Tiết kiệm năng lượng công nghiệp: Từ nghĩa vụ pháp lý đến lợi ích chi phí
Tiết kiệm năng lượng công nghiệp là việc doanh nghiệp hệ thống hóa quản lý, đo lường và tối ưu mọi khâu tiêu thụ điện, nhiệt, nhiên liệu trong nhà máy nhằm giảm chi phí sản xuất, đáp ứng quy định pháp lý và nâng cao sức cạnh tranh trên thị trường trong nước và quốc tế. Bộ Công Thương đã ban hành Thông tư 64/2026/TT-BCT về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, với hiệu lực từ ngày 20/11/2026. Đây không đơn thuần là một văn bản kỹ thuật; nó là thông điệp rõ ràng: ai không nâng hiệu quả năng lượng doanh nghiệp thì sẽ tụt lại phía sau. Thông tư mới thay thế Thông tư 25/2020/TT-BCT, cập nhật cách lập kế hoạch, báo cáo và kiểm toán năng lượng, đồng thời đặt ra yêu cầu bắt buộc về mô hình quản lý năng lượng cho các cơ sở sử dụng năng lượng trọng điểm.
Thông tư 64: Chuẩn hóa dữ liệu, siết kế hoạch, nhưng mở đường giảm chi phí
Điểm cốt lõi của Thông tư 64 là biến tiết kiệm năng lượng công nghiệp từ “phong trào” thành hệ thống quản trị bắt buộc. Thông tư quy định 5 nhóm nội dung: xây dựng danh sách cơ sở sử dụng năng lượng trọng điểm hằng năm; lập kế hoạch và báo cáo hằng năm, 5 năm về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả; kế hoạch và báo cáo năng lượng của cơ quan dùng ngân sách nhà nước; mô hình quản lý năng lượng; và quy trình kiểm toán năng lượng. Tất cả báo cáo phải thực hiện trên hệ thống dữ liệu năng lượng quốc gia tại địa chỉ http://dataenergy.vn. Việc chuẩn hóa dữ liệu giúp cơ quan quản lý so sánh, nhưng quan trọng hơn, giúp doanh nghiệp nhìn rõ các “điểm rò rỉ” năng lượng. Trước ngày 30/4 hằng năm, cơ sở bắt buộc phải nộp kế hoạch và báo cáo kết quả thực hiện năm trước, đồng thời lập kế hoạch cho chu kỳ 5 năm ở năm đầu mỗi chu kỳ.
Mô hình quản lý năng lượng: Chi phí tuân thủ hay đòn bẩy cạnh tranh?
Nhiều doanh nghiệp lo ngại mô hình quản lý năng lượng là gánh nặng giấy tờ, nhưng nếu tiếp cận đúng, đây là công cụ giảm chi phí sản xuất một cách trực diện. Thông tư 64 yêu cầu cơ sở sử dụng năng lượng trọng điểm phải công bố mục tiêu, chính sách sử dụng năng lượng tiết kiệm; lập kế hoạch năm và 5 năm; cử người quản lý năng lượng; đo đếm, giám sát và lập hồ sơ theo dõi tình hình sử dụng năng lượng. Đồng thời, doanh nghiệp phải thực hiện các giải pháp quản lý, vận hành, lựa chọn công nghệ phù hợp và đào tạo người lao động về tiết kiệm năng lượng. Đáng chú ý, kiểm toán năng lượng phải được thực hiện 3 năm một lần, kèm báo cáo chi tiết hiện trạng và các giải pháp cải thiện. Nếu chỉ xem đây là “nghĩa vụ kiểm toán”, doanh nghiệp sẽ mất cơ hội nhìn ra các khoản lãng phí năng lượng đang âm thầm ăn vào biên lợi nhuận.
Tây Ninh: Nơi chính sách gặp thực tiễn tiết kiệm năng lượng doanh nghiệp
Thông tư 64 không đứng một mình mà được “đưa xuống đất” thông qua các hoạt động kết nối chính sách – doanh nghiệp. Ngày 30/9 tại Tây Ninh, Cục Năng lượng – Dầu khí tổ chức hội thảo “Tiết kiệm năng lượng trong công nghiệp: Từ chính sách đến hành động thực tiễn” nhằm thúc đẩy Cộng đồng Hiệu quả năng lượng Việt Nam. Tại đây, các doanh nghiệp được cập nhật chính sách mới, giải pháp công nghệ và tài chính để nâng hiệu quả năng lượng doanh nghiệp, giảm chi phí sản xuất, nâng năng lực cạnh tranh và hướng tới phát triển bền vững. Một phát biểu đáng chú ý là nhận định rằng với doanh nghiệp công nghiệp, sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả là giải pháp thiết thực để giảm chi phí sản xuất và thích ứng với yêu cầu ngày càng cao của thị trường. Tiếp nối Tây Ninh, một hội thảo kết nối cộng đồng hiệu quả năng lượng khác sẽ diễn ra tại Đồng Nai vào trung tuần tháng 10/2026.
Tiết kiệm năng lượng để sống sót trong kỷ nguyên biên giới carbon
Bối cảnh khiến Thông tư 64 và các hội thảo không còn là câu chuyện “nội bộ ngành điện” mà là vấn đề sống còn của chiến lược chuyển đổi xanh công nghiệp. Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon của Liên minh châu Âu đã bước vào giai đoạn áp dụng chính thức từ năm 2026 với các nhóm hàng như sắt thép, nhôm, xi măng, phân bón, điện và hydro. Áp lực chuyển đổi trong thương mại quốc tế ngày càng rõ, buộc doanh nghiệp không chỉ nói về giảm chi phí sản xuất, mà còn phải chứng minh được dữ liệu và kết quả cải thiện hiệu quả năng lượng. Thông qua Chương trình quốc gia về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả giai đoạn 2019–2030 (VNEEP3), Bộ Công Thương đang phối hợp địa phương, hiệp hội và doanh nghiệp để đưa chính sách vào thực tế. Nếu doanh nghiệp xem tiết kiệm năng lượng công nghiệp là chi phí, họ sẽ trả giá bằng thị phần; nếu xem đó là khoản đầu tư, họ đang mua tấm vé đi tiếp trên thị trường toàn cầu.
