Từ vị trí địa lý đến lợi thế cạnh tranh
Thương mại xuyên biên giới là hoạt động trao đổi hàng hóa, dịch vụ giữa các khu vực thuộc những quốc gia khác nhau, dựa vào kết nối giao thông, cửa khẩu và các dịch vụ hỗ trợ để đưa hàng tới thị trường. Cao Bằng giáp Quảng Tây, Trung Quốc, đồng thời nằm trên tuyến kết nối Việt Nam–ASEAN với thị trường Tây Nam Trung Quốc; vị trí này mở ra cơ hội giao thương, nhưng không tự bảo đảm tăng trưởng. Tại Hội thảo khoa học quốc tế “Phát triển kinh tế và thương mại xuyên biên giới” tổ chức ở Cao Bằng ngày 9/11/2026, nhà quản lý, chuyên gia và doanh nghiệp đã bàn về logistics, thị trường và hợp tác vùng biên. Sau một thập kỷ phát triển kinh tế cửa khẩu kể từ hội thảo năm 2016, địa phương đã mở rộng không gian giao thương, song nhiệm vụ hiện nay khó hơn: biến lưu lượng qua biên giới thành sản xuất, việc làm và thu nhập tại chỗ. Địa lý là lợi thế khởi đầu; năng lực kết nối mới quyết định lợi thế ấy có thành sức cạnh tranh hay không.

Cửa khẩu có hàng hóa, nhưng giá trị phải được giữ lại
Cao Bằng đã nâng cấp các cặp Trà Lĩnh–Long Bang và Tà Lùng–Thủy Khẩu lên cửa khẩu quốc tế, đồng thời đưa cửa khẩu song phương Lý Vạn–Thạc Long vào vận hành chính thức. Những bước đi này mở rộng cửa ngõ cho giao thương, du lịch và giao lưu nhân dân. Tuy vậy, quy mô hàng hóa qua địa bàn không đồng nghĩa với giá trị tương ứng được tạo ra trong tỉnh. Nguồn hàng xuất nhập khẩu vẫn phụ thuộc nhiều vào các địa phương khác; hàng có nguồn gốc sản xuất trực tiếp tại Cao Bằng chiếm khoảng 8,7%. Nếu thiếu chế biến, kho bảo quản, kiểm nghiệm và dịch vụ phân phối, tỉnh dễ chỉ làm điểm trung chuyển, còn phần giá trị cao nằm ở nơi khác. Vì vậy, đánh giá cửa khẩu Cao Bằng không nên chỉ đếm hàng qua lại. Câu hỏi có ý nghĩa hơn là doanh nghiệp địa phương tham gia được khâu nào và doanh thu, việc làm phát sinh ở đâu.
Muốn trả lời, cần xác định nhu cầu dịch vụ của từng dòng hàng, dịch vụ nào đã có, dịch vụ nào còn thiếu và doanh nghiệp trong tỉnh có thể cung ứng khâu nào. Vận tải, giao nhận, bảo quản, kiểm nghiệm và hỗ trợ chủ hàng đều có thể tạo việc làm, doanh thu và giá trị gia tăng tại địa phương. Đây là điểm nối giữa giao thương Cao Bằng với sinh kế người dân: dòng hàng chỉ trở thành cơ hội rộng hơn khi doanh nghiệp, người lao động và nhà cung cấp dịch vụ địa phương có thể tham gia.

Kết nối giao thương cần hạ tầng và đối tác thật
Hạ tầng giao thông là điều kiện then chốt để giảm trở ngại vận tải và khiến nhà đầu tư tin rằng hàng hóa có thể lưu thông ổn định. Tỉnh đang đôn đốc thi công cao tốc Đồng Đăng–Trà Lĩnh và chuẩn bị đầu tư tuyến Bắc Kạn–Cao Bằng. Nhưng đường mới chỉ giải quyết một phần bài toán: cần đi cùng trung tâm logistics, năng lực chế biến, kho bãi và liên kết với vùng sản xuất. Định hướng của tỉnh là tổ chức các hành lang thương mại xuyên biên giới gắn với vùng nguyên liệu, logistics và công nghiệp chế biến, đồng thời phối hợp với Lạng Sơn, Thái Nguyên và địa phương lân cận để tránh đầu tư trùng lặp. Đây là lựa chọn đúng nếu được triển khai theo nhu cầu thực tế của hàng hóa, thay vì xây hạ tầng rồi chờ doanh nghiệp tự tìm đến.
Hội thảo đã tạo bước nối cụ thể giữa trao đổi chính sách và nhu cầu doanh nghiệp: phiên kết nối trực tiếp quy tụ khoảng 30 doanh nghiệp, hợp tác xã Cao Bằng cùng các đối tác Trung Quốc; tại chín bàn giao thương diễn ra 59 lượt trao đổi, 14 cặp doanh nghiệp ký biên bản ghi nhớ và 16 cặp thống nhất tiếp tục đàm phán. Những kết quả này đáng chú ý, nhưng biên bản chỉ có ý nghĩa khi được chuyển thành hợp đồng, dự án và dịch vụ vận hành. Lãnh đạo tỉnh yêu cầu xây dựng danh mục nhiệm vụ, dự án ưu tiên khả thi và hỗ trợ doanh nghiệp thực hiện các cam kết. Hiệu quả nên được kiểm tra bằng thời gian thông quan, chi phí logistics, dự án đầu tư, việc làm mới và mức độ hài lòng của doanh nghiệp.

Thước đo cuối cùng là lợi ích tại địa phương
Cao Bằng có cơ sở để mở rộng kinh tế biên giới, nhưng cửa khẩu không thể thay thế năng lực sản xuất và dịch vụ. Chính quyền cần ưu tiên kết nối đường bộ với cửa khẩu, nâng chất lượng logistics và kiểm nghiệm, đồng thời giúp doanh nghiệp địa phương tham gia sâu hơn vào chế biến, bảo quản và giao nhận. Doanh nghiệp cũng cần xem hợp tác xuyên biên giới là cơ hội xây dựng chuỗi cung ứng ổn định, không chỉ tìm kiếm những chuyến hàng riêng lẻ. Khi các mắt xích ấy vận hành cùng nhau, vị trí giáp Quảng Tây mới có thể chuyển thành lợi thế cạnh tranh bền vững.
Kết luận, hướng đi của Cao Bằng nên được đánh giá không phải bằng số hàng đi qua cửa khẩu đơn thuần, mà bằng phần giá trị được tạo ra và giữ lại trong tỉnh. Giao thông thông suốt, dịch vụ phù hợp và liên kết vùng có thể đưa thương mại xuyên biên giới thành động lực phát triển; thiếu chế biến và doanh nghiệp đủ năng lực, lợi thế địa lý vẫn chủ yếu phục vụ vai trò trung chuyển. Thước đo quyết định là cơ hội kinh doanh, việc làm và thu nhập có thực sự đến với người dân Cao Bằng hay không.






