Chăm sóc tại cộng đồng phải bắt đầu từ phòng bệnh
Chăm sóc người cao tuổi tại cộng đồng là cách tổ chức dịch vụ y tế, hỗ trợ an sinh và sinh hoạt xã hội ngay gần nơi họ sống, với sự phối hợp của gia đình, chính quyền và các tổ chức địa phương. Khi già hóa dân số ngày càng rõ nét, đây không còn là phần việc riêng của ngành y tế mà là yêu cầu chung để người cao tuổi được sống khỏe mạnh, an toàn và có ích. Tại Thanh Hóa, người cao tuổi chiếm 15,8% dân số toàn tỉnh, một tỷ lệ khiến việc đổi mới phương thức chăm sóc trở nên cấp thiết.
Mô hình tốt cần chuyển trọng tâm từ chờ phát bệnh sang khám định kỳ, sàng lọc và hướng dẫn tự chăm sóc. Từ năm 2020 đến nay, toàn tỉnh có gần 1,6 triệu lượt người cao tuổi được khám sức khỏe định kỳ; 375.650 người được sàng lọc bệnh về mắt, trong đó 35.670 người được phẫu thuật thay thủy tinh thể miễn phí. Những con số này cho thấy dịch vụ gần dân có thể cải thiện cơ hội phát hiện bệnh sớm, nhưng kết quả bền vững đòi hỏi theo dõi liên tục, không chỉ tổ chức những đợt khám rời rạc.
Kết nối trạm y tế, gia đình và mạng lưới địa phương
Chất lượng chăm sóc sức khỏe người cao tuổi phụ thuộc vào việc các mắt xích phối hợp với nhau. Trạm y tế có thể tư vấn và quản lý bệnh mạn tính; gia đình nhận biết thay đổi trong sinh hoạt; chính quyền và các tổ chức xã hội hỗ trợ người sống một mình, có hoàn cảnh khó khăn hoặc cần trợ giúp thường xuyên. Bảo hiểm y tế cũng là một phần thiết yếu của an sinh người cao tuổi: tại Thanh Hóa, tỷ lệ bao phủ trong nhóm này đạt trên 73,1%, còn 81.801 người có hoàn cảnh khó khăn được hỗ trợ mua thẻ.
Các mạng lưới tại nơi cư trú giúp biến sự phối hợp thành việc làm đều đặn. Thanh Hóa đã có câu lạc bộ chăm sóc sức khỏe người cao tuổi ở 166 xã, phường; hơn 220.810 người được lập sổ theo dõi sức khỏe điện tử để hỗ trợ quản lý bệnh và duy trì thông tin giữa các lần chăm sóc. Đây là hướng đi đáng nhân rộng, miễn là hồ sơ và hoạt động tư vấn thực sự giúp nhân viên y tế, người thân và người cao tuổi ra quyết định kịp thời, thay vì chỉ dừng ở thống kê.
Kiến thức sức khỏe cần đến được từng gia đình
Đầu tháng 10, Chi cục Dân số tỉnh tổ chức tập huấn về chăm sóc sức khỏe người cao tuổi tại cộng đồng và thích ứng với già hóa dân số ở phường Phan Rang và xã Diên Khánh, với gần 350 người cao tuổi, cán bộ chuyên trách và cộng tác viên dân số tham gia. Nội dung tập trung vào tăng huyết áp, tiểu đường, bệnh xương khớp, tim mạch, cùng chế độ dinh dưỡng, nghỉ ngơi và vận động phù hợp. Đây là những kiến thức thiết thực bởi phần lớn việc chăm sóc diễn ra hàng ngày tại nhà, nơi một thay đổi nhỏ trong ăn uống hay vận động có thể giúp người cao tuổi chủ động hơn.
Một người tham dự cho biết buổi tư vấn giúp bà có thêm kiến thức, nhất là về dinh dưỡng và chăm sóc sức khỏe. Tác động như vậy cần được nối dài bằng hướng dẫn dễ hiểu, khám định kỳ và hỗ trợ người chăm sóc trong gia đình. Theo kế hoạch chăm sóc sức khỏe người cao tuổi giai đoạn 2026–2030, tỉnh đặt mục tiêu đến năm 2030, toàn bộ người cao tuổi được khám định kỳ hoặc sàng lọc miễn phí ít nhất mỗi năm một lần và được lập hồ sơ theo dõi; 90% được phát hiện, điều trị và quản lý bệnh không lây nhiễm.
Sống khỏe còn là được kết nối và tiếp tục đóng góp
Chăm sóc không thể chỉ đo bằng số lần khám hay danh mục dịch vụ. Đời sống tinh thần, cảm giác được tôn trọng và cơ hội duy trì quan hệ xã hội cũng là phần cốt lõi của sức khỏe người cao tuổi. Các câu lạc bộ dưỡng sinh, dân vũ và mô hình liên thế hệ tạo không gian để vận động, giao lưu, chia sẻ kinh nghiệm; gia đình cũng góp phần bằng việc trò chuyện, đưa người thân đi khám và khuyến khích sinh hoạt phù hợp.
Người cao tuổi không nên chỉ được nhìn nhận như đối tượng thụ hưởng chính sách. Khi được tạo điều kiện, kinh nghiệm và trí tuệ của họ có thể tiếp tục đóng góp cho gia đình, khu dân cư và xã hội. Trong tháng 10 và những năm tiếp theo, ngành y tế tỉnh dự kiến triển khai thêm hoạt động chăm sóc; Chi cục Dân số cũng tiếp tục truyền thông để gia đình chú ý đến khám định kỳ, lối sống lành mạnh và nhu cầu tinh thần. Kết luận cần rõ ràng: mô hình cộng đồng chỉ thành công khi vừa bảo vệ sức khỏe, bảo đảm an sinh, vừa tạo điều kiện để người cao tuổi sống vui và giữ vai trò chủ động.
