Thiết bị mới cần đi cùng cơ hội học tập thực chất
Phòng học STEM là không gian học tập tích hợp khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học, nơi học sinh vận dụng kiến thức qua thí nghiệm, thiết kế và giải quyết vấn đề thực tế. Việc Trường Đại học Sư phạm thuộc Đại học Thái Nguyên trao tặng Trường TH&THCS Cảm Nhân số 1 một phòng học STEM trị giá hơn 200 triệu đồng vì thế có ý nghĩa vượt ra ngoài việc bổ sung cơ sở vật chất. Với học sinh vùng cao, thiết bị mới có thể thu hẹp khoảng cách tiếp cận giữa bài học lý thuyết và trải nghiệm khoa học trực tiếp. Nhưng một căn phòng được trang bị tốt chỉ là điểm khởi đầu: giá trị của khoản đầu tư sẽ được quyết định bởi tần suất học sinh được sử dụng thiết bị và chất lượng hướng dẫn của giáo viên.
Nhu cầu này hiện rõ ở quy mô nhà trường. Cảm Nhân số 1 có 43 lớp và 1.466 học sinh; cơ sở vật chất, thiết bị dạy học tại một số khu vực còn hạn chế. Khoảng 87% học sinh là người dân tộc thiểu số, trong khi cơ hội tiếp cận công nghệ hiện đại và hoạt động thực hành khoa học chưa nhiều. Đầu tư phòng học vì thế không chỉ mang đến thiết bị, mà còn mở thêm cánh cửa để các em làm quen với phương pháp học chủ động.

Từ kính hiển vi đến lập trình: học bằng cách thử nghiệm
Danh mục thiết bị STEM tại phòng học mới gồm dụng cụ đo, kính hiển vi, bộ làm tiêu bản, các bộ thí nghiệm vật lý, năng lượng và điện từ, cùng thiết bị thực hành lập trình và Internet vạn vật (IoT). Sự đa dạng này tạo điều kiện kết nối kiến thức nhiều môn học thay vì giới hạn hoạt động STEM trong một tiết minh họa đơn lẻ. Học sinh có thể quan sát, đo đạc, thử nghiệm, rồi dùng kết quả để giải thích hiện tượng hoặc điều chỉnh cách làm. Đó là bước chuyển cần thiết từ nhớ khái niệm sang hiểu cách vận dụng.
Các phòng STEM ở những trường khác cho thấy thực hành có thể thay đổi vai trò của người học: thay vì chỉ nghe giảng, các em cùng đề xuất ý tưởng, thiết kế, lắp ráp, kiểm tra sản phẩm và tìm nguyên nhân khi thử nghiệm thất bại. Quá trình ấy rèn tư duy logic, hợp tác và giải quyết vấn đề. Phòng học mới ở Cảm Nhân chỉ phát huy hết tác dụng khi những hoạt động tương tự được tổ chức đều đặn, gắn với nội dung học và điều kiện thực tế của học sinh.
Giảng viên Trường Đại học Sư phạm cũng triển khai tập huấn sử dụng thiết bị cho giáo viên nhà trường. Đây là phần đi kèm quan trọng: thiết bị có thể còn nguyên trong tủ nếu giáo viên thiếu thời gian, hướng dẫn hoặc kế hoạch đưa vào bài dạy. Tập huấn cần trở thành nền tảng cho việc cùng xây dựng bài thực hành, trao đổi cách xử lý thiết bị và chia sẻ những hoạt động phù hợp với lớp học.

Đầu tư phải gắn với cách tổ chức giáo dục STEM
Giáo dục STEM đang được xem là một hướng đổi mới giúp học sinh phát triển tư duy khoa học, sáng tạo và năng lực giải quyết vấn đề, đồng thời tạo nền tảng phát hiện năng lực công nghệ từ sớm. Vì vậy, câu chuyện ở Cảm Nhân không nên dừng ở lễ trao tặng. Điều đáng quan tâm là phòng học sẽ được đưa vào thời khóa biểu ra sao, học sinh nào được tiếp cận và giáo viên có thể duy trì hoạt động thực hành đến mức nào.
Kinh nghiệm triển khai ở các trường khác cũng nhấn mạnh yêu cầu sử dụng hiệu quả: phòng STEM có thể phục vụ cả giờ học chính khóa lẫn câu lạc bộ, còn học sinh được thực hành liên môn và phát triển ý tưởng thành sản phẩm. Với những trường còn thiếu nguồn lực, các mô hình chia sẻ phòng thí nghiệm giữa cụm trường, xe thiết bị STEM lưu động và ngày hội có sự tham gia của đại học, chuyên gia hoặc doanh nghiệp là những hướng có thể mở rộng. Không phải trường nào cũng cần tự xây dựng một không gian lớn; điều cần thiết là học sinh có cơ hội tiếp cận thiết bị và người hướng dẫn một cách thường xuyên.
Phòng học STEM ở Cảm Nhân là khoản đầu tư đáng ghi nhận vì hướng nguồn lực đến nhóm học sinh ít có điều kiện trải nghiệm công nghệ. Nhưng công bằng trong giáo dục không được đo bằng số thiết bị được trao, mà bằng việc các em có thực sự được học, thử nghiệm và tạo ra sản phẩm hay không. Khi nhà trường duy trì hoạt động thực hành, bồi dưỡng giáo viên và kết nối với đối tác hỗ trợ chuyên môn, căn phòng mới có thể trở thành một phần sống động của việc học.







