Liên thông dữ liệu là nền móng của thị trường chung
Liên thông dữ liệu là khả năng các hệ thống ở những quốc gia khác nhau trao đổi và sử dụng dữ liệu theo quy tắc tương thích, đồng thời bảo vệ quyền riêng tư và an ninh. Đây không chỉ là câu chuyện kỹ thuật: nó quyết định doanh nghiệp có thể giao dịch xuyên biên giới nhanh, an toàn và ít trở ngại đến đâu. Ngày 27/10, phiên thảo luận về chính sách phát triển kinh tế số tại Diễn đàn Kinh tế Mùa thu 2026 tập trung vào quản trị dữ liệu, thể chế và dòng dữ liệu xuyên biên giới. Cuộc trao đổi diễn ra trong lúc ASEAN thúc đẩy Hiệp định Khung Kinh tế số ASEAN (DEFA), được kỳ vọng tạo nền tảng cho thị trường số khu vực. Thách thức không nằm ở việc buộc mọi nước dùng chung một bộ luật, mà ở chỗ làm cho các quy định và hệ thống hiện có phối hợp được, vẫn bảo đảm an toàn.
Quy tắc tương thích đáng giá hơn một bộ luật đồng nhất
Với doanh nghiệp, quy tắc chung chỉ có ý nghĩa khi làm giảm bất định: dữ liệu nào được chuyển, cách bảo vệ ra sao và chứng từ số của nước này có được nước khác chấp nhận không. DEFA hướng tới các luồng dữ liệu mở, đáng tin cậy và có khả năng tương tác. Điều đó không đòi hỏi các nước sao chép luật của nhau; trọng tâm là khả năng tương thích giữa hệ thống pháp lý và cơ chế công nhận lẫn nhau. Đây là lựa chọn thực tế hơn một bộ quy tắc giống hệt nhau, nhưng không đồng nghĩa với việc hạ thấp bảo vệ dữ liệu. Quyền riêng tư, bí mật thương mại và an ninh mạng vẫn phải được giữ vững. Nếu thiếu niềm tin, doanh nghiệp sẽ ngần ngại chia sẻ dữ liệu; nếu quy định chồng chéo, họ phải xử lý thêm thủ tục và rủi ro tuân thủ. Quản trị dữ liệu vì thế nên được xem như hạ tầng kinh tế chiến lược, chứ không chỉ là việc hoàn thành nghĩa vụ pháp lý.
Theo nghiên cứu của ASEAN được nêu tại phiên thảo luận, nếu DEFA được triển khai toàn diện, quy mô kinh tế số khu vực có thể tăng từ khoảng 1.000 tỉ USD lên 2.000 tỉ USD vào năm 2030. Đây là dự báo gắn với điều kiện thực thi, không phải kết quả tự động. Mục tiêu mà thị trường kinh tế số ASEAN hướng tới sẽ chỉ tạo giá trị cho doanh nghiệp nếu kết nối và quy tắc đi vào vận hành.
Hạ tầng số công cộng biến cam kết thành giao dịch
Kết nối hạ tầng số công cộng (DPI) là hướng đi thiết thực vì doanh nghiệp không thể kinh doanh xuyên biên giới chỉ bằng những tuyên bố về hội nhập. Tại phiên thảo luận, đại diện Bộ Khoa học và Công nghệ đề xuất kết nối DPI giữa các nước ASEAN để hỗ trợ triển khai DEFA. Cách tiếp cận này liên kết những hệ thống quốc gia hiện có thay vì xây một nền tảng duy nhất cho toàn khu vực. Khi hệ thống tương thích, doanh nghiệp Việt Nam có thể xác minh đối tác, ký hợp đồng điện tử, nhận thanh toán xuyên biên giới và trao đổi chứng từ số thuận tiện hơn. Người dùng cũng có thể hưởng lợi trực tiếp: liên kết mã QR giữa Malaysia, Singapore và Indonesia cho phép khách sử dụng ứng dụng thanh toán quen thuộc khi giao dịch ở nước ngoài. Những ví dụ này cho thấy hạ tầng kết nối không phải phần việc phụ; nó là cầu nối giữa quy tắc khu vực và trải nghiệm giao dịch hằng ngày.
Doanh nghiệp cần thấy lợi ích, không chỉ lời hứa
Với doanh nghiệp nhỏ và vừa, phép thử của DEFA nên là kết quả cụ thể: bớt thời gian xử lý chứng từ, giảm chi phí giao dịch và mở rộng khả năng tiếp cận khách hàng trong khu vực. Các tiêu chuẩn tương thích cho giao diện lập trình ứng dụng, thanh toán bán lẻ, định danh số và chữ ký điện tử có thể giảm những điểm nghẽn ấy mà không buộc các nước dùng chung một nền tảng. Kết nối vì thế cần đi cùng quy tắc rõ ràng về bảo mật và trách nhiệm khi dữ liệu được trao đổi. Đàm phán DEFA đã hoàn tất vào cuối tháng 5/2026; hiệp định dự kiến được ký tại Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 49 vào tháng 11/2026. Bước tiếp theo không nên chỉ là ký kết: cần xây dựng tiêu chuẩn kỹ thuật chung, thúc đẩy công nhận lẫn nhau đối với định danh số, chữ ký điện tử và dịch vụ tin cậy khi phù hợp, rồi thử nghiệm ở nơi có nhu cầu thực tế trước khi mở rộng.
Kết luận, liên thông dữ liệu chỉ mở ra cơ hội kinh doanh khi doanh nghiệp có thể dùng các hệ thống đó để hoàn thành giao dịch thật. Quy tắc tương thích tạo niềm tin; hạ tầng số công cộng biến niềm tin thành kết nối hữu dụng. Nếu ASEAN đo tiến độ bằng mức độ thuận tiện mà doanh nghiệp và người dùng thực sự nhận được, hội nhập số mới có thể trở thành lợi thế cạnh tranh thay vì thêm một tầng cam kết.
