Tiết kiệm năng lượng công nghiệp: từ khái niệm kỹ thuật đến lợi thế cạnh tranh
Tiết kiệm năng lượng công nghiệp là việc doanh nghiệp tổ chức lại quy trình, đổi mới công nghệ và áp dụng mô hình tài chính phù hợp để giảm tiêu thụ điện, nhiên liệu trên mỗi đơn vị sản phẩm, qua đó hạ giá thành, đáp ứng chuẩn môi trường và tăng khả năng tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu. Trong bối cảnh nhu cầu năng lượng tăng và yêu cầu giảm phát thải ngày càng khắt khe, đây không còn là lựa chọn mà là điều kiện để doanh nghiệp trụ lại trên thị trường quốc tế. Bộ Công Thương vì thế chủ động tổ chức hội thảo “Chính sách, công nghệ và tài chính thúc đẩy tiết kiệm năng lượng trong công nghiệp” như một diễn đàn kết nối chính sách, công nghệ và vốn đầu tư.
Áp lực 4,1 tỷ kWh: ngành nhựa và bài toán xuất khẩu bền vững
Nếu muốn xuất khẩu bền vững, ngành nhựa không thể tiếp tục xem điện chỉ là chi phí phụ. Khảo sát với hơn 1.700 doanh nghiệp cho thấy ngành này tiêu thụ khoảng 4,1 tỷ kWh mỗi năm. Con số đó phản ánh hai điều: dư địa tiết kiệm năng lượng công nghiệp còn rất lớn, và bất kỳ sự chậm trễ nào cũng sẽ làm doanh nghiệp mất lợi thế giá thành lẫn điểm cộng môi trường. Nhiều cơ sở vẫn vận hành dây chuyền cũ, tiêu hao điện cao trong khi lại thiếu hệ thống quản lý năng lượng, thiếu kiểm toán định kỳ và thiếu nhân sự kỹ thuật chuyên trách. Nguy hiểm hơn, các nhà mua hàng quốc tế đang yêu cầu chứng minh nguồn gốc điện năng và chứng chỉ môi trường; nếu không kiểm soát tốt điện năng, doanh nghiệp không chỉ tốn chi phí mà còn có thể đánh mất cơ hội thâm nhập các thị trường lớn.
Ba đòn bẩy: chính sách, công nghệ và tài chính xanh doanh nghiệp
Điểm tích cực là hệ sinh thái hỗ trợ đang hình thành rõ ràng với ba “đòn bẩy” chính. Thứ nhất, hành lang pháp lý về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả được hoàn thiện theo hướng tăng tính bắt buộc, phân cấp cho địa phương và siết yêu cầu đo đếm, giám sát dữ liệu tại các cơ sở sử dụng năng lượng trọng điểm. Thứ hai, các tiến bộ về số hóa và trí tuệ nhân tạo mở ra khả năng tiết kiệm năng lượng ngay trong quá trình vận hành thiết bị, giúp nâng hiệu quả năng lượng mà không nhất thiết phải thay mới toàn bộ dây chuyền. Thứ ba, các mô hình tài chính xanh doanh nghiệp như công ty dịch vụ năng lượng (ESCO), tín dụng xanh ưu đãi và cơ chế chia sẻ rủi ro cho phép doanh nghiệp “mua” tiết kiệm bằng tiền tiết kiệm được, thay vì phải gánh toàn bộ chi phí đầu tư ban đầu.
Thép Miền Nam và bài học tối ưu từng kWh
Không ít doanh nghiệp đã chứng minh rằng tối ưu từng kWh là câu chuyện rất cụ thể chứ không phải khẩu hiệu. Tại một nhà máy thép, mỗi kWh điện tưởng nhỏ nhưng với sản lượng hàng trăm nghìn tấn mỗi năm, phần tiết giảm trên mỗi tấn cộng dồn thành giá trị đáng kể. Thép Miền Nam lựa chọn lộ trình ba bước: chống lãng phí, tiết kiệm, rồi tối ưu hóa, bắt đầu từ việc tắt bớt thiết bị không cần thiết đến việc tận dụng phôi nóng và quản lý phụ tải. "Từ khoảng năm 2014-2015 đến nay, sử dụng năng lượng tiết kiệm, giảm chi phí và cải tiến kỹ thuật đã trở thành công việc được Thép Miền Nam thực hiện thường xuyên". Theo tính toán nội bộ, chỉ riêng tối ưu tỷ lệ cán nóng có thể mang lại hiệu quả kinh tế hàng năm ở mức hàng chục tỷ đồng.
Từ hội thảo đến nhà xưởng: khi tiết kiệm năng lượng trở thành chiến lược xuất khẩu
Điểm đáng nói là những sáng kiến không đứng yên trong phòng họp. Thông qua Cộng đồng Hiệu quả năng lượng Việt Nam, Bộ Công Thương đang xây dựng nền tảng kết nối giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp, đơn vị cung cấp công nghệ và tổ chức tài chính, hướng tới một hệ sinh thái sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả bền vững. Bộ sẽ tổ chức chuỗi 10 hội thảo chuyên đề trên cả ba miền trong năm 2026, sau sự kiện tại Bắc Ninh sẽ là chương trình tiếp theo ở Hải Phòng vào trung tuần tháng 9. Tuy nhiên, nếu doanh nghiệp chỉ dừng ở nghe và ghi chép, lợi thế sẽ thuộc về đối thủ dám hành động nhanh hơn. Trong chuỗi cung ứng toàn cầu, hiệu quả năng lượng đang trở thành “ngôn ngữ chung” của các đơn hàng xuất khẩu bền vững: ai chứng minh được mình quản lý năng lượng tốt hơn, người đó có lợi thế đàm phán và biên lợi nhuận tốt hơn.
