Tiết kiệm năng lượng công nghiệp: từ khẩu hiệu thành bài toán sống còn
Tiết kiệm năng lượng công nghiệp là việc các nhà máy chủ động giảm tiêu thụ điện và nhiên liệu trên mỗi đơn vị sản phẩm bằng công nghệ, quản lý và tài chính phù hợp, qua đó hạ chi phí sản xuất, đáp ứng xuất khẩu tiêu chuẩn môi trường và củng cố năng lực cạnh tranh dài hạn của doanh nghiệp. Trong bối cảnh giá năng lượng biến động, thị trường xuất khẩu siết chặt yêu cầu về phát thải, câu chuyện này không còn là khẩu hiệu kỹ thuật mà trở thành bài toán sống còn. Ngành nhựa Việt Nam tiêu thụ tới 4,1 tỷ kWh điện mỗi năm, trong khi ngành thép lại chịu áp lực tối ưu từng kWh trên sản lượng hàng trăm nghìn tấn. Ai đi trước trong cuộc đua hiệu quả năng lượng sẽ có lợi thế mở cửa đơn hàng, ai chậm chân sẽ bị loại khỏi chuỗi cung ứng toàn cầu.
Ngành nhựa Việt Nam: 4,1 tỷ kWh và cánh cửa xuất khẩu phụ thuộc vào hóa đơn điện
Khảo sát đối với hơn 1.700 doanh nghiệp sản xuất nhựa cho thấy tổng mức tiêu thụ điện của toàn ngành ước khoảng 4,1 tỷ kWh mỗi năm, biến điện năng thành khoản chi phí khổng lồ và là rủi ro cạnh tranh nếu không kiểm soát. Theo bà Huỳnh Thị Mỹ, sản xuất nhựa thuộc nhóm tiêu thụ điện lớn nhất trong các ngành chế biến, với hơn 1.700 doanh nghiệp và mức tiêu thụ khoảng 4,1 tỷ kWh/năm. Nhưng áp lực không dừng ở chi phí: các nhà mua hàng quốc tế yêu cầu doanh nghiệp chứng minh nguồn gốc điện năng tiêu thụ để đạt chứng chỉ môi trường, nếu không sẽ khó đáp ứng đơn hàng nước ngoài. Nghĩa là ngành nhựa không chỉ phải tiết kiệm điện, mà phải chứng minh hiệu quả và minh bạch. Tiết kiệm năng lượng công nghiệp trở thành "chìa khóa xanh" để giữ cửa xuất khẩu, khi hiệu quả năng lượng gắn chặt với xuất khẩu tiêu chuẩn môi trường và khả năng tồn tại trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
Thép Miền Nam: hiệu quả năng lượng thép là thước đo năng lực vận hành
Ở nhà máy thép, một kWh điện tưởng như rất nhỏ, nhưng cộng dồn trên sản lượng hàng trăm nghìn tấn mỗi năm lại trở thành chênh lệch giá thành quyết định thắng – thua. Tại Thép Miền Nam, câu chuyện năng lượng không dừng ở việc “dùng ít điện hơn”, mà là hành trình ba cấp độ: chống lãng phí, tiết kiệm và tối ưu hóa. Doanh nghiệp bắt đầu từ những việc không cần đầu tư lớn như tắt thiết bị dư thừa, quản lý phụ tải, sau đó tiến tới tối ưu quá trình luyện và cán, tận dụng phôi nóng để giảm điện gia nhiệt lại, giúp tiết kiệm hàng triệu kWh mỗi năm. Theo ông Ngô Tiến Thọ, riêng việc tối ưu tỷ lệ cán nóng có thể mang lại hiệu quả khoảng 15–20 tỷ đồng mỗi năm. Quan trọng hơn, mức tiêu hao điện trên mỗi tấn thép được đặt cạnh năng suất, chất lượng và giá thành, biến hiệu quả năng lượng thép thành một chỉ tiêu cạnh tranh cốt lõi chứ không phải mục tiêu phụ. Tiết kiệm năng lượng, vì vậy, là thước đo hiệu quả vận hành và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.
Nhà nước đẩy mạnh chính sách, công nghệ và tài chính cho tiết kiệm năng lượng
Nếu doanh nghiệp là người trực tiếp trả hóa đơn điện, thì Bộ Công Thương lại giữ vai trò thiết kế sân chơi cho cuộc đua tiết kiệm năng lượng công nghiệp. Trước biến động thị trường và địa chính trị, cơ quan này đang triển khai Chương trình quốc gia về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả giai đoạn 2019–2030 (VNEEP3) nhằm giảm chi phí, nâng sức cạnh tranh và hướng tới phát triển bền vững. Một dấu ấn là việc xây dựng Cộng đồng Hiệu quả năng lượng Việt Nam – nền tảng kết nối mở giữa cơ quan quản lý, tổ chức tài chính, nhà cung cấp giải pháp và doanh nghiệp. Bộ Công Thương tổ chức hội thảo “Chính sách, công nghệ và tài chính thúc đẩy tiết kiệm năng lượng trong công nghiệp”, đồng thời lên kế hoạch chuỗi 10 hội thảo chuyên đề trên cả ba miền để chia sẻ kinh nghiệm, cập nhật xu hướng công nghệ và thúc đẩy những giải pháp sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả. Ngày 18/11/2025, Thép Miền Nam tham gia chương trình tập huấn về quản lý năng lượng do Bộ tổ chức, cho thấy doanh nghiệp thép đã coi đây là nội dung chiến lược chứ không phải hoạt động ngoại khóa.
Kết luận: Ai nắm được “kWh thông minh” sẽ giữ được thị trường
Nhìn từ ngành nhựa và thép, tiết kiệm năng lượng công nghiệp không còn là chuyện kỹ thuật trong phòng máy, mà là chiến lược cạnh tranh toàn diện. Ngành nhựa Việt Nam đối mặt với áp lực vừa giảm 4,1 tỷ kWh điện vừa chứng minh nguồn gốc điện năng để đạt chứng chỉ môi trường và giữ cửa xuất khẩu. Ngành thép, với những trường hợp như Thép Miền Nam, đang biến hiệu quả năng lượng trên mỗi tấn sản phẩm thành chỉ số đánh giá năng lực vận hành và sức cạnh tranh, gắn liền với hàng chục tỷ đồng hiệu quả kinh tế mỗi năm. Nhà nước, thông qua VNEEP3 và Cộng đồng Hiệu quả năng lượng Việt Nam, đang dựng khung chính sách, công nghệ và tài chính để hỗ trợ doanh nghiệp đi nhanh hơn trên con đường này. Kẻ thắng trong giai đoạn tới sẽ không chỉ là doanh nghiệp có nhà máy lớn, mà là doanh nghiệp sở hữu "kWh thông minh" – đo được, tối ưu được và chứng minh được với thị trường quốc tế về hiệu quả và minh bạch năng lượng.
