Từ lợi thế biên giới đến đầu mối giao thương
Thương mại xuyên biên giới là hoạt động trao đổi hàng hóa, dịch vụ giữa các quốc gia qua cửa khẩu, gắn với vận tải, logistics và quản lý chuỗi cung ứng. Với Cao Bằng, đây không chỉ là lợi thế địa lý mà còn là cơ hội định hình vai trò kết nối Việt Nam với Trung Quốc và các thị trường quốc tế.
Sáng 8/11, Chủ tịch UBND tỉnh Lê Hải Hòa kiểm tra công tác chuẩn bị Hội thảo khoa học quốc tế “Phát triển kinh tế và thương mại xuyên biên giới”, diễn ra ngày 9/11. Sự kiện được tổ chức để trao đổi học thuật, chia sẻ kinh nghiệm, đối thoại chính sách và kết nối doanh nghiệp; ngày khai mạc, ông Hòa khẳng định mục tiêu đưa Cao Bằng thành điểm kết nối thương mại quốc tế. Đây là định hướng đáng chú ý, nhưng vị trí cửa khẩu tự nó chưa tạo ra một đầu mối giao thương. Thành công phụ thuộc vào năng lực đưa hàng qua biên giới nhanh, có thể dự đoán và với dịch vụ đủ sức hỗ trợ doanh nghiệp.
Nền tảng ban đầu đã hình thành: hai cặp cửa khẩu Trà Lĩnh – Long Bang và Tà Lùng – Thủy Khẩu được nâng cấp thành cửa khẩu quốc tế; Lý Vạn – Thạc Long cùng Khu cảnh quan thác Bản Giốc – Đức Thiên cũng đã đi vào hoạt động. Giai đoạn 2021–2025, kim ngạch xuất nhập khẩu qua địa bàn vượt 4,46 tỉ USD, còn kinh tế cửa khẩu đóng góp khoảng 46% tổng thu ngân sách của tỉnh. Những con số này cho thấy cửa khẩu đã có trọng lượng kinh tế, đồng thời đặt ra yêu cầu chuyển từ khai thác luồng hàng hiện có sang tạo thêm giá trị tại địa phương.
Hạ tầng giao thông là phép thử của đầu tư Cao Bằng
Cao Bằng xem giao thông là khâu đột phá để mở rộng giao thương: cao tốc Đồng Đăng – Trà Lĩnh đang được tập trung thi công, còn tuyến Bắc Kạn – Cao Bằng được chuẩn bị đầu tư. Kế hoạch này giải quyết điểm nghẽn quan trọng nhất trong mắt doanh nghiệp: khả năng vận chuyển hàng hóa. Tại hội thảo, gần 500 đại biểu trong nước và quốc tế tham dự; có ít nhất 40 doanh nghiệp Trung Quốc quan tâm đến cơ hội đầu tư, hợp tác tại địa phương, đặc biệt khi tuyến cao tốc hoàn thành.
Sự quan tâm ấy là tín hiệu, chưa phải cam kết vốn. Doanh nghiệp đang nhìn thấy thị trường nhưng chờ hạ tầng đáp ứng nhu cầu vận tải; vì thế, đầu tư Cao Bằng sẽ phụ thuộc vào việc tỉnh biến tiến độ xây dựng thành năng lực kết nối thực tế. Đường tốt hơn cần đi cùng nguồn hàng ổn định, dịch vụ cửa khẩu hiệu quả và môi trường đầu tư có thể dự đoán. Lãnh đạo tỉnh cho biết sẽ đẩy nhanh các dự án giao thông trọng điểm, hoàn thiện hạ tầng cửa khẩu và cải thiện môi trường đầu tư. Đây là hướng đi hợp lý, nhưng kết quả cần được đánh giá bằng thời gian thông quan, chi phí vận chuyển và mức độ gắn kết của doanh nghiệp với chuỗi cung ứng địa phương.
Cao Bằng cũng nghiên cứu phương án xây dựng cảng hàng không quốc tế khi đủ điều kiện. Tuy nhiên, ưu tiên trước mắt vẫn là hoàn thành các kết nối đường bộ đang triển khai và bảo đảm chúng liên thông hiệu quả với cửa khẩu. Nếu thiếu sự kết nối ấy, hạ tầng mới khó tạo ra một hành lang vận tải đủ hấp dẫn để giữ chân nhà đầu tư.
