côn trùng đốt, với ưu điểm ít gây buồn ngủ hơn thuốc thế hệ cũ. Trung tâm Kiểm soát bệnh tật TP.HCM nhấn mạnh: túi y tế du lịch nên có thuốc hạ sốt, giảm đau Paracetamol với dạng và liều phù hợp, băng cá nhân, băng cuộn, gạc, bông y tế, nước muối sinh lý hoặc dung dịch sát khuẩn, cùng kéo và nhíp nhỏ để sơ cứu. Ngoài ra, cần chuẩn bị thuốc chống say tàu xe phù hợp, lưu ý một số loại có thể gây buồn ngủ nên người lái xe phải dùng rất thận trọng. Nhiệt kế điện tử, khẩu trang, dung dịch vệ sinh tay, kem chống nắng, sản phẩm chống muỗi và côn trùng là những thứ nhỏ nhưng có thể cứu cả chuyến đi khỏi bị gián đoạn.
- Thuốc kháng histamin thế hệ mới, thuốc hạ sốt, giảm đau phù hợp cho người lớn và trẻ em.
- Thuốc chống say tàu xe, chú ý cảnh báo gây buồn ngủ khi phải lái xe hoặc vận hành máy móc.
- Bộ sơ cứu nhỏ: băng cá nhân, băng cuộn, gạc, bông, nước muối sinh lý, dung dịch sát khuẩn, kéo, nhíp.
- Nhiệt kế điện tử, khẩu trang, dung dịch vệ sinh tay, kem chống nắng, sản phẩm chống muỗi, chống côn trùng.
Ăn uống thế nào để tránh dị ứng và ngộ độc thức ăn khi đi lễ
Trong mọi chuyến đi, thực đơn mới luôn là phần thú vị, nhưng nếu không kiểm soát, đó cũng là con đường ngắn nhất dẫn tới ngộ độc thức ăn. Với hải sản, hãy chọn cơ sở ăn uống có vệ sinh, chú ý nguồn gốc và điều kiện bảo quản, loại bỏ ngay món cá có mùi lạ, màu sắc bất thường hoặc không đảm bảo lạnh đủ sâu. Người có tiền sử dị ứng hải sản, thực phẩm hoặc từng bị phản vệ nặng phải mang theo đơn thuốc chuyên khoa, ghi nhớ rõ mình dị ứng với gì và luôn hỏi kỹ thành phần món ăn trước khi thử. Các món từ côn trùng, ấu trùng nên chỉ dùng khi đó là loài phổ biến, nguồn gốc rõ ràng, còn tươi sống; tuyệt đối tránh côn trùng lạ, đã chết, màu sắc hay hình dạng bất thường. Việc săn bắt côn trùng tự nhiên để chế biến mà không có kiến thức nhận diện là rất liều lĩnh, vì đã có trường hợp ngộ độc liên quan đến ấu trùng ve sầu nhiễm nấm độc Ophiocordyceps heteropoda và ăn bọ xít đen chiên. Thêm vào đó, nên hạn chế các món sống, tái, tiết canh, nộm, rau sống và hải sản chưa được nấu chín kỹ để giảm tối đa nguy cơ rối loạn tiêu hóa và nhiễm khuẩn.
Chuẩn bị trước khi khởi hành và dấu hiệu cần đến cơ sở y tế
Một chuyến đi lễ an toàn bắt đầu từ việc chuẩn bị kỹ lưỡng cho những người dễ tổn thương nhất trong gia đình. Người đang điều trị bệnh mạn tính như tăng huyết áp, đái tháo đường, hen suyễn cần mang đầy đủ thuốc theo đơn và hướng dẫn của bác sĩ, đủ cho toàn bộ thời gian chuyến đi và dự phòng thêm trong trường hợp hành trình kéo dài hoặc phát sinh thay đổi. Đối với người có tiền sử dị ứng, thuốc dự phòng phải nằm trong hành trang sức khỏe, và danh sách những tác nhân từng gây dị ứng cần được ghi lại, lưu trên điện thoại hoặc trong ví. Theo hướng dẫn của TS.BS. Nguyễn Hữu Trường, mỗi gia đình nên chuẩn bị sẵn thuốc kháng histamin thế hệ mới trước khi lên xe, lên máy bay để xử trí sớm các triệu chứng dị ứng nhẹ. Tuy nhiên, tự xử trí chỉ là bước đầu. Nếu xuất hiện nổi mề đay toàn thân, sưng môi, sưng mặt, nghẹn họng, khó thở sau khi ăn hoặc bị côn trùng đốt, phải nghĩ đến phản vệ và tìm đến cơ sở y tế ngay. Trong các tình huống tiêu chảy kéo dài, đi kèm sốt cao, đau bụng nhiều, phân có máu, nôn nhiều hay có dấu hiệu mất nước như khát nhiều, khô môi, tiểu ít, bạn cũng không nên cố chịu mà cần khám sớm.
Kết luận đơn giản là: kế hoạch du lịch càng kỹ, hành trình càng dài thì khâu chuẩn bị sức khỏe càng phải nghiêm túc. Một túi y tế du lịch được sắp xếp tốt, vài cuộc hẹn bác sĩ để kiểm tra thuốc men trước khởi hành, cùng sự tỉnh táo khi chọn món ăn và hoạt động ngoài trời sẽ giúp kỳ nghỉ lễ thực sự là thời gian nghỉ ngơi, không phải chuỗi ngày chạy cấp cứu. Hãy coi việc chuẩn bị sức khỏe du lịch lễ là thói quen bắt buộc, giống như việc mua vé hay đặt phòng – bởi khi sức khỏe đi cùng bạn ngay từ đầu, mọi hành trình đều trở nên nhẹ nhàng hơn.
