Gánh nặng kép xương khớp: vấn đề sức khỏe cốt lõi của thời kỳ già hóa dân số
“Gánh nặng kép” loãng xương và bệnh khớp ở người cao tuổi là tình trạng hai bệnh lý cơ xương khớp cùng tồn tại, tương tác và làm suy giảm mạnh khả năng vận động, gia tăng nguy cơ gãy xương, tàn phế và tử vong, trở thành một thách thức y tế trọng tâm trong bối cảnh già hóa dân số nhanh chóng trên toàn cầu. Việt Nam không nằm ngoài làn sóng này. Ngày 08/8/2026, Hội nghị Khoa học Thường niên lần thứ 20 của Hội Loãng xương TPHCM đã khai mạc tại Pleiku, quy tụ khoảng 300 chuyên gia, bác sĩ, dược sĩ trong nước và quốc tế để bàn thẳng vào câu hỏi: chúng ta sẽ bảo vệ hệ xương khớp như thế nào khi dân số bước vào thời kỳ già hóa với tốc độ chưa từng có.
Từ đau nhức thường ngày đến nguy cơ tử vong: sự nguy hiểm bị đánh giá thấp
Thông điệp quan trọng nhất từ hội nghị là: loãng xương người cao tuổi và thoái hóa khớp không còn là “chuyện đau nhức tuổi già” có thể bỏ qua, mà là nguy cơ sống còn. Theo số liệu được trình bày, có tới 33% phụ nữ và 20% nam giới trên 50 tuổi đang phải đối mặt với loãng xương, trong khi thoái hóa khớp chiếm khoảng 20% dân số. Đáng chú ý, gãy xương do loãng xương có nguy cơ tử vong tương đương đột quỵ hay nhồi máu cơ tim, gần 25% bệnh nhân gãy xương vùng hông tử vong trong 12 tháng sau biến cố. PGS.TS.BS Nguyễn Thị Ngọc Lan nhấn mạnh gánh nặng kinh tế và y tế của gãy xương do loãng xương hiện nay thậm chí còn cao hơn cả ung thư vú, nhồi máu cơ tim và đột quỵ. Nếu tiếp tục xem nhẹ, hệ thống y tế sẽ phải trả giá bằng hàng loạt ca tàn phế không đáng có.
Việt Nam trên bản đồ quản lý loãng xương: tiến bộ đáng kể nhưng vẫn thiếu tốc độ
Điểm sáng là Việt Nam đã bắt đầu thay đổi tư duy quản lý sức khỏe xương: từ “mật độ xương” sang “nguy cơ gãy xương”. Theo PGS.TS.BS Nguyễn Thị Ngọc Lan, chúng ta đang bước vào kỷ nguyên điều trị cá thể hóa nguy cơ gãy xương, câu hỏi không còn là “T-score bao nhiêu?” mà là “nguy cơ gãy xương là bao nhiêu?”. Thế giới đã xác lập phân tầng nguy cơ rất cao, cao, thấp và xu hướng “Bone-building first” ưu tiên thuốc tạo xương, điều trị theo mục tiêu để giảm gãy xương chứ không chỉ nâng chỉ số BMD. Việt Nam đã triển khai mô hình dịch vụ quản lý gãy xương (FLS): Bệnh viện Thống Nhất đạt chuẩn Vàng, Bạch Mai đạt Đồng, Đa khoa Quốc tế Hải Phòng đạt Bạc, góp phần đưa nước ta lên bản đồ quản lý loãng xương toàn cầu. Tuy nhiên, theo bảng đánh giá 5 sao, chúng ta mới đạt 1 sao ở FLS và ứng dụng AI, cho thấy khoảng cách vẫn còn rõ rệt.
Chiến lược mới: phòng ngừa loãng xương phải bắt đầu trước khi gãy xương xảy ra
Nếu chỉ chờ gãy xương rồi mới điều trị, hệ thống y tế sẽ luôn đi sau bệnh. Tại hội nghị, các chuyên gia nhấn mạnh chiến lược phòng ngừa loãng xương phải chủ động và nhiều tầng: phân tầng nguy cơ, cá thể hóa phác đồ, kết hợp thuốc và thay đổi lối sống. Dù chưa có thuốc tạo xương thế hệ mới, Việt Nam vẫn có thể tối ưu nhóm Bisphosphonates và Denosumab – thuốc tiêm dưới da mỗi 6 tháng, phù hợp bệnh nhân nguy cơ cao hoặc suy thận. Nhưng dùng thuốc thôi chưa đủ. Các khuyến cáo đặt trọng tâm vào chế độ ăn giàu canxi, bổ sung vitamin D, ăn nhiều rau xanh, duy trì hoạt động thể lực, cùng với phòng tránh té ngã để bảo vệ xương cho người cao tuổi. Dự án “Hành trình SALAD FIRST” là ví dụ thú vị: biến kiến thức y khoa thành thói quen ăn uống hàng ngày, bắt đầu chăm xương khớp từ việc thêm một đĩa rau.
Từ khuyến cáo đến thực hành: muốn lão hóa khỏe mạnh, không thể trì hoãn thêm
Điểm đáng giá của Hội nghị Thường niên lần thứ 20 không nằm ở số lượng báo cáo, mà ở tầm nhìn xuyên suốt: chăm sóc bệnh khớp và tuổi tác từ khi sinh ra đến lúc già yếu. Sự hiện diện của các chuyên gia đến từ Australia, Nhật Bản, Đức và Chủ tịch Liên đoàn Thấp khớp học châu Âu (EULAR) cho thấy Việt Nam đang mở cửa học hỏi mạnh mẽ, sẵn sàng đưa khuyến cáo quốc tế vào thực hành lâm sàng. Tuy vậy, khoảng cách giữa hướng dẫn và thực tế vẫn lớn: ngay cả ở các nước phát triển, hơn 40% bệnh nhân đã gãy xương vẫn không được điều trị. Nếu chúng ta không thay đổi, con số đó sẽ lặp lại. Lão hóa khỏe mạnh không phải khẩu hiệu, mà là yêu cầu cấp bách: xây dựng hệ thống FLS rộng khắp, dùng AI để dự báo nguy cơ, đào tạo bác sĩ về phân tầng nguy cơ, và quan trọng nhất là khiến người dân hiểu rằng chăm xương khớp là phần không thể thiếu của đời sống thường ngày.