Logistics và thương mại số phải tạo giá trị tại cửa khẩu
Muốn kinh tế cửa khẩu vượt khỏi vai trò điểm trung chuyển, Cao Bằng cần phát triển dịch vụ logistics, thương mại và chuyển đổi số như một hệ sinh thái. Tại hội thảo ngày 9/11, phiên chuyên đề về logistics và thương mại điện tử xuyên biên giới bàn về hạ tầng giao thông, kho bãi, dịch vụ cửa khẩu, công nghệ quản lý, kiểm soát chất lượng hàng hóa và liên kết vùng. Trọng tâm này đúng với nhu cầu của địa phương: giảm chi phí vận chuyển, nâng chất lượng phục vụ và giúp hàng hóa đi qua biên giới minh bạch hơn.
Các tham luận còn đề cập kết nối chuỗi cung ứng Việt Nam – Trung Quốc – ASEAN, ứng dụng công nghệ số trong điều hành xuất nhập khẩu và truy xuất nguồn gốc nông sản. Đó không nên chỉ là những ý tưởng trình bày tại hội thảo. Nếu được đưa vào vận hành, dữ liệu và truy xuất có thể hỗ trợ quản lý hàng hóa, trong khi kho bãi cùng dịch vụ giá trị gia tăng giúp giữ lại nhiều hoạt động kinh tế ở khu vực cửa khẩu. Bài toán logistics Cao Bằng vì vậy không dừng ở xây đường; tỉnh cần phối hợp hạ tầng cứng với công nghệ, quy trình và năng lực cung ứng.
Tư duy cần chuyển từ “kinh tế thông qua cửa khẩu” sang xây dựng hệ sinh thái kinh tế cửa khẩu, gồm logistics, dịch vụ thương mại và chuyển đổi số. Hội thảo với 96 báo cáo khoa học, trong đó 42 báo cáo từ đối tác nước ngoài, tạo cơ hội để các bên trao đổi giải pháp và kết nối doanh nghiệp. Giá trị của sự kiện sẽ được xác định không phải bởi số lượng tham luận, mà bởi những đề xuất có thể chuyển thành dự án, quy trình và hợp tác cụ thể.
Cơ hội chỉ thành động lực khi có bước tiếp theo
Hội thảo quốc tế là điểm khởi đầu cho đối thoại giữa cơ quan quản lý, giới nghiên cứu và doanh nghiệp, chứ không phải đích đến. Tỉnh kỳ vọng các luận cứ khoa học, kinh nghiệm thực tiễn và đề xuất chính sách từ sự kiện sẽ hỗ trợ hoạch định định hướng phát triển giai đoạn 2026–2030. Những nội dung cần được nối tiếp bằng kế hoạch rõ ràng: hoàn thiện hạ tầng cửa khẩu, cải thiện dịch vụ logistics, thúc đẩy ứng dụng công nghệ và tăng liên kết vùng.
Cao Bằng có cơ sở để đặt mục tiêu trở thành đầu mối thương mại quốc tế: hệ thống cửa khẩu đang hoạt động, giao thông được xác định là ưu tiên và doanh nghiệp đã bày tỏ quan tâm. Nhưng lợi thế biên giới chỉ thành động lực tăng trưởng nếu hàng hóa có thể lưu chuyển hiệu quả, dịch vụ tạo được giá trị và nhà đầu tư nhìn thấy điều kiện hợp tác ổn định. Vì thế, thương mại xuyên biên giới cần được xem vừa là thị trường, vừa là phép thử năng lực phối hợp giữa hạ tầng, logistics và chính sách.
Kết luận, Cao Bằng đang đi đúng hướng khi gắn thu hút đầu tư với cao tốc, cửa khẩu và logistics, đồng thời mở rộng sang thương mại điện tử. Thách thức tiếp theo là biến sự quan tâm tại hội thảo thành hợp tác thực chất và đưa các giải pháp vào vận hành. Nếu làm được điều đó, kinh tế cửa khẩu có thể trở thành nền tảng tạo giá trị rộng hơn thay vì chỉ dựa vào lượng hàng qua biên giới.
