“Bí mật tuổi chúng mình”: khi tuổi teen được quyền nói về chính mình
“Bí mật tuổi chúng mình” là một chương trình tư vấn học đường kết hợp tâm lý và y khoa, được thiết kế riêng cho học sinh trung học nhằm giải mã cảm xúc, thay đổi sinh lý, giới tính và sức khỏe sinh sản trong giai đoạn vị thành niên, thông qua đối thoại cởi mở với chuyên gia và những tình huống thực tế gần với đời sống tuổi teen. Sáng 5-10, chương trình được ấn phẩm thiếu niên phối hợp một doanh nghiệp dược phẩm tổ chức tại Trường Trung học Thực hành, Đại học Sư phạm TPHCM, với sự tham dự của gần 900 học sinh trung học. Sự kiện do Tiến sĩ tâm lý Tô Nhi A và BS CKI Lê Trần Xuân Mai đồng hành, cho thấy giáo dục cảm xúc tuổi teen và sức khỏe sinh sản trẻ em đang được đưa vào sân trường một cách bài bản, không né tránh. Quan trọng hơn, đây là tín hiệu cho thấy nhà trường dần công nhận tâm lý học sinh vị thành niên là một nhiệm vụ giáo dục chứ không chỉ là chuyện “tự lớn sẽ tự hiểu”.
Giải mã cảm xúc: từ rung động đầu đời đến quyền được tự chủ
Điểm khác biệt của “Bí mật tuổi chúng mình” là dám bước thẳng vào vùng nhạy cảm nhất: đời sống cảm xúc tuổi teen. Trong phần đầu chương trình, Tiến sĩ tâm lý Tô Nhi A đặt ra những câu hỏi mà nhiều thầy cô e dè: người yêu đòi mật khẩu điện thoại, đòi “chứng minh tình yêu”, hay việc xao nhãng học tập khi yêu. Thay vì phán xét, chị mời các em tranh luận xem ôm hôn có phải “chuyện bình thường” giữa hai người yêu nhau, từ đó giúp các em nhận diện ranh giới an toàn trong tình cảm. Chính cách tiếp cận này đang làm mới giáo dục cảm xúc tuổi teen: không phủ nhận rung động đầu đời, nhưng yêu cầu sự tỉnh táo và tự chủ. Qua những chia sẻ, chị nhận xét học sinh ngày nay quan tâm sâu sắc đến câu chuyện của bản thân, chỉ thiếu một không gian đủ an toàn để nói và được hướng dẫn khoa học hơn.
Giải mã cơ thể: đưa sức khỏe sinh sản ra khỏi vùng im lặng
Nếu phần cảm xúc giúp học sinh “gọi tên” những bối rối trong tim, thì phần “Giải mã cơ thể” buộc người lớn phải đối diện sự thật: sức khỏe sinh sản trẻ em đang bị bỏ trống dài lâu. BS CKI Lê Trần Xuân Mai chia sẻ thẳng thắn về các tình huống khó nói như mang thai ngoài ý muốn, lựa chọn xử trí an toàn và tìm kiếm thông tin giáo dục giới tính đáng tin cậy. Theo bà, tuổi dậy thì đi kèm thay đổi mạnh về thể chất, tâm lý và cảm xúc; những băn khoăn về tình dục hay cơ thể là bình thường, vấn đề nằm ở chỗ các em phải tự mò mẫm trên mạng xã hội vì thiếu hướng dẫn. Một câu nói cần được trích dẫn nguyên vẹn: “Việt Nam có tỷ lệ phá thai ở thanh thiếu niên đứng hạng 20 thế giới (300-400.000 ca/năm), trong đó 60%-70% ca phá thai là ở độ tuổi học sinh, sinh viên”. Con số đó là lời cảnh báo rõ ràng: nếu nhà trường và gia đình tiếp tục im lặng, cái giá phải trả sẽ là sức khỏe và tương lai của chính con em mình.
Tư vấn học đường: rèn kỹ năng tự bảo vệ mình, chứ không chỉ nghe giảng
Không khí chương trình trái ngược hẳn với từ “bí mật” trong tên gọi: sôi nổi, nhiều cánh tay giơ lên không ngớt, học sinh thoải mái bày tỏ quan điểm và đặt câu hỏi. Điều đó cho thấy phương pháp tư vấn học đường, nếu làm đúng, không phải là thêm một buổi thuyết trình khô khan mà là một diễn đàn rèn khả năng nhận thức cảm xúc và tự chủ. Khi các em thảo luận về ưu tiên giữa học hành và tình yêu, về giới hạn thân mật, về quyền được nói “không” với quan hệ tình dục chưa sẵn sàng, các em đang học cách “cân, đo, đong, đếm” và chịu trách nhiệm với lựa chọn của mình. Ban giám hiệu nhìn thấy rõ giá trị ấy khi khẳng định đây là cơ hội trang bị kiến thức và kỹ năng phòng vệ bản thân, giúp học sinh có cái nhìn đúng đắn về những biến đổi tâm sinh lý tuổi vị thành niên. Nói cách khác, giáo dục cảm xúc tuổi teen không dừng ở chuyện “hiểu” mà phải dẫn đến hành vi tự bảo vệ.
Không gian an toàn cho những câu hỏi khó nói: điều nhà trường nên nhân rộng
Một nữ sinh lớp 12 chia sẻ rằng điều khiến em ấn tượng nhất không phải phần ca nhạc hay giao lưu với ca sĩ, mà là không khí cởi mở: học sinh được mạnh dạn hỏi về tránh thai, quan hệ tình dục tự nguyện và cách bảo vệ sức khỏe sinh sản. Cảm giác “không bị đánh giá” ấy là nền tảng để các chương trình tư vấn học đường chạm tới những chủ đề mà các em khó nói với cha mẹ hoặc giáo viên. Khi bác sĩ nhấn mạnh các em không cần tự mình giải quyết mọi vấn đề, khuyến khích tìm đến người lớn đáng tin cậy và nhân viên y tế khi có điều bất thường, thông điệp thật sự là: tuổi teen có quyền được hỗ trợ. Chương trình đã được tổ chức ở hai trường THPT trước đó và được đánh giá cao vì “chạm” đúng những băn khoăn về kỹ năng bảo vệ sức khỏe và tình yêu lành mạnh. Trong tháng 10-2026, việc tiếp tục đưa “Bí mật tuổi chúng mình” đến ba trường THPT khác với mỗi điểm trường dự kiến 1.000-1.200 học sinh tham gia cho thấy mô hình này đang được nhân rộng như một chiến lược giáo dục lâu dài.
